II SA/Ke 633/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Zielińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 grudnia 2009 roku sprawy ze skargi B. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. II SA/Ke 633/09 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania B.K., utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] orzekającą o wymeldowaniu B.K. z pobytu stałego w lokalu położonym w miejscowości M. gm. RM. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy ustalił, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte na wniosek P.D., który zwrócił się o wymeldowanie z powyższego lokalu byłej żony –B.K. wraz z małoletnim synem M. K. i po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego organ I instancji wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia [...]. Rozpoznając odwołanie złożone od powyższego rozstrzygnięcia przez B.K., Wojewoda podkreślił, że organ gminy zobowiązany był do zbadania i oceny, czy B.K. wraz z małoletnim synem przebywa w lokalu położonym w miejscowości M. 51, gdzie pozostaje zameldowana na pobyt stały. Organ odwoławczy wskazał, że materiał dowodowy bezspornie świadczy, że skarżąca od grudnia 2006 r. zamieszkiwała w mieszkaniu w miejscowości M., które wynajmowała z konkubentem M.K., (aktualnie jej mężem), przy czym powodem opuszczenia spornego lokalu był zarówno konflikt między byłymi małżonkami jak i fakt, że B.K. związała się z innym mężczyzną, z którym ma dziecko. Należało zatem uznać, że opuszczenie lokalu przez skarżącą było dobrowolne. Organ II instancji podkreślił, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut podniesiony w odwołaniu, że skarżąca nie opuściła spornego lokalu dobrowolnie. Z utrwalonego orzecznictwa sądowego i administracyjnego wynika bowiem, że o niedobrowolnym opuszczeniu miejsca pobytu stałego można mówić wtedy, gdy osoba do tego przymuszona podejmie kroki prawem przewidziane w celu przywrócenia naruszonego posiadania. Takim działaniem jest, np. wniesienie do sądu powszechnego stosownego wniosku. B.K. nie skorzystała z takiego prawa, a zatem nie można uwzględnić jej twierdzenia, że została zmuszona przez agresywne zachowania byłego męża do opuszczenia miejsca pobytu stałego. Wojewoda podkreślił, że B.K. wprowadziła się do spornego lokalu wraz z drugim mężem i ich wspólnym synem M.K. pod nieobecność byłego męża w dniu 19 maja 2009 r., po wszczęciu postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie. Zamiarem skarżącej było niewątpliwie uniemożliwienie jej wymeldowania z miejsca pobytu stałego, pomimo że od ponad 2 lat koncentruje swe życie w lokalu położonym w miejscowości M., zakładając tam nową rodzinę. Organ odwoławczy wskazał, że wprawdzie dla spraw meldunkowych fundamentalne znaczenie ma fakt przebywania w danym lokalu, jednakże niniejsza sprawa nie może zostać rozstrzygnięta wyłącznie w oparciu o tę przesłankę. Mając na uwadze treść art. 80 kpa organ podkreślił, że okoliczności faktyczne uzasadniające wymeldowanie nastąpiły już w grudniu 2006 r. i polegały na dobrowolnym opuszczeniu przez B.K. miejsca pobytu stałego i skoncentrowaniu najważniejszych czynności życiowych w miejscowości M. Organ II instancji podkreślił, że znamienna dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostaje data wprowadzenia się przez B.K. wraz z mężem i dzieckiem do lokalu położonego w miejscowości M.. Nastąpiło to bowiem 19 maja 2009 r., a więc tuż po uzyskaniu informacji o wszczęciu postępowania w sprawie wymeldowania. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach B.K. wnosząc o jego uchylenie. Skarżąca zarzuciła, że zaskarżona decyzja jest niesłuszna, gdyż w toku postępowania dowodowego nie wyjaśniono wszelkich okoliczności sprawy, m.in. nie dano wiary jej twierdzeniem, że do opuszczenia lokalu została zmuszona przez byłego męża, przy czym organy pominęły okoliczność, że wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 5 kwietnia 2007 r. w sprawie o sygn. akt VI K 774/06 P.D. skazany został na karę 9 miesięcy pozbawienia wolności w zawieszeniu na 3 lata za przestępstwo określone w art. 207 § 1 kk i art. 157 § 1 i 2 kk. B.K. podkreśliła, że dom, którego jest współwłaścicielką opuściła pod groźbą utraty życia i zdrowia, przy czym wskazała, że nie podejmowała żadnych środków prawnych mających na celu przywrócenie naruszonego posiadania, gdyż nie sądziła, że jest to konieczne. Podała jednak, że zamierza wystąpić do Sądu z wnioskiem o dokonanie podziału majątku wspólnego, czego nie mogła dotychczas uczynić z powodu braku środków. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w pisemnych motywach zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się naruszenia przez Wojewodę przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. Nr 139/2006 poz. 993 ze zmianami), przytaczanej dalej jako ustawa, ewidencja ludności polega na rejestracji danych o miejscu pobytu osób, o urodzeniach, dotyczących obowiązku wojskowego, zmianach stanu cywilnego, obywatelstwa, imion i nazwisk oraz o zgonach. Według art. 15 ust. 2 tej ustawy, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Analiza cytowanych przepisów wskazuje, że tak jak zameldowanie, również wymeldowanie jest wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby oraz ustania jej pobytu w dotychczasowym miejscu. Nie ma ono zatem nic wspólnego z prawem rzeczowym bądź obligacyjnym, jakie danej osobie przysługuje do lokalu. Analogicznie więc jak w przypadku zameldowania, również przy wymeldowaniu źródłem dokonania tej czynności przez organ administracji jest wyłącznie ustalenie faktu opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu, niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w danym lokalu. Zgodnie z art. 7 kpa, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa). Wynik tak przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego oraz będącego jego częścią postępowania dowodowego, organy administracji mają obowiązek ująć w uzasadnieniu faktycznym decyzji. Uzasadnienie takie powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 kpa). Należy zgodzić się z zarzutami skargi, że, organy obu instancji przeprowadziły postępowanie dowodowe i ustalił stan faktyczny istotny dla rozstrzygnięcia sprawy z naruszeniem wskazanych ogólnych zasad postępowania administracyjnego. Z bezspornych ustaleń dokonanych przez organy administracji wynika, że B.K. wyprowadziła się z lokalu położonego w miejscowości M. w 2006 r. i zamieszkała wraz z drugim mężem i synem w M. Po wszczęciu niniejszego postępowania w maju 2009 r. skarżąca przeprowadziła się ponownie do spornego lokalu w miejscowości M., przystępując jednocześnie do wykonywania prac remontowych w lokalu. Mając na uwadze powyższe ustalenia, organy obu instancji stanęły na stanowisku, że B.K. poprzez ponowne zamieszkanie w spornym lokalu zamierzała uniemożliwić dokonanie czynności wymeldowania, pomimo że od ponad 2 lat jej życie skoncentrowane jest w lokalu położonym w miejscowości M. i z uwagi na fakt, że zachowanie skarżącej miało na celu jedynie stworzenie pozoru przesłanki uniemożliwiającej wymeldowanie nie może zostać uznane za zamieszkiwanie z zamiarem stałego przebywania w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy. Ponadto zarówno organ I jak i II instancji uznały, że przedmiotem oceny w postępowaniu dotyczącym wymeldowania stanowią okoliczności istniejące w dniu faktycznego opuszczenia dotychczasowego zameldowania, a nie w dniu orzekania przez organy. Z powyższym stanowiskiem jednak nie można się zgodzić. Przede wszystkim należy podkreślić, że organy administracji w ogóle nie zbadały, w jakim celu B.K. ponownie wprowadziła się do spornego lokalu, zakładając z góry, że skoro przeprowadzka nastąpiła po wszczęciu postępowania, to czynności tej dokonano w celu uzyskania korzystnego rozstrzygnięcia, tj. uniemożliwienia dokonania wymeldowania. Założenie takie należy uznać za błędne co do zasady, gdyż nie można wykluczyć sytuacji rzeczywistego zamieszkania z zamiarem stałego przebywania w danym lokalu osoby, wobec której toczy się postępowanie o wymeldowanie z tego lokalu. Ponadto organ I instancji wadliwie przyjął, a organ II instancji tej wadliwości nie skorygował, że przedmiotem oceny w postępowaniu o wymeldowanie są okoliczności istniejące w dniu faktycznego opuszczenia dotychczasowego miejsca zameldowania, a nie w dniu orzekania przez organy. Wadliwość takiego założenia wynika z utrwalonego i nie kwestionowanego poglądu wyrażanego w doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych, że organy administracji co do zasady rozstrzygają sprawy administracyjne na podstawie stanu faktycznego i prawnego z daty orzekania. Poglądu tego nie może zmienić przytoczony w uzasadnieniu decyzji organu I instancji wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 września 2006 r., IV SA/Wa 1073/06, gdyż dotyczył on innego, nieprzystającego do okoliczności niniejszej sprawy stanu faktycznego. W tamtej sprawie bowiem organ odwoławczy ocenił okoliczności opuszczenia mieszkania przez stronę w grudniu 2004 r. przez pryzmat orzeczeń sądowych wydanych po upływie kilku miesięcy od dnia opuszczenia mieszkania w przedmiocie zabezpieczenia w sprawie o rozwód, z których to orzeczeń wynikało, że ze względu na dobro małoletniej córki stron, powinna ona na czas trwającego procesu rozwodowego pozostawać pod wyłączną pieczą matki. W stanie faktycznym tamtej sprawy nie doszło natomiast do ponownego zamieszkania strony w lokalu, będącym przedmiotem postępowania. Z powyższego wynika, że w niniejszej sprawie zasadnicze znaczenie miało ustalenie, czy B.K. i jej małoletni syn M. w dacie rozstrzygania sprawy przez organy meldunkowe zamieszkiwali z zamiarem stałego przebywania w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy, w spornym lokalu położonym w miejscowości M.. Dopiero w razie ustalenia, że zamieszkiwanie skarżącej z synem nie miało takiego charakteru, rozstrzygnięcie sprawy zależałoby od ustalenia, czy B.K. w 2006 r. dobrowolnie i trwale opuściła miejsce pobytu stałego w miejscowości M. Ta jednak okoliczność została już w sprawie niewadliwie wyjaśniona. Organy administracji ustaliły bowiem, że B.K. wyprowadziła się z lokalu położonego w miejscowości M. w 2006 r. i zamieszkała wraz z drugim mężem i synem w M. oraz - mimo własnych twierdzeń dotyczących zmuszenia jej do opuszczenia lokalu przez byłego męża - nie podjęła żadnych przewidzianych prawem kroków w celu przywrócenia naruszonego posiadania. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych ustalenie takie świadczy o dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego. Takiej oceny nie może przy tym zmienić brak wiedzy strony o konieczności podjęcia wspomnianych kroków, na co powołała się w skardze B.K. Odnosząc się do zasadniczej, wskazanej wyżej kwestii należy zauważyć, że organy administracji niewadliwie ustaliły, że B.K. w dniu 19 maja 2009 r., po otrzymaniu w dniu 15 maja 2009 r. zawiadomienia o wszczęciu postępowania (zwrotne poświadczenie odbioru – k. 9 akt organu I instancji), wprowadziła do spornego lokalu wraz z małoletnim synem M. z drugiego małżeństwa. Z wyjaśnień złożonych przez B.K. wynika ponadto, że w M., gdzie zamieszkiwała wraz z obecnym mężem, nie ma warunków do wychowywania dziecka związku z czym chce zamieszkać na stałe w spornym lokalu, który stanowi jej współwłasność i co do którego zawarła z byłym mężem ustną umowę, że będą zajmować ustalone części mieszkania. Po wprowadzeniu się do domu w M. kontynuowała jego remont. Organy administracji nie ustosunkowały się do powyższych twierdzeń całkowicie je pomijając oraz zaniechały jakiekolwiek weryfikacji wskazanych okoliczności, np. poprzez przeprowadzenie kontroli w spornym lokalu. Nie ulega zatem żadnej wątpliwości, że niewyjaśnienie powyższych okoliczności stanowi naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 i 80 kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy administracyjne nie wyjaśniły bowiem w sposób nie budzący wątpliwości przesłanek określonych w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, skutkujących wymeldowaniem, tj. faktu, czy B.K. zamieszkuje obecnie z zamiarem stałego pobytu w lokalu położonym w miejscowości M. Mając to na uwadze koniecznym było uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c). p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. Orzeczenie zawarte w punkcie II wyroku zostało wydane na podstawie art. 152 p.p.s.a. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji przeprowadzi wnikliwe postępowanie wyjaśniające celem ustalenia czy B.K. oraz jej małoletni syn M.K. przebywają w lokalu położonym w miejscowości M. numer [...] z zamiarem stałego przebywania. Organ dokona również wszechstronnej analizy wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów, z wyjaśnieniem którym z tych dowodów dał wiarę, a którym jej odmówił i dlaczego, co pozwoli dopiero na końcowe załatwienie sprawy. Organ uwzględni przy tym wszystkie przedstawione wyżej uwagi i wyeliminuje dotychczasowe naruszenia prawa.