II SA/Ke 632/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Zielińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 grudnia 2009 roku sprawy ze skargi J. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania z pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku; III. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata T. G. kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych w tym VAT w kwocie 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wojewoda decyzją z dnia 14.12.2007r. znak: [...] po rozpoznaniu odwołania J. K. od decyzji Wójta Gminy B. z dnia 29.10.2007r. znak: [...] orzekającej o odmowie wymeldowania M. K. z pobytu stałego z lokalu położonego w miejscowości L. 67 na podstawie artykułu 15 ust. 2, art. 50 ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał następujące okoliczności faktyczne i prawne. Wnioskiem z dnia 28.02.2007r. J. K. wystąpił do Wójta Gminy B. o wymeldowanie żony M. K. z pobytu stałego z lokalu położonego w miejscowości L. 67 wskazując, że w/w tam nie przebywa. Organ I instancji po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego uznał, że brak jest podstaw do wymeldowania M. K. w trybie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, albowiem w sprawie nie została spełniona przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego. W rozumieniu powołanego przepisu możliwość wydania przez organ gminy decyzji o wymeldowaniu istnieje wyłącznie w sytuacji, gdy opuszczenie miejsca pobytu stałego jest trwałe i dobrowolne, a takiego charakteru nie można przypisać opuszczeniu lokalu przez M. K. Z decyzją Wójta Gminy B. z dnia 29.10.2007r. nie zgodził się J. K., który wniósł od niej odwołanie do Wojewody. Wojewoda badając zasadność rozstrzygnięcia organu I instancji stwierdził, że M. K. od miesiąca lipca 2006r. nie zamieszkuje w spornym lokalu. W wyniku oględzin dokonanych w dniu 22.05.2007r. ustalono, że w mieszkaniu tym znajdują się jej rzeczy osobiste, co potwierdził sam J. K. W korespondencji kierowanej do organu meldunkowego M. K. podnosiła, że powodem opuszczenia przez nią lokalu w miejscowości L. 67 było naganne zachowanie J. K. wobec osób najbliższych. M. K. w obawie o swoje zdrowie wraz z synem K. K. zmieniła miejsce pobytu stałego nie podając swojego adresu mężowi jak również organom administracji. J. K. w celu uzyskania adresu żony kierował groźby pozbawienia życia wobec syna J. i jego żony I., czego dowodem był wyrok Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 12.07.2007r. sygn. akt [...]. Uzasadnienie wyroku potwierdza fakty podawane przez M. K. Wojewoda podzielając ustalenia faktyczne organu I instancji za prawidłową uznał dokonaną w sprawie ocenę prawną stwierdzając, że w przypadku M. K. nie została spełniona przesłanka konieczna do jej wymeldowania, a mianowicie nie nastąpiło dobrowolne opuszczenie miejsca pobytu stałego. Skargę na decyzję Wojewody z dnia 14.12.2007r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach J. K. domagając się jej uchylenia. Podnoszone w skardze zarzuty sprowadzają się do wykazania, iż M. K. nie przebywa w miejscowości L. 67, a mieszkanie wbrew ustaleniom organu opuściła dobrowolnie, bez żadnych powodów. Skarżący wyjaśnia, że jest osobą schorowaną, wymagającą opieki. Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje. Skarga J. K. jest zasadna i podlega uwzględnieniu ale z innych przyczyn niż te, które wskazał skarżący. Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej jako p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy i przepisów postępowania jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a). Kontrola sądowoadministracyjna wykazała, że w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji. Normą prawa materialnego, będącą podstawą zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy B., jest art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z jego postanowieniami, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Oceniając przesłanki wymeldowania należy mieć na względzie uregulowanie zawarte w art. 1 ust. 2 ustawy, stosownie do którego ewidencja ludności polega na rejestracji danych m.in. o miejscu pobytu osób. Oznacza to, że ewidencja służy jedynie do odzwierciedlenia stanu faktycznego i dostarcza wiedzy m.in. o rzeczywistym miejscu pobytu obywatela i w żaden sposób nie wiąże się ze sferą praw do lokalu bądź zajmowanego pomieszczenia. Mechanizm wymeldowania polega na usuwaniu informacji o zameldowaniu, jeżeli informacja ta przestaje obrazować wynikający z uprzedniego zgłoszenia stan rzeczy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24.02.2006r., sygn. akt II OSK 561/05 – Lex nr 194344). Również istotne znaczenie ma art. 6 ust. 1 ustawy stanowiący, iż pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Z tej definicji wynika, że do uznania pobytu danej osoby za pobyt stały niezbędne jest fizyczne zamieszkiwanie pod oznaczonym adresem oraz wola stałego przebywania w takim lokalu, w którym koncentrują się sprawy życiowe osoby, we wszystkich aspektach tj. rodzinne, zawodowe, społeczne. W rozpatrywanej sprawie legalność decyzji wydanej w trybie art. 15 ust. 2 ustawy zależy od nadania właściwego znaczenia terminowi "opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego". Przebywanie w innym lokalu (w innej miejscowości) nie stanowi jeszcze spełnienia przesłanki opuszczenia lokalu bez wymeldowania. Również fakt, że opuszczenie nie miało charakteru dobrowolnego nie oznacza, że w sprawie nie można przyjąć zaistnienia przesłanki "opuszczenia". Trzeba bowiem zwrócić uwagę, że na gruncie wskazanych wyżej regulacji ważny jest nie tylko sposób opuszczenia dotychczas zajmowanego lokalu tzn. czy miało ono charakter dobrowolny i trwały, ale także, czy osoba zainteresowana uzewnętrznia swoją wolę powrotu do lokalu, w którym jest zameldowana. Sama wola powrotu do lokalu, gdy nie ma innych okoliczności faktycznych potwierdzających zamiar przebywania w miejscu pobytu stałego jest niewystarczająca i nie stanowi o braku przesłanek do wymeldowania przewidzianych w art. 15 ust. 2 ustawy. W niniejszej sprawie w oparciu o wyjaśnienia samej zainteresowanej oraz materiał dowodowy zebrany w sprawie karnej przeciwko J. K. (sygn. akt II K 481/07) organy bezspornie ustaliły, że M. K. nie opuściła miejsca pobytu stałego dobrowolnie, lecz z powodu konfliktu z mężem. Niemniej jednak dokonane ustalenia w świetle przedstawionych powyżej rozważań nie są wystarczające do przyjęcia braku przesłanek do wymeldowania M. K. z miejsca pobytu stałego w miejscowości L. 67. Podstawową przesłanką dla przyjęcia, że opuszczenie miejsca pobytu stałego ma tylko charakter czasowy jest ustalenie takiego zamiaru. O takim zamiarze świadczy nie tylko pozostawienie rzeczy osobistych w lokalu ale także inne okoliczności wskazujące, że osoba zainteresowana utrzymuje więzi z miejscem zameldowania np. ponosi lub przynajmniej partycypuje w kosztach utrzymania lokalu, powraca czasowo i wówczas zamieszkuje w tym lokalu. Jeżeli natomiast osoba była zmuszona do opuszczenia lokalu to o rzeczywistym zamiarze powrotu do niego świadczy podjęcie przewidzianych prawem środków w celu obrony swoich praw. Oceniając czynności podjęte przez organ meldunkowy stwierdzić należy, że żadna ze wskazanych okoliczności nie została przez organ ustalona. Powyższe pozwala na uznanie, że zarówno organ II jak i I instancji nie wyjaśniły w należyty sposób wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, a tym samym naruszyły podstawowe zasady i reguły postępowania określone przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Sformułowana w art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej stanowi, iż "w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego". Rozwinięciem tej zasady jest art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Podkreślenia wymaga, że organy nie wykorzystały wszystkich możliwych środków dowodowych, w celu ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla podjęcia decyzji w przedmiocie wymeldowania M. K. z pobytu stałego ze wskazanego lokalu. Przede wszystkim organ powinien rozważyć, możliwość przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, na której M. K. mogłaby składać istotne dla sprawy wyjaśnienia oraz udzielać odpowiedzi na zadawane jej przez organ pytania, ewentualnie w przypadku istnienia przeszkód obiektywnych powinien rozważyć jej przesłuchanie w siedzibie organu meldunkowego czy też korzystając z pomocy prawnej w trybie art. 52 kpa w siedzibie organu wskazanego przez zainteresowaną. Jak bowiem wynika z akt administracyjnych korespondencja z M. K. odbywała się za pośrednictwem Komisariatu Policji w D. oraz Posterunku Policji w B., sama zaś zainteresowana składała samodzielnie wyjaśnienia bez jakiegokolwiek udziału organu meldunkowego. W ten sposób prowadzone przez organy administracji postępowanie dowodowe doprowadziło do naruszenia art. 7, 77 k.p.a. a także naruszenia art. 75 § 1 zdanie 1 k.p.a., stosownie do treści którego jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Konsekwencją uchybień organu jest uzasadnienie, które nie odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracyjne uwzględnią dokonaną przez Sąd ocenę prawną w kwestii konieczności uzupełnienia materiału dowodowego przed wydaniem decyzji odnośnie istnienia podstaw wymeldowania M. K. ze wskazanego lokalu. W szczególności organ I instancji powinien ustalić charakter opuszczenia miejsca stałego pobytu przez M. K. zwracając uwagę na okoliczności, które uzewnętrzniają wolę powrotu do miejsca zameldowania na pobyt stały. Ujawnione naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy powoduje uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).