II SA/Ke 645/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka, Sędzia WSA Jacek Kuza, po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 18 września 2023 r. znak: SKO.PS-80/7032/4051/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach decyzją z 18 września 2023 r. znak: SKO.PS-80/7032/4051/2023, po rozpatrzeniu odwołania K. J. od wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Skarżyska-Kamiennej decyzji z 16 sierpnia 2023 r., orzekającej o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną o odpowiedniej niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, wnioskowanego na M. J. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką – M. J. złożył syn - K. Z załączonego do akt orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Skarżysko-Kamiennej z 22 maja 2023 r. wynika, że M. J. został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności do 31 maja 2024 r. W orzeczeniu tym wskazano, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Organ ustalił, że M. J. jest mężatką, a jej mąż S. J. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, albowiem posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia organ I instancji oparł na treści art. 17ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, ze zm.), zwanej dalej "ustawą", który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: pkt 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub pkt 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Odnosząc się do uzasadnienia decyzji organu I instancji, Kolegium powołało wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 i stwierdziło, że na podstawie tego wyroku ugruntowała się linia orzecznicza sądów administracyjnych, którą Kolegium podziela. Zgodnie z tym orzecznictwem w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, nie później niż do ukończenia 25 roku życia, art. 17 ust. 1b ustawy jest zgodny z Konstytucją. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W rezultacie nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do tego świadczenia na tej części art, 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodna z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z powyższym, zdaniem Kolegium, organ I instancji odmawiając przyznania stronie prawa do wnioskowanego świadczenia ze względu na fakt, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 25 roku życia, dopuścił się uchybienia prawa materialnego, gdyż nie wziął pod uwagę treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. i wydał decyzję w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną. Niezależnie jednak od powyższego, organ odwoławczy uznał, że prawo do żądanego świadczenia, nie może wnioskodawcy zostać przyznane. Podniósł, że uprawniona do opieki jest zamężna, więc należy mieć na uwadze treść art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy, z którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pozostawanie osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki w związku małżeńskim gdy jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia oraz uchylenia decyzji organu I instancji, K. J. w uzasadnieniu skargi wskazał, że ojciec pomimo, że nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to z uwagi na wiek i stan zdrowia nie może świadczyć obowiązku alimentacyjnego na rzecz żony. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. W dniu 29 grudnia 2023 r. skarżący złożył pismo wraz z decyzją Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Skarżysko-Kamiennej z 22 grudnia 2023 r. o zaliczeniu S. J. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 29 listopada 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga nie jest niezasadna. Przedmiot oceny w niniejszym postępowaniu stanowiła decyzja SKO w Kielcach utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie ustalenia dla skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W pierwszej kolejności należy wskazać, że Kolegium zasadnie uznało, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, art. 17 ust. 1b ustawy uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W konsekwencji powyższego wyroku TK okoliczność, że niepełnosprawność u osoby podlegającej opiece powstała po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, nie może stanowić przesłanki wykluczającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Mając na uwadze powyższe, Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że przepis ten nie mógł stanowić podstawy wydania decyzji odmownej. O prawidłowości odmownego rozstrzygnięcia organów zdecydowała jednak inna przesłanka. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 1a ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeśli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie ulega więc wątpliwości, że uprawnionym w pierwszej kolejności do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym jest jego współmałżonek, o ile sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wtedy to bowiem uprawnienie to przechodzi na inne osoby, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. W tym miejscu należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny podjął 14 listopada 2022 r., na skutek wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich, uchwałę sygn. I OPS 2/22, w której stwierdził, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy). W świetle powyższego, przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było niemożliwe. Matka skarżącego pozostaje bowiem w związku małżeńskim ze S. J., który nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i orzeczenie takie nie zostało przedstawione do dnia wydania zaskarżonej decyzji tj. do dnia 18 września 2023 r. Jak wynika ze złożonego w dniu 29 grudnia 2023 r. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności S. J. to znaczny stopień niepełnosprawności S. J. ojca skarżącego datuje się od dnia 29 listopada 2023 r. do W tej sytuacji brak było podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie, która może takie świadczenie uzyskać tylko i wyłącznie wówczas, kiedy małżonek podopiecznego nie może realnie sprawować opieki, a niemożność ta jest potwierdzona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Mając to wszystko na uwadze, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.). W oparciu o art. 119 pkt 2 tej ustawy Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.