II SA/Ke 632/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Żak, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian,, Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Mrozicka - Bąbel, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 grudnia 2007r. sprawy ze skargi W. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zwrotu wniosku o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po ponownym rozpoznaniu sprawy W. K. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 127 § 3 w zw z art. 144 i art. 66 § 3 kpa utrzymało w mocy własne postanowienie z dnia [...] w przedmiocie zwrotu wniosku o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi Nr [...] wydanego w [...] przez Naczelnika Gminy. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że podstawę zwrotu przedmiotowego wniosku stanowił art. 66 § 3 kpa. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy W. K. podnosił, że niniejsza sprawa winna być rozpoznana w postępowaniu administracyjnym, zgodnie z zasadami tego prawa. Rozpoznając ponownie wniosek o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi Nr [...] wydanego w [...] przez Naczelnika Gminy Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołało brzmienie art. 63 ust 2 ustawy z dnia 19 października 1991r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa ( Dz. U. z 2004r. Nr 208 poz. 2128 ze zm) stwierdzając, że z woli ustawodawcy nie stosuje się trybów nadzwyczajnych przewidzianych w postępowaniu administracyjnym do wzruszenia decyzji ostatecznych - aktów własności ziemi wydanych na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa ( Dz. U. z 2004r. Nr 208 poz. 2128 ze zm). Z tego względu organ administracji nie jest właściwy do rozpoznania wniosku W. K. Kolegium podkreśliło, iż nie każde żądanie wywołuje skutek procesowy w postaci wszczęcia postępowania administracyjnego, a skoro przepisy kpa nie znajdują zastosowania w sprawie, wniosek ten zgodnie z treścią art. 66 § 3 podlega zwrotowi. Jednocześnie organ pouczył stronę o możliwości realizacji swego żądania w postępowaniu przed sądem powszechnym w ramach powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Organ uznał, że nie jest również właściwy w sprawie ustalenia odszkodowania w wysokości 200 000 zł za szkodę powstałą w wyniku "uniemożliwienia korzystania z części spadku od[...]", mającą związek z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji - aktu własności ziemi. Z dniem 1 września 2004r. weszła w życie ustawa z dnia 17 czerwca 2004r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw ( Dz. U. Nr 162, poz. 1692) zgodnie z którą odszkodowanie za niezgodne z prawem działanie organów władzy publicznej, w sytuacji, gdy szkoda została wyrządzona przez wydanie ostatecznej decyzji, zostały w całości przekazane do właściwości sądów powszechnych i tym samym wyłączone z kognicji organów administracyjnych. W świetle aktualnych przepisów administracyjny tryb dochodzenia roszczeń odszkodowawczych stosuje się w sprawach, w których decyzja stwierdzająca nieważność stała się ostateczna przed dniem 1 września 2004r. Skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniósł W. K., wyjaśniając że po ojcu - S. K.-postanowieniem Sądu Rejonowego w Busku -Zdroju z dnia 8 grudnia 2005r. sygn. akt I Ns 610/05 stał się spadkobiercą w - części spadku. Wskazał, że w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne, które wbrew przepisom prawa zostało aktem własności ziemi z [...] przekazane bratu - Z. K., nie spełniającemu w dacie wydania decyzji przesłanek do dziedziczenia gospodarstwa rolnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, jeżeli mogły one mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wychodząc z tak określonych granic kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu. Zgodnie z treścią art. 63 ust 2. ustawy z dnia 19 października 1991r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2004r. Nr 208, poz. 2128) do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27, poz. 250 i z 1975r. Nr 16, poz. 91), nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. Z brzmienia dyspozycji normy zawartej w powołanym przepisie wynika zatem zakaz stosowania wymienionych trybów nadzwyczajnych przewidzianych w postępowaniu administracyjnym do wzruszenia decyzji ostatecznych - aktów własności ziemi wydanych na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. W trybie administracyjnym oceny legalności tego typu decyzji można było dokonywać wyłącznie do dnia 31 grudnia 1991r., albowiem z dniem 1 stycznia 1992r. weszła w życie ustawa z dnia 19 października 1991r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo przyjęło, że przepis art. 63 ust. 2 cyt. ustawy pozbawił organ możliwości wzruszenia aktu własności ziemi Nr [...] wydanego w [...] przez Naczelnika Gminy poprzez stwierdzenie jego nieważności, nie dając organowi podstaw do rozpoznania wniosku skarżącego w trybie postępowania administracyjnego. Niezależnie od powyższego należy wskazać, iż na podstawie art. 4 ustawy z dnia 26 marca 1982r. o zmianie ustawy - kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych organy administracji utraciły prawo do wydawania decyzji administracyjnych - aktów własności ziemi na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, a sprawy o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości rolnych przez samoistnych posiadaczy oraz o odroczenie terminu zapłaty należności z tytułu nabycia własności tych nieruchomości zostały przekazane do wyłącznej kompetencji sądów powszechnych. W kwestii braku podstaw do ustalenia odszkodowania za niezgodne z prawem działanie organów władzy publicznej, w sytuacji, gdy szkoda została wyrządzona przez wydanie ostatecznej decyzji, Kolegium zasadnie wskazało art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw ( Dz. U. Nr 162, poz. 1692), w myśl którego do zdarzeń i stanów prawnych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy art. 417, art. 419, art. 420, art. 4201, art. 4202 i art. 421 ustawy kodeks cywilny, oraz art. 153, art. 160 i art. 161 § 5 ustawy kodeks postępowania administracyjnego, w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Wykładnia powyższego przepisu prowadzi do wniosku, iż możliwość dochodzenia roszczeń odszkodowawczych w trybie administracyjnym istnieje tylko w przypadku, gdy organ wydał decyzję stwierdzającą nieważność i decyzja ta stała się ostateczna przed dniem 1 września 2004r. Po tej dacie sprawy o odszkodowanie za niezgodne z prawem działanie organów władzy publicznej, w sytuacji, gdy szkoda została wyrządzona przez wydanie ostatecznej decyzji, zostały w całości przekazane do właściwości sądów powszechnych i tym samym wyłączone z kognicji organów administracyjnych. W rozpoznawanej sprawie brak ostatecznej decyzji stwierdzającej nieważność aktu własności ziemi do dnia 1 września 2004r. z uwagi na powołany art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004r. również pozbawia organ możliwości rozpoznania żądania odszkodowawczego zawartego we wniosku skarżącego. W świetle poczynionych rozważań za uzasadnione należy uznać stanowisko organu w kwestii zwrotu wniosku o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi, na podstawie art. 66 § 3 kpa. Stosownie do tego przepisu jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Sąd orzekający podzielił pogląd organu, że wniosek o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi nie wszczyna indywidualnej sprawy z zakresu administracji publicznej, albowiem przepisy prawa materialnego - ustawy z dnia 19 października 1991r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa expressis verbis w sprawach dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji, nie dopuszczają stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. W tych okolicznościach, w sytuacji, gdy organ wskazał możliwość realizacji żądania skarżącego na drodze powództwa cywilnego w ramach postępowania przed sądem powszechnym zaistniała podstawa do zwrotu wniosku skarżącego (podania) w oparciu o art. 66 § 3 kpa. Mając powyższe na uwadze skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 151 uppsa.