II SA/Ke 620/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka, Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi R. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz R. J. kwotę 400 (czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Dyrektor Izby Celnej w [...] decyzją z [...], znak: [...] po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z [...] wymierzającej karę pieniężną w wysokości 12.000 zł za urządzanie gier poza kasynem na automacie do gier o nazwie APEX MAGIC FRUITS nr [...], na podstawie art. 220 § 2, art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.), dalej "O.p.", art. 2 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 168, poz. 1323 ze zm.), art. 2 ust. 3. art. 6 ust. 1. art. 8, art. 14 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 90 ust. 1, art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201. poz. 1540 ze zm.), dalej "u.g.h.", utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że funkcjonariusze Urzędu Celnego w [...], ujawnili 2 czerwca 2014 r. w punkcie Sklep Spożywczo – Przemysłowy położonym w R., w którym działalność gospodarczą prowadził R. J. pod firmą R. J. Sklep Spożywczo – Przemysłowy, urządzenie do gier o nazwie APEX MACIC FRUITS. W celu ustalenia zasad działania ujawnionego automatu funkcjonariusze przeprowadzili eksperyment procesowy, polegający na doświadczalnym odtworzeniu przebiegu dostępnych na nim gier, a przebieg samego eksperymentu, opisany został w protokole odzwierciedlającym wykonane czynności. Dowód z eksperymentu procesowego jednoznacznie potwierdził, że gry prowadzone na ujawnionym urządzeniu są grami na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.g.h. Prowadzone są bowiem na urządzeniu elektronicznym, zawierają element losowości oraz umożliwiają wygrane pieniężne. Organ odwoławczy wskazał, że jako dowód w sprawie do akt została włączona opinia biegłego sądowego uzyskana w prowadzonym równolegle śledztwie w sprawie o przestępstwo skarbowe. W opinii tej biegły stwierdził, że gry prowadzone na skontrolowanym urządzeniu spełniają kryteria gier na automatach w rozumieniu u.g.h. Organ także dodał, że przeprowadzone w toku postępowania przygotowawczego, dowody z przesłuchania świadków potwierdzają, iż ujawnione automaty do gier umożliwiają gry hazardowe. Dalej Dyrektor Celny podał, że R. J. prowadzący działalność gospodarczą w kontrolowanym lokalu nie posiada koncesji na prowadzenie kasyna gry, ani zezwolenia na urządzanie gier na automatach w salonach gier lub gier na automatach o niskich wygranych. Ponadto skontrolowany lokal nie jest kasynem gry. Zatem bezsporne jest, że działalność prowadzona w zakresie urządzania gier na stanowiącym przedmiot postępowania automacie miała miejsce poza kasynem gry zdefiniowanym w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit a u.g.h., bez koncesji oraz rejestracji automatu tj. z pominięciem wymogów ustawowych. W takim przypadku, stosownie do art. 89 ust 1 pkt 2 u.g.h. urządzający grę na automatach poza kasynem gry podlega karze pieniężnej, która wynosi 12.000 zł od każdego eksploatowanego automatu. Organ podkreślił, że odpowiedzialność wynikającą z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. ponosić może jedynie "urządzający" gry na automatach poza kasynem gry. W niniejszej sprawie za urządzającego nielegalną grę na automatach uznać trzeba R. J. prowadzącego działalność gospodarczą w lokalu, w którym prowadzono nielegalnie gry hazardowe. Stworzył on bowiem odpowiednie warunki, aby nielegalna gra na automacie w ogóle mogła być prowadzona. Jak wynika z zeznań J.J. w celu wstawienia przedmiotowego automatu osobiście skontaktowała się ona z P. Z. Na zainstalowanie automatu R. J. (po przedstawieniu umowy przez J. J.) podpisał ze spółką [...] umowę, której przedmiotem była dzierżawa powierzchni w skontrolowanym lokalu (3m2), na której zainstalowano następnie automat. W zamian dzierżawca zobowiązany był do płacenia czynszu (600 zł). Dyrektor dodał, że w niniejszym przypadku J.J. działała w imieniu R. J., na podstawie udzielonego jej pełnomocnictwa. Organ odwoławczy stwierdził również, że R. J. zapewnił odpowiednie warunki aby nielegalna gra na automatach mogła być prowadzona poprzez udostępnienie energii elektrycznej do ujawnionego automatu. Ponadto zapewniał ciągłość przebiegu nielegalnych gier. Realizował bowiem za pośrednictwem J.J .bieżącą obsługę przedmiotowego automatu. Obsługa ta polegała na jego włączaniu i wyłączaniu. Organ także zaznaczył, że gdy automat zablokował się (nie miał monet do wypłaty), J.J. telefonicznie informowała o takim zdarzeniu osobę zajmującą się obsługą urządzenia. Osoba ta przyjeżdżała i odblokowywała automat. Następnie organ II instancji podniósł, że Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z 19 lipca 2012 r., nie przesądził ostatecznie, czy przepisy u.g.h. mają charakter techniczny stwierdzając, że ostateczne ustalenie ich charakteru należy do sądów krajowych z uwzględnieniem tego, czy wprowadzają one warunki mogące mieć wpływ na właściwości lub sprzedaż produktów. Zdaniem organu z powyższego wynika, że zastosowane w sprawie przepisy karne nie mają charakteru technicznego. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia oraz uchylenia decyzji organu I instancji, R. J. zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w szczególności art. 89 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 6 ust. 4 u.g.h. W uzasadnieniu skarżący podał, że jedynie zawarł umowę najmu, na mocy której inny podmiot zainstalował we własnym zakresie urządzenie w wynajmowanej części lokalu, w której on prowadził działalność gospodarczą. Nie sposób zatem uznać, że wynajęcie lokalu użytkowego jest "urządzaniem" przez wynajmującego gry na automatach poza kasynem. W słownikach języka polskiego nie można znaleźć sformułowania, że przez "urządzanie" rozumie się także zawarcie umów cywilno prawnych najmu bądź dzierżawy. To, że telefonicznie informował on najemcę o blokadach automatu, a czynił to jedynie z grzeczności, także nie można uznawać za urządzanie gry na automatach. Przecież to nie wynajmujący w przypadku usterki naprawiał urządzenie tylko przedstawiciel firmy, która lokal wynajmowała. Dalej autor skargi stwierdził, że art 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. ma charakter przepisu karnego, przez co jego wykładnia musi być precyzyjna i ścisła, a jakakolwiek wykładnia rozszerzająca jest całkowicie niedopuszczalna. Nie można pod tak ogólne pojęcie jakie jest zawarte w art 89 ust. 1 pkt 2 przypisywać wszystkich sytuacji powstających przy urządzaniu gry na automatach. Gdyby celem ustawodawcy było karanie karami pieniężnymi wszystkich podmiotów, które w jakikolwiek sposób są przy okazji pomocne w urządzaniu gry na automatach to zapewne treść tego przepisu karnego była inna. Ustawodawca mógłby wtedy chcieć spenalizować inne zachowania związane z udzielaniem technicznej pomocy przy urządzaniu gry na automatach przez inne podmioty. Ustawodawca jednak chciał by karę pieniężną ponosiła jedynie ta osoba, która urządza gry na automatach poza kasynem gry. Cytując treść art. 6 ust. 4 u.g.h., skarżący zauważył, że prowadzi on działalność gospodarczą jako osoba fizyczna i nie może na podstawie ustawy uzyskać koncesji na prowadzenie gry na automatach. Z mocy art 6 ust 4 u.g.h. adresatem normy prawnej są wyłącznie podmioty zbiorowe, koncesję bowiem lub zezwolenie może uzyskać osoba prawna prowadząca działalność w formie spółki akcyjnej lub spółki z o.o. z siedzibą na terenie Polski. Dlatego też karę pieniężną na podstawie art 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. może ponieść jedynie osoba wymieniona w art 6 ust 4. Natomiast przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą jako osoba fizyczna nie może ponosić sankcji administracyjnej, gdyż ustawa nie wymienia go jako podmiotu uprawnionego do uzyskania koncesji na prowadzenie kasyna gry. Brak jest zatem podstawy prawnej do nałożenia na skarżącego jako osoby fizycznej kary pieniężnej będącej sankcją administracyjną. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek nie wszystkie jej zarzuty zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania jeżeli miało lub mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Wychodząc z tak zakreślonych granic kognicji Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.). Zgodnie z art. 2 ust. 3 u.g.h., grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. Grami na automatach są także gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy (art. 2 ust. 5). Ustawa nie przewiduje obecnie odrębnej kategorii automatów do gier o niskich wygranych. Każdy automat do gier losowych, niezależnie od tego, na jakie stawki i wygrane został zaprogramowany, jest automatem w rozumieniu ustawy i podlega jej rygorom. Zgodnie bowiem z art. 3 u.g.h., urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach jest dozwolone wyłącznie na zasadach określonych w ustawie. Z art. 6 ust. 1 u.g.h. wynika zaś, że warunkiem podstawowym prowadzenia działalności w zakresie gier na automatach jest uzyskanie koncesji na prowadzenie kasyna gry. Przepis art. 14 ust. 1 u.g.h. przewiduje natomiast, że urządzanie gier na automatach dozwolone jest wyłącznie w kasynach gry. W świetle zatem przepisów ustawy o grach hazardowych, zasadą jest prowadzenie działalności polegającej na urządzaniu gier na automatach na podstawie koncesji i wyłącznie w kasynach gry. Stosownie do treści art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry. Wysokość wymierzanej kary pieniężnej w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 2 wynosi 12 000 zł od każdego automatu. Karze administracyjnej określonej w ww. przepisach może więc podlegać jedynie podmiot, który urządza gry poza kasynem. Ponieważ bezspornym w sprawie było, że przedmiotowy automat ujawniono w sklepie spożywczo - przemysłowym, w którym działalność gospodarczą prowadził R. J. pod firmą R. J. Sklep Spożywczo - Przemysłowy, a więc poza kasynem gry zdefiniowanym w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit a u.g.h., bez koncesji oraz rejestracji automatu, tj. z pominięciem wymogów, o których mowa w art. 6 ust. 1 i art. 23a ust. 1 u.g.h., kluczowe dla wyniku sprawy było rozstrzygnięcie, czy skarżący urządzał gry na tym automacie w rozumieniu przepisów ustawy o grach hazardowych. Organ wyjaśniając znaczenie terminu "urządzający gry" odwołał się, wobec braku definicji legalnej, do znaczenia nadanego czasownikowi "urządzać" w słowniku języka polskiego (Dyrektor nie podał jakiego wydawnictwa słownikiem konkretnie się posłużył). Organ wskazał, że według słownika "urządzać" to: 1. wyposażyć coś w odpowiednie sprzęty, 2. zorganizować jakąś imprezę, jakieś przedsięwzięcie itp., 3. zapewnić komuś dobre warunki materialne. W konsekwencji, zdaniem organu urządzanie gry to realizowanie czynności, które w swoim efekcie prowadzą do tego, że gra hazardowa się odbywa. Przy czym realizowanie nawet jednej z wielu czynności prowadzących finalnie do tego, że gra hazardowa ma miejsce, wystarczające jest do uznania danego podmiotu za urządzającego grę. Urządzanie gry na automatach stanowi bowiem ciąg pewnych czynności. W oparciu o taką wykładnię, organ uznał skarżącego za "urządzającego gry" w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Ustalił bowiem, że stworzył odpowiednie warunki, aby nielegalne gry na automacie mogły być prowadzone. Zawarł bowiem ze spółką [...] umowę, której przedmiotem była dzierżawa powierzchni 3m² w skontrolowanym lokalu, na której zainstalowano następnie skontrolowany, nielegalny automat do gier, w zamian za opłatę czynszu. Ponadto z sieci elektrycznej swojego lokalu udostępnił energię elektryczną do zasilania automatu, dokonywał – za pośrednictwem J.J.- jego bieżącej obsługi polegającej na włączaniu i wyłączaniu automatu, a nadto w wypadku, gdy w automacie zabrakło monet na wypłatę wygranej graczowi, w wyniku czego automat ulegał zablokowaniu, J.J. kontaktowała się telefonicznie z zajmującą się obsługą tych automatów osobą, która wówczas przyjeżdżała i uzupełniała automat w środki pieniężne. Zdaniem organu ww. czynności bezpośrednio prowadziły do tego, że nielegalne gry hazardowe w ogóle miały miejsce. Wbrew takim wywodom zgodzić się należy ze skarżącym, że organy błędnie przyjęły, iż R. J. jest osobą urządzającą gry na skontrolowanym automacie poza kasynem. W ocenie Sądu zakres podejmowanych przez skarżącego czynności nie wskazuje na to, aby można było go uznać za "urządzającego gry" w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Z umowy dzierżawy (będącej w istocie umową najmu) zawartej 9 stycznia 2014 r. wynika, że jej przedmiotem jest "dzierżawa" części lokalu o pow. 3 m², pod instalację urządzenia do gier, na której "dzierżawca" będzie prowadził działalność gospodarczą (§ 1 pkt 1 umowy). W zamian "dzierżawca" będzie uiszczał czynsz dzierżawny w wysokości 600 zł miesięcznie (§ 2 pkt 1 i 2 umowy). W § 4 tej umowy zapisano natomiast, że w przypadku włamania lub jakiegokolwiek uszkodzenia urządzeń będących własnością "Dzierżawcy, Wydzierżawiający zobowiązany jest niezwłocznie powiadomić Dzierżawcę". Poza udostępnieniem lokalu, podłączeniem przedmiotowego automatu do prądu i zgłaszaniem ich zablokowania (co wykonywała J. J., a nie sam skarżący), R. J. nie wykonywał żadnych czynności związanych z obsługą automatów, objaśnianiem zasad gier i wypłacaniem wygranych. Nie zasilał automatów żadnymi środkami pieniężnymi. Nie wykonywał żadnych czynności wpływających na wysokość przychodu generowanego przez wstawiony do sklepu automat. Kwota czynszu była stała. W niniejszej sprawie trudno mówić o jakimkolwiek porozumieniu biznesowym pomiędzy stronami umowy z dnia 9 stycznia 2014 r., polegającym na wspólnym urządzaniu gier na automatach. Czynności wykonywane przez skarżącego miały charakter czysto pomocniczy i mieściły się w całości w ramach typowej umowy najmu, jaka została zawarta pomiędzy spółką [...], a R. J. Istotnie, bez udostępnienia lokalu przez skarżącego, Spółka [...] nie mogła by zamontować automatu, tym niemniej samo tylko udostępnienie lokalu, w którym skarżący prowadził swoją działalność gospodarczą w postaci sklepu, nie świadczy o urządzaniu gier w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Takie stanowisko raziłoby nadmiernym rygoryzmem. W świetle powyższego trafne okazały się podnoszone w skardze zarzuty naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. poprzez błędne uznanie, że w przyjętym stanie faktycznym skarżący jest podmiotem urządzającym gry na automatach poza kasynem, co w konsekwencji doprowadziło do wadliwego jego zastosowania. Z tego właśnie powodu zaskarżona decyzja i decyzja organu pierwszej instancji podlegały uchyleniu. Odnosząc się natomiast do zarzutu skierowania decyzji do podmiotu nie będącego zobowiązanym do uzyskania zezwolenia na prowadzenie kasyna gry, wyjaśnić należy, że art. 89 u.g.h. nie ogranicza kręgu podmiotów, które podlegają karze pieniężnej za urządzanie gier hazardowych i gier na automatach, a w szczególności nie wskazuje, aby kara ta dotyczyła tylko i wyłącznie podmiotów, które mogłyby uzyskać koncesję, całkowicie czyniąc bezkarnymi pozostałe podmioty, które urządzałyby nielegalnie gry hazardowe i gry na automatach poza kasynem gry. Karze pieniężnej podlega urządzający gry bez koncesji lub zezwolenia, bez dokonania zgłoszenia, lub bez wymaganej rejestracji automatu lub urządzenia do gry. Zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. nie daje podstaw do przyjęcia, że powyższej odpowiedzialności deliktowej nie podlegają podmioty prowadzące działalność gospodarczą, jako osoby fizyczne. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji przeprowadzi postępowanie mając na uwadze przedstawione wyżej wywody i eliminując dotychczas popełnione uchybienia. W szczególności uwzględni, że ustalone przez organy celne czynności wykonywane przez skarżącego w związku z umową "dzierżawy" z 9 stycznia 2014 r., nie mieszczą się w pojęciu "urządzania gier" w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Biorąc pod uwagę wszystkie wskazane powyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 209 p.p.s.a. Na koszty postępowania złożyła się kwota wpisu w wysokości 400 zł.