II SA/Ke 636/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Protokolant Marta Bieniek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 września 2014r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Kielcach Reginy Górnisiewicz sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania J.M., od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta., orzekającej o odmowie przyznania J. M. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, tj. matką J.Z. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Wnioskiem z dnia 27 września 2014r. (ostatecznie uzupełnionym 4 lutego 2014r.) J.M. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J.Z. W wyniku rozpatrzenia wniosku, decyzją z dnia 4 lutego 2014r. organ I instancji odmówił przyznania J. M. wnioskowanego zasiłku. W podstawie prawnej decyzji powołano przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych – art. 2 pkt 2, art. 16a, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 3, art. 26 ust. 1,2, art. 29 ust. 1, art. 30. W uzasadnieniu, przytaczając treść art. 16a ust. 2 ustawy organ I instancji wyjaśnił, że łączny dochód netto rodziny za rok 2012 wyniósł 21 156,43 zł, miesięcznie 1763,04 zł, a w przeliczeniu na osobę 440,76 zł. Zgodnie z art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. d ustawy specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z załączonego do wniosku orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 14 czerwca 2011r. wynika, iż J.M. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności i jest zdolna do pracy w warunkach pracy chronionej. Organ I instancji wskazał również, że warunkiem koniecznym do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia, pozostająca w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. W przypadku J.M. nie jest spełniony ten warunek, gdyż ostatnio podlegała ona ubezpieczeniu społecznemu od dnia 3 kwietnia 1995r., jako osoba współpracująca z T. M. prowadzącym działalność gospodarczą, a współpraca ta zakończyła się w dniu 17 września 1996r. W ocenie organu I instancji, nie można uznać, że J.M. zrezygnowała z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. W odwołaniu od decyzji J.M. podniosła, że pomimo posiadania orzeczenia o znacznym stopniu inwalidztwa jest zdolna do pracy w warunkach pracy chronionej, sprawuje od wielu lat opiekę nad niepełnosprawną matką, zaliczoną do I grupy inwalidzkiej w 1995r. Sprawowała również opiekę nad niepełnosprawnym synem, urodzonym w 1997r., a po zakończeniu współpracy z mężem prowadzącym działalność gospodarczą, nie mogła podjąć pracy z uwagi na sprawowanie opieki nad matką i synem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w uzasadnieniu decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji w wyniku rozpoznania odwołania wskazało, że przedmiotowe świadczenie uzależnione jest od spełnienia przesłanek: rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną, kryterium dochodowego (przysługuje, gdy łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy) oraz braku okoliczności wyłączających przyznanie tego świadczenia. Organ odwoławczy podał, że postępowanie wyjaśniające wykazało, że J.M. prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe z mężem T. M., synem K. M. i matką J.Z., która jest wdową i jest zaliczona, orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 10 października 2006r., do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie wydano na stałe, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 20 lipca 2006r.). J.M. nie pracuje, ostatnio współpracowała z mężem prowadzącym działalność gospodarczą, współpraca zakończyła się w 1996r. Nie pobiera także żadnych świadczeń emerytalno-rentowych, zrezygnowała z poszukiwania pracy z związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. J.M. orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 14 czerwca 2011r. została również zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności do dnia 30 czerwca 2014r. ze wskazaniem, że jest zdolna do pracy w warunkach pracy chronionej (pkt 1) i wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7). Organ odwoławczy podał także, że z wywiadu środowiskowego wynika, że J.M. sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, co polega na codziennej pielęgnacji, sprzątaniu, przygotowywaniu posiłków, towarzyszeniu w wizytach lekarskich oraz załatwianiu spraw urzędowych. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia [...] wniosła J.M., domagając się jej uchylenia. Skarżąca podniosła, że pomimo orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, jako jedyna sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką. Wyjaśniła, że kiedy ubiegała się o swoje orzeczenie o niepełnosprawności, była zakwalifikowana do zabiegu usunięcia zaćmy i po jego wykonaniu stan jej zdrowia uległ poprawie, nie ma dolegliwości zdrowotnych. Wskazała, że z pracy zrezygnowała, kiedy mąż prowadził działalność gospodarczą. Potem była zarejestrowana w PUP, dnia 18 września 1997r. odmówiła przyjęcia pracy, ponieważ opiekowała się matką i synem. Utraciła z dniem 7 lipca 2008r. status osoby bezrobotnej. W ocenie skarżącej obecnie obowiązująca ustawa krzywdzi osoby starsze, które potrzebują pomocy nie tylko od osób najbliższych, ale również organów państwowych. Nowe przepisy nie zabezpieczyły w należyty sposób interesów osób, które w związku z pielęgnacją osób niepełnosprawnych otrzymywały świadczenie pielęgnacyjne. Doszło w ten sposób do naruszenia praw nabytych oraz zasady zaufania obywatela do Państwa. Skarżąca podniosła także, że Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że ustawodawca ma obowiązek zapewnić opiekę osobom niepełnosprawnym i tak skonstruować prawo, by nie doszło do nadużyć. Skarżąca podała, że z dniem 1 lipca 2011r. nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie decyzji, która wygasła z dniem 1 lipca 2013r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270), zadaniem wojewódzkich sądów administracyjnych jest sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.), a kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy. Sąd nie ocenia zaskarżonego rozstrzygnięcia pod względem jego słuszności, czy też celowości. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w ramach tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń przepisów prawa materialnego, czy też postępowania, skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności przedmiotowego rozstrzygnięcia. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja odmawiająca przyznania J. M. specjalnego zasiłku opiekuńczego, który przysługuje osobom, na których ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują one z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, zaś łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy (art. 16a ust. 1 i 2 ustawy o świadczenia rodzinnych). Jeden z warunków przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego określony został w przepisie art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. d ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, który obowiązuje od dnia 1 stycznia 2013r. (wprowadzony ustawą z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. z dnia 31 grudnia 2012r.). Zgodnie z tym przepisem specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. "Znaczny stopień niepełnosprawności" oznacza niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, co wynika z art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. W sprawie niniejszej bezspornym jest, że J.M., która złożyła wniosek o przyznanie jej specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką J Z. została Orzeczeniem Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 14 czerwca 2011r. zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności do dnia 30 czerwca 2014r. ze wskazaniami - zdolna do pracy w warunkach pracy chronionej (pkt 1), wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7). Z powyższego wynika, że organ prawidłowo uznał, że J.M. wypełnia dyspozycję przepisu art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. d ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, co powoduje, że jej wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może być uwzględniony. Występuje bowiem jedna z negatywnych przesłanek, uniemożliwiających przyznanie tego świadczenia. Nie można zatem podzielić stanowiska skarżącej, że faktyczne wykonywanie przez nią opieki nad niepełnosprawną matką pozwala na przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi podnieść należy, że wykonując wyrok Trybunału Konstytucyjnego (sygn. K 27/13), Sejm uchwalił dnia 4 kwietnia 2014r. ustawę o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U.2014.567), regulującą sytuację prawną podmiotów, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 5 tej ustawy, w obecnym stanie prawnym istnieje możliwość złożenia wniosku o przyznanie zasiłku dla opiekunów, którzy dnia 1 lipca 2013r. utracili prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U.2012.1548). Ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów określa, że zasiłek ten przysługuje za okres od wygaśnięcia tego prawa (1 lipca 2013r.) do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy (14 maja 2014r.) – art. 1 ust. 2, wraz z odsetkami ustawowymi, określonej przepisami prawa cywilnego. Wnioski mogą być składane nie później niż w terminie 4 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Na rozprawie skarżąca oświadczyła, że złożyła wniosek o przyznanie jej zasiłku dla opiekuna na podstawie nowej ustawy, jednak nie cofnęła skargi w sprawie niniejszej, domagając się rozstrzygnięcia Sądu w sprawie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w trybie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wybór świadczenia należy do skarżącej. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uznał, że skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).