II SA/Ke 632/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 listopada 2011r. sprawy ze skargi T.D. i M.Z. na decyzję Wojewody z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku, III. zasądza od Wojewody Świętokrzyskiego na rzecz T.D. kwotę 100 (sto) złotych oraz na rzecz M.Z. kwotę 100 (sto) złotych - tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] znak: [...] Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania M.Z. i T.D. uchylił w całości decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] znak: [...] w sprawie zezwolenia A. SA Oddział S., Rejonowy Zakład Energetyczny na czasowe zajęcie nieruchomości gruntowej położonej przy ul. W. 8, oznaczonej jako działka nr 344/2 o pow. 0,0639 ha (obręb 0017), w celu usunięcia awarii uszkodzonego kabla SN 15kV relacji WRS1 stacja P. i zapobieżenia powstania znacznej szkody i umorzył postępowanie pierwszej instancji. Organ odwoławczy ustalił, iż w związku z awarią kabla SN 15kV relacji WRS1 stacja [...], wnioskiem z dnia 6 kwietnia 2011r. uzupełnionym w dniu 8 kwietnia 2011r. A. wystąpiła do Prezydenta Miasta K. o wydanie na podstawie art. 126 ustawy o gospodarce nieruchomościami zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości nr 344/2, celem jej usunięcia i zapobieżenia powstaniu znacznych strat materialnych. Uszkodzenie kabla spowodowało pozostawienie pięciu stacji bez drugostronnego zasilania. Uszkodzenie któregokolwiek z kabli znajdujących się w pierścieniu tych stacji spowodowałoby odcięcie od zasilania kilku tysięcy odbiorców zamieszkałych w centrum miasta. Do wniosku załączono kopię mapy numerycznej wraz z zaznaczeniem miejsca awarii. Wojewoda wskazał, iż zgodnie z ewidencją gruntów i budynków właścicielami działki nr 344/2 jest T. M. D. i M. Z. po ½ części każda z nich. Rokowania odnośnie udostępnienia terenu nie powiodły się, o czym świadczy sporządzona w dniu 7.04.2011r. notatka służbowa. Uszkodzenie zostało udokumentowane kartą awarii nr [...] dla obiektu RS 1 sekcja 15kV nr 2P.10 P. oraz wydrukiem z systemu wspomagania Rejonowej Dyspozycji Mocy pracy systemu linii 15 kV w RZE K.. Powyższe ustalenia legły u podstaw wydania przez Prezydenta Miasta K. w dniu [...] zezwolenia na czasowe zajęcie części nieruchomości nr 344/2 w trybie art. 126 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W odwołaniu od powyższej decyzji M. Z. i T. D. podnosiły, iż A. SA Oddział S. Rejonowy Zakład Energetyczny K. był wielokrotnie przez nie wzywany do uregulowania sytuacji związanej z przedmiotowym kablem, jednakże nie zrobiono nic, aby zapobiec ewentualnej awarii. W ocenie odwołujących, bezczynność i lekceważenie właścicieli nieruchomości pozbawia wnioskodawcę podstaw do uzyskania decyzji o czasowym zajęciu nieruchomości. Wojewoda rozpatrując odwołanie wskazał, że art. 126 ustawy o gospodarce nieruchomościami w przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżeniu powstania znacznej szkody umożliwia staroście wykonującemu zadania z zakresu administracji rządowej wydanie zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, licząc od dnia zajęcia nieruchomości. Termin wydania decyzji w postępowaniu prowadzonym na wniosek, wynosi nie dłużej niż 7 dni, od dnia złożenia wniosku, a decyzji nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. Powyższe unormowania stosuje się także w przypadku nagłej potrzeby zapobieżenia znacznej szkody wynikającej z awarii (ust. 10 art. 126 u.g.n.). Organ odwoławczy stwierdził, iż A. pismem z dnia 13.04.2011r. poinformowała organ I instancji o usunięciu awarii w dniu 12.04.2011. Powyższa okoliczność, zdaniem Wojewody ego oznacza, że z chwilą usunięcia awarii, decyzja w przedmiocie zezwolenia na czasowe zajęcie części nieruchomości gruntowej, położonej przy ul. W. 8, niezbędnej do jej usunięcia, stała się bezprzedmiotowa, z przyczyn wymienionych w art. 105 § 1 k.p.a. Przepis ten znajduje zastosowanie w sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej, mogącej być przedmiotem postępowania. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyły M. Z. i T. D., kwestionując zaprezentowaną w jej uzasadnieniu argumentację. Skarżące podkreśliły, że decyzja stanowiła podstawę działań ze strony Wnioskującego, dodatkowo w asyście Policji. Nie zgodziły się także ze stanowiskiem organu co do wystąpienia nagłej potrzeby lub siły wyższej, skoro od 10 lat wzywały wnioskodawcę do usunięcia z ich gruntu nielegalnie posadowionych instalacji energetycznych. Zdaniem autorek skargi, nie bez znaczenia jest również okoliczność braku wynagrodzenia za podjęte działania, przez wykorzystującego pozycję monopolisty A. S.A. wobec kobiet w wieku 81 i 76 lat. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził naruszenie przepisów prawa materialnego dającego podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji. Na wstępie podnieść należy, iż stanowiący podstawę merytorycznego rozstrzygnięcia art. 126 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U z 2010r., Nr 102, poz. 651), powoływanej w dalszej części jako u.g.n., został znacząco zmodyfikowany przez nowelizację z dnia 24 września 2010r. Dokonano wtedy nie tylko zmian przepisów ust. 1, 3 i 4 tego artykułu, ale także dodano doń nowe regulacje zawarte w ust. 5–10. Taki stan powoduje, iż nie wszystkie orzeczenia dotyczące czasowego zajęcia nieruchomości, wydane przed tą nowelizacją, zachowują aktualność. Zgodnie z art. 126 ust. 1 u.g.n., w przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, z zastrzeżeniem ust. 5 starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej udziela, w drodze decyzji, zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, licząc od dnia zajęcia nieruchomości. W przypadku postępowania prowadzonego na wniosek, wydanie decyzji następuje niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 7 dni, licząc od dnia złożenia wniosku. Decyzji, o której mowa w ust. 1 nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. Zgodnie z ust. 5 tego przepisu, w przypadku, gdy nagła potrzeba zapobieżenia okolicznościom, o których mowa w ust. 1, uniemożliwia złożenie wniosku o wydanie decyzji na czasowe zajęcie nieruchomości, właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości ma obowiązek udostępnienia jej w celu zapobieżenia tym okolicznościom. Obowiązek udostępnienia nieruchomości podlega egzekucji administracyjnej. Podmiot, który zajął nieruchomość składa wniosek o wydanie tej decyzji w terminie 3 dni od dnia zajęcia nieruchomości. Decyzja może być wydana nie później niż po upływie 6 miesięcy licząc od dnia zajęcia nieruchomości. W ust. 8 art. 126 określono, że starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej wydaje decyzję potwierdzającą zaistnienie przesłanek zajęcia nieruchomości w terminie 7 dni od dnia złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 5. Analiza przedstawionych wyżej unormowań prowadzi do wniosku, że w przepisie art. 126 ust. 1 i 126 ust. 5 u.g.n. zostały określone dwa niezależne od siebie stany faktyczne, mianowicie 1) kiedy podmiot występuje do starosty z wnioskiem przed zajęciem nieruchomości (ust.1 art. 126) i 2) kiedy podmiot zajął już nieruchomość, a następnie dopiero później, w przewidzianym prawem terminie 3 dni od dnia zajęcia nieruchomości, złożył stosowny wniosek. W pierwszym przypadku starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej udziela zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości w drodze decyzji, w drugim przypadku ten sam organ wydaje decyzję potwierdzającą zaistnienie przesłanek zajęcia nieruchomości, w terminie 7 dni od dnia złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 5. Taki sposób regulacji w ocenie Sądu oznacza, że w odniesieniu do wskazanych wyżej stanów faktycznych organ ma obowiązek każdorazowo ocenić wystąpienie przesłanek zajęcia nieruchomości określonych w ust. 1 art. 126 u.g.n. tj. siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. Wymienione przesłanki mają bowiem istotne znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, tj. ich zaistnienie decyduje o wydaniu bądź odmowie wydania zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości, albo decyzji potwierdzającej lub nie potwierdzającej ich zaistnienie. Podniesiona przez organ II instancji okoliczność usunięcia awarii, jako podstawa uzasadniająca umorzenie postępowania w przedmiocie zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości niezbędnej do usunięcia awarii z powodu bezprzedmiotowości jest zatem drugorzędna i pozostaje bez znaczenia dla wyjaśnienia tej kwestii. Nie sposób nie zauważyć, że strona, której czasowo ograniczono prawa wynikające z własności w prawem przewidziany sposób tj. w trybie administracyjnym określonym przepisem art. 126 ust. 1 z chwilą usunięcia awarii przed złożeniem odwołania w istocie zostałaby pozbawiona możliwości skutecznego zaskarżenia wydanej decyzji, a tym samym poza jakąkolwiek kontrolą znalazłby się ocena zasadności występujących w tym przepisie przesłanek zajęcia nieruchomości. Wreszcie, gdyby przyjąć rozumowanie organu, to zajęcie nieruchomości bez złożenia stosownego wniosku i natychmiastowe usunięcie awarii nie wymagałoby wydania w ogóle żadnej decyzji, ze względu na brak sprawy administracyjnej, co pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią ust. 8 art. 126 u.g.n. Należy również zwrócić uwagę, iż uchylenie decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego w wyniku rozpoznania odwołania, oznaczałoby, że przesłanka bezprzedmiotowości wystąpiła przed I instancją, gdy tymczasem taka sytuacja nie miała miejsca. Nie budzi wątpliwości, iż w dacie wydania przez Prezydenta Miasta K. decyzji z dnia [...] istniała podstawa prawna jej podjęcia, albowiem A. przed zajęciem nieruchomości złożył stosowny wniosek. W doktrynie podkreśla się, że w przypadku, gdy nie wystąpi przesłanka bezprzedmiotowości postępowania przed I instancją organ odwoławczy obowiązany jest sprawę rozstrzygnąć merytorycznie, chyba, że są podstawy do kasacji decyzji z przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Przesłanka bezprzedmiotowości wystąpi, gdy brak było podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania danej sprawy w ogóle bądź nie było podstaw do rozpoznania jej w drodze postępowania administracyjnego, czy też w drodze postępowania administracyjnego prowadzonego przed tym organem I instancji (komentarz B.Adamiak J.Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego W-wa 2011 s.517). Brak podstaw do uchylania przez organ odwoławczy decyzji zezwalającej na czasowe zajęcie nieruchomości i umorzenia postępowania, po usunięciu awarii wynika także pośrednio z ust. 3 art. 126 u.g.n. Przepis ten uprawnia starostę do wszczęcia postępowania, a w konsekwencji wydania decyzji w sprawie ustalenia odszkodowania, jeżeli po zajęciu nieruchomości pomiędzy podmiotem, któremu udostępniono nieruchomość a właścicielem, użytkownikiem wieczystym lub osobą, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości nie doszło do uzgodnienia w kwestii odszkodowania za udostępnienie nieruchomości oraz szkody powstałe w wyniku zajęcia nieruchomości. Gdyby więc w obrocie prawnym nie funkcjonowało zezwolenie na czasowe zajęcie nieruchomości, starosta byłby pozbawiony możliwości ustalenia odszkodowania, mimo wystąpienia przesłanek określonych w ust. 1 lub 8 art. 126 u.g.n. W świetle przedstawionych rozważań stanowisko Wojewody, zgodnie z którym z chwilą usunięcia awarii decyzja w przedmiocie zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości staje się bezprzedmiotowa, co skutkuje jej uchyleniem i umorzeniem postępowania na zasadzie art. 105 § 1 k.p. a., nie zasługuje na akceptację. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji przeprowadzi postępowanie administracyjne mając na uwadze przedstawione wyżej wywody i eliminując dotychczas popełnione uchybienia. W szczególności organ powinien dokonać oceny na czym polegała siła wyższa lub powstanie znacznej szkody oraz czy te przesłanki uzasadniały natychmiastowe działanie stanowiące podstawę wydania decyzji w trybie art. 126 ust. 1 u.g.n. Naruszenie art. 126 ust. 1 u.g.n. i art. 105 § 1 k.p.a., jako że miały wpływ na wynik sprawy, spowodowały konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku oparto o przepis art. 152 p.p.s.a.