II SA/Ke 619/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Żak, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Sekretarz sądowy Izabela Suchenia, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 listopada 2007r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania J. K. od decyzji działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Kierownika Sekcji Świadczeń Rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej Miasta i Gminy z dnia [...] w sprawie odmowy przyznania J. K. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Do wydania tej decyzji doszło na tle następujących okoliczności faktycznych i prawnych. We wniosku z dnia 6 sierpnia 2007r. J. K. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej Miasta i Gminy o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Do wniosku dołączyła m. in. orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 11 lipca 2007r., zaliczające ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, ze wskazaniem, że ustalony stopień niepełnosprawności ma charakter trwały i datuje się od 2 maja 2007r. zaś niepełnosprawność datuje się od 1975r., a także dyplom ukończenia Politechniki Świętokrzyskiej w Kielcach stwierdzający uzyskanie przez nią w dniu 17 grudnia 1976r. tytułu inżyniera chemika. Organ I instancji powołując się na przepisy art. 16, 20 ust. 3 i art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych odmówił przyznania tego prawa wskazując, iż J. K. legitymuje się orzeczeniem przyznającym jej umiarkowany stopień niepełnosprawności, nabyty w 1975r. czyli po ukończeniu przez nią 21 roku życia. W odwołaniu od tej decyzji J. K. zarzuciła m. in. iż oprócz ustawy o świadczeniach rodzinnych istnieje Konstytucja, której, jako ustawie nadrzędnej, podporządkowane muszą być inne ustawy. Z Konstytucji wywodzi się zasada nie działania prawa wstecz, która zabrania stosowania nowo ustanowionych norm prawnych do zdarzeń, które miały miejsce przed wejściem w życie tych norm. Zasadę tę organ I instancji naruszył, co z kolei spowodowało naruszenie zasady zaufania obywateli do państwa prawa oraz zasady bezpieczeństwa prawnego dla obywateli. Odwołująca powołała się także na istniejącą w polskim serwerze prawa wykładnię dot. zasiłku pielęgnacyjnego, z której wynika, że zasiłek ten przysługuje osobie zaliczonej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności wówczas, gdy niepełnosprawność powstała w wieku uprawniającym do zasiłku rodzinnego. Do dnia 1 lutego 1993r. zasiłek rodzinny przysługiwał do 25 roku życia, w jej przypadku orzeczenie o niepełnosprawności wskazało, ze niepełnosprawność powstała od 1975r. , a więc, w czasie kiedy uczyła się w szkole wyższej, będąc w wieku przed osiągnięciem 24 roku życia i dlatego jest uprawniona do zasiłku. Rozpoznając to odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych / Dz. U. Nr 139 za 2006r. poz. 992 ze zm./ weszły w życie z dniem 1 maja 2004r. Zgodnie z art. 16 ust. 1,2 i 3 tej ustawy zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasiłek ten przysługuje: - niepełnosprawnemu dziecku, - osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, - osobie, która ukończyła 75 lat. - osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym, stopniu niepełnosprawności, jeśli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. Z przedłożonego przez odwołującą się orzeczenia o niepełnosprawności wynika, iż J. K., urodzona 7 czerwca 1951r., została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności i niepełnosprawność datuje się od 1975r, a więc powstała ona po ukończeniu przez nią 21 roku życia. Tym samym nie spełnia ona warunków określonych w art. 16 ust. 3. Nadto Kolegium ustaliło, że orzeczenie o niepełnosprawności, jakie J. K. dołączyła do wniosku, jest pierwszym tego typu, uzyskanym przez nią orzeczeniem. Przepisy przejściowe i dostosowujące w art. 57 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowią, że osoba uprawniona do dnia wejścia w życie ustawy do zasiłku pielęgnacyjnego zachowuje do niego prawo, jeżeli jej niepełnosprawność powstała w wieku uprawniającym tę osobę do zasiłku rodzinnego. Na mocy art. 71 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawa z dnia 1 grudnia 1994r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych utraciła moc. A zatem poprzednio obowiązujące przepisy w sprawie zasiłku pielęgnacyjnego, na które powołuje się w odwołaniu J. K., nie mogą mieć zastosowania w jej sprawie, która została wszczęta wnioskiem z dnia 6 sierpnia 2007r. Przed 1 maja 2004r. odwołująca się nie posiadała orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i nie pobierała świadczenia w postaci zasiłku pielęgnacyjnego. A zatem przepis art. 57 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może mieć do niej zastosowania. W skardze na tę decyzję J. K. podniosła te same zarzuty, co w odwołaniu. Wskazała, iż powodem złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego jest niepełnosprawność spowodowana niedosłuchem, wadą z którą się urodziła. Jednak nie miała możliwości tego udokumentować. Pierwsze badanie audiometryczne słuchu miała przeprowadzone w wieku 24 lat i na tym badaniu oparł się lekarz - przewodniczący składu orzekającego o niepełnosprawności. Stwierdzona u niej niepełnosprawność wystąpiła przed ukończeniem przez nią 24 roku życia. Według obowiązujących wówczas przepisów zasiłek rodzinny przysługiwał do 25 roku życia, gdyż kontynuowała ona naukę w szkole wyższej. Zdaniem skarżącej "wyznacznikiem" przyznania zasiłku pielęgnacyjnego jest niepełnosprawność i to jakakolwiek, powstała w wieku uprawniającym do zasiłku rodzinnego. Tymczasem otrzymane przez nią decyzje odmowne bazują na dacie złożenia przez nią wniosku i na funkcjonowaniu ustawy z 28 listopada 2003r, która zaczęła obowiązywać po 29 latach od zaistnienia zdarzeń mających tutaj znaczenie. Zdaniem skarżącej to kryterium jest prawnie wątpliwe, bowiem narusza konstytucyjną zasadę "lex retro non agit", która zabrania stosowania nowo ustanowionych norm prawnych do zdarzeń, które miały miejsce przed wejściem w życie tych norm. Skarżąca powołała się na uchwały Sądu Najwyższego dotyczące zasady lex retro non agit. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stan faktyczny w niniejszej sprawie jest bezsporny. Skarżąca po raz pierwszy w życiu wystąpiła o przyznanie jej zasiłku pielęgnacyjnego w dniu 6 sierpnia 2007r. i pierwszym wydanym jej orzeczeniem stwierdzającym u niej niepełnosprawność jest dołączone do tego wniosku orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 11 lipca 2007r. Skoro wniosek o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego wpłynął w czasie, gdy prawo do tego świadczenia reguluje ustawa z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych / tekst jednolity Dz. U. Nr139 za 2006r. poz. 992 z późniejszymi zmianami/ prawidłowo organy przepisy tej właśnie ustawy zastosowały badając, czy skarżącej prawo do takiego zasiłku się należy. J. K. jest osobą pełnoletnią lecz nie ukończyła jeszcze 75 lat, stwierdzono u niej umiarkowany stopień niepełnosprawności, dlatego też tylko wówczas mogłaby uzyskać prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, gdyby niepełnosprawność powstała, stosownie do art. 16 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w wieku do ukończenia przez nią 21 roku życia i która to okoliczność zostałaby potwierdzona stosownym orzeczeniem zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. Tymczasem z załączonego orzeczenia z dnia 11 lipca 2007r. wynika, iż niepełnosprawność datuje się od 1975r. Porównując datę urodzenia skarżącej / 1951r. / z tą datą, nie budzi wątpliwości, iż J. K. tego warunku nie spełnia. Za prawidłową uznać należy także dokonaną przez Kolegium wykładnię art. 57 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem osoba uprawniona do dnia wejścia w życie ustawy do zasiłku pielęgnacyjnego zachowuje do niego prawo, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku uprawniającym tę osobę do zasiłku rodzinnego przysługującego na dziecko. Słusznie organ odwoławczy wskazał, że przepis ten miałby zastosowanie wówczas, gdyby skarżąca była w dniu wejścia w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych, a więc w dniu 1 maja 2004r., uprawniona do takiego zasiłku czyli, gdyby przed tą datą została wydana decyzja przyznająca jej zasiłek pielęgnacyjny. W niniejszej sprawie, o czym była już mowa, okolicznością bezsporną jest to, że J. K. nie tylko nigdy wcześniej nie uzyskała decyzji przyznającej jej takie prawo ale nawet nigdy wcześniej nie miała ustalanego stopnia niepełnosprawności /czy też stopnia inwalidztwa/. Stąd nie można uznać jej za osobę uprawnioną w rozumieniu tego przepisu. W związku z powoływaniem się przez skarżącą na rzekomo nabyte przez nią przed wejściem w życie ustawy z dnia 28 listopada 2003r. uprawnienie do tego świadczenia wskazać należy, iż załączone przez nią orzeczenie o niepełnosprawności nie pozwala nawet na hipotetyczne ustalanie, czy takie prawo do zasiłku mogłaby wcześniej uzyskać. W 1975r., kiedy to według załączonego orzeczenia powstała u skarżącej niepełnosprawność / brak wskazania, jakiego stopnia/ obowiązujące wówczas przepisy w ogóle takiego świadczenia jak zasiłek pielęgnacyjny nie znały. Funkcjonowały natomiast zwiększone zasiłki rodzinne, przy czym w przypadku głuchoty zwiększony zasiłek przysługiwał "przy głuchocie lub obustronnym upośledzeniu słuchu mierzone na częstotliwości 2.000 Hz o natężeniu od 80 dB"/ Rozporządzenie Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 22 grudnia 1981r. w sprawie zasiłków rodzinnych - Dz. U. Nr 32 poz. 191 ze zm./. Świadczenie w postaci zasiłku pielęgnacyjnego pojawiło się w przepisach Rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 23 stycznia 1984r., / Dz. U. Nr 4 poz. 21 ze zm./, przewidujących przyznanie go osobom powyżej 16 roku życia, jeżeli są inwalidami I gr./ § 15 ust. 2 pkt 2/. Tak samo kwestię tę regulowało rozporządzenie z dnia 10 kwietnia 1989r. /tekst jedn. Dz. U. Nr 110 za 1993r. poz. 492 ze zm./. Również ustawa z dnia 1 grudnia 1994r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych / tekst jedn. Dz. U. Nr 102 za 1998r. poz. 651 ze zm./ początkowo prawo do zasiłku pielęgnacyjnego przyznawała, jeśli chodzi o osobę dorosłą, która nie ukończyła 75 lat, tylko inwalidom I grupy / art. 14 ust. 3 pkt 4 w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 września 1997r./. Dopiero poczynając od tej daty ustawodawca przyznał prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, jeśli chodzi o osoby dorosłe, poniżej 75 roku życia, osobom niepełnosprawnym nie tylko w stopniu znacznym ale także w stopniu umiarkowanym, jeżeli niepełnosprawność ta powstała w wieku uprawniającym do zasiłku rodzinnego. Podnieść jednak należy, iż od początku obowiązywania ustawy z dnia 1 grudnia 1994r., zgodnie z jej art. 8, zasiłek rodzinny na dziecko przysługiwał do ukończenia maksimum 21 roku życia. Dlatego też skarżąca nie może wywodzić z faktu, że w 1975r. zasiłki rodzinne przysługiwały do 25 roku życia, swojego uprawnienia do przyznania jej aktualnie takiego zasiłku na tej podstawie, że od 1975r. datuje się u niej niepełnosprawność, zwłaszcza, iż - jak już wcześniej wspomniano - dołączone do wniosku orzeczenie stwierdza, że niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym datuje się od 2 maja 2007r. Powyższe świadczy również o tym, iż w wypadku J. K. przedłożone przez nią dokumenty nawet nie pozwalają na ustalenie, że kiedykolwiek w przeszłości takie prawo mogłaby nabyć, gdyby wystąpiła ze stosownym wnioskiem. Na podkreślenie zasługuje to, iż zawsze nabycie prawa do zasiłku związanego z niepełnosprawnością wiązało się z koniecznością wykazania niepełnosprawności / inwalidztwa / stosownym orzeczeniem lekarskim. Bez takiego orzeczenia nie było możliwe przyznanie ani prawa do zasiłku pielęgnacyjnego ani też wcześniej prawa do zwiększonego zasiłku rodzinnego. Ponieważ skarżąca takim orzeczeniem przed dniem 11 lipca 2007r. się nie legitymowała, jej zarzuty dotyczące naruszenia przez organy zasady ochrony praw nabytych są bezpodstawne. Mając powyższe na uwadze, skoro podniesione w skardze zarzuty są nieuzasadnione, a zaskarżona decyzja odpowiada prawu i przy jej wydawaniu organ nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania w sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skarga podlegała oddaleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm./.