II SA/Ke 645/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Armański, Protokolant Starszy inspektor sądowy Karolina Chrapkiewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2025 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 7 listopada 2024 r. nr DSE3-K0918-D19240-44/24 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokat A. S. kwotę 590,40 (pięćset dziewięćdziesiąt, 40/100) złotych, w tym VAT w kwocie 110,40 (sto dziesięć, 40/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. II SA/Ke 645/24 Uzasadnienie Decyzją z 7 listopada 2024 r., znak: DSE3-K0918-D19240-44/24, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z 6 maja 2024 r., Nr DSE3-K1027-D19240-36D/24, odmawiającą potwierdzenia M. S. statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. M. S. 21 lutego 2022 r. złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Decyzją z 12 grudnia 2022 r. po ponownej weryfikacji Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił potwierdzenia M. S. statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. WSA w Kielcach wyrokiem z 7 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Ke 41/23 uchylił powyższą decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu z uwagi na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego poprzez przesłuchanie wskazanych przez skarżącego świadków, jak również samego wnioskodawcy. Decyzją z 6 maja 2024 r., Nr DSE3-K1027-D19240-36D/24, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił potwierdzenia M. S. statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W toku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożonego przez M. S. organ przesłuchał świadków: E. J., M. S. (syna), J. J., jak również przesłuchał stronę. Zdaniem organu, analizowane pod kątem przyznania omawianego statusu oświadczenia, zeznania świadków i strony nie mogą być podstawą do jego potwierdzenia. Wynika z nich, że strona prowadziła działalność, która nie spełniała przesłanek zawartych w art. 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej i osobach represjonowanych z powodów politycznych (dalej jako ustawa). Nie była bowiem prowadzona w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi. Strona podejmowała działania z własnej inicjatywy, zaś charakter kontaktów z innymi osobami nie wskazuje na prowadzenie działalności w ramach struktur organizacji stawiających sobie za cel przywrócenie Polsce suwerenności i respektowania politycznych praw człowieka. Analiza zgromadzonego materiału nie prowadzi do wniosku, że pan S. – działacz opozycji współpracował ze stroną w sposób zorganizowany. Również umożliwienie wytwarzania ulotek E. J. zrobionymi przez siebie stemplami nie wypełnia przesłanki działalności w ramach zorganizowanej struktury lub we współpracy z taką strukturą. Wobec zeznań M. S. o braku współpracy z jakimikolwiek osobami, za mało wiarygodne organ uznał zeznania J. J., który wskazywał, że jeszcze w 1985 r. skarżący prowadził działalność. Syn z uwagi na wiek nie mógł mieć wiedzy o zaangażowaniu ojca w zorganizowaną działalność opozycyjną. Oświadczenia M. R. i J. G. nie potwierdziły wymaganego przepisami charakteru działalności. J. G. miał w końcówce lat 70-tych pozyskać wiedzę o działalności M. S. polegającej na odbijaniu ulotek z samodzielnie wykonanych stempli od swojego ojca. Tymczasem sam M. S. wskazywał, że rozpoczął działalność w latach 80-tych. Z kolei M. R. w lakoniczny sposób w oświadczeniu z 31 lipca 2024 r. wskazał, że strona wyrabiała matryce i odbijała ulotki, niszczyła "hasła ówczesnego reżimu" i rozprowadzała ulotki na terenie gminy, przy wzajemnej współpracy. Powyższe oświadczenie z uwagi na twierdzenia M. S. o braku współpracy z innymi osobami, organ uznał za mało wiarygodne. Wyjaśniając stan faktyczny organ stwierdził, że Instytut Pamięci Narodowej na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy przekazał informację, z której wynikało, że M. S. w okresie od maja 1988 r. do stycznia 1989 r. był rozpracowywany w sprawie operacyjnego sprawdzenia nr [...], jako podejrzany o prowadzenie wrogiej działalności politycznej w ochranianym obiekcie jakim był zakład pracy, jednakże przekazane materiały nie zawierały dokumentów potwierdzających prowadzenie przez stronę zorganizowanej działalności opozycyjnej. Szef Urzędu podkreślił, że zwrócił się do Świętokrzyskiej Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych o zaopiniowanie wniosku strony o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Opinia tego gremium jakkolwiek nie wiążąca miała również znaczenie dla podjętej decyzji. W ocenie organu skarżący nie przedstawił żadnych dowodów na okoliczność podlegania represjom politycznym w rozumieniu art. 3 ustawy. Stan faktyczny ustalony w niniejszej sprawie nie pozwala więc stwierdzić, że skarżący podlegał represjom z powodów politycznych. Zgodnie ze stanowiskiem organu, w sprawie nie zostało wykazane, aby wnioskodawca podlegał którejkolwiek z represji ujętych w art. 3 ustawy bądź prowadził działalność, o której mowa w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. W skardze do tut. Sądu M. S. stwierdził, że zaskarżona decyzja oparta jest na zmanipulowanej treści wniosku przygotowanego i złożonego przez J. J. Kontakt konspiracyjny miał wyłącznie z E. S., który był działaczem antykomunistycznym. Z pozostałymi osobami wymienionymi we wniosku nie prowadził żadnej działalności konspiracyjnej. Według skarżącego, w okresie 1988-1989 korzystał z kilkunastu matryc, a nie z 4 – 5 o których mowa w decyzji. Matryce umożliwiały szybką zmianę treści, w związku z tym nie zgadza się, że w tym okresie operował tylko jedną ulotką o treści bojkotu wyborów parlamentarnych w październiku 1985 r. Podkreślił, że w Archiwum IPN w Kielcach zachowała się ulotka z 1982 r., wykonana na jego matrycy, która została doceniona przez Świętokrzyski Region Solidarności i zamieszczona w książce pt. "Zrodził nas sierpniowy bunt Robotników Wybrzeża" autorstwa Marzeny Grosickiej i Ryszarda Śmietanki-Kruszelnickiego. Zdaniem skarżącego ulotka ta dowodzi, że jego działalność nie trwała rok, nie miała charakteru pojedynczej działalności, a była wynikiem zorganizowanej działalności ruchu "Solidarność". Ulotki te były przekazywane panu S., od którego również on otrzymywał ulotki. Nadto pan S. otrzymał od niego dwa komplety matryc. Zgodnie ze stanowiskiem skarżącego, z uwagi na wykonywanie przez niego matryc do produkcji ulotek, o jego działalności wiedziało tylko kilka osób, w tym jego syn, a także E. J., J. G. oraz M. R. i nieżyjący E. S. Wskazał, że od powstania Solidarności był jej członkiem, aż do delegalizacji Związku. Skarżący wyjaśnił, że w 1974 r. został zwolniony z ZDZ w C. za treści, które przekazywał młodzieży, co stanowi jawną represję za głoszenie poglądów antykomunistycznych. Okoliczności te zostały potwierdzone przez dwóch świadków: ucznia i pracownika ZDZ, których dane znajdują się w aktach sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935), dalej "Ppsa", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania jeżeli miało lub mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa). Sporne w kontrolowanej sprawie było, czy organy wyczerpująco ustaliły, i czy w oparciu o te ustalenia prawidłowo oceniły spełnienie przesłanek dla potwierdzenia względem skarżącego statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie udokumentowanego wniosku strony, w świetle art. 2 lub art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Ustawodawca w art. 2 ust. 1 ustawy wprost określił, że tylko działalność w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożona odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, prowadzona łącznie przez co najmniej 12 miesięcy w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., uprawnia do nabycia statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Skarżący do wniosku przedłożył oświadczenie syna M. S. oraz E. J., a także dokumentację z Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Kielcach, z której wynika, że był osobą rozpracowywaną przez organy bezpieczeństwa. Na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy o działaczach opozycji organ wystąpił do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu o potwierdzenie, w drodze decyzji, że skarżący spełnia warunki wskazane w art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Organ, kierując się wytycznymi WSA w Kielcach zawartymi w wyroku z 7 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Ke 41/23 podjął czynności uzupełniające materiał dowodowy, zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W toku postępowania organ przesłuchał w charakterze świadków: E. J., M. S. (syna), J. J. oraz stronę. Sąd stwierdza, że organ uwzględnił wszystkie dowody zarówno przedstawione przez stronę jak i te, których uzupełnienie zlecił WSA w Kielcach w wyroku z 7 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Ke 41/23. Zdaniem Sądu, organ przeprowadził postępowanie dowodowe w sposób rzetelny i prawidłowy, kompleksowo zgromadził cały materiał stanowiący podstawę rozstrzygnięcia, szczegółowo omówił i następnie ocenił zeznania świadków i strony. Zatem postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone zgodnie z regułami i wymogami przewidzianymi w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego. W konsekwencji na akceptację zasługuje stanowisko organu, że zarówno kwerenda archiwalna przeprowadzona w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej jak i oświadczenia i zeznania świadków oraz zeznania skarżącego i przedłożone przez niego dokumenty, nie potwierdziły ustawowych przesłanek prowadzenia przez skarżącego działalności opozycyjnej, o której mowa w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Zgodnie z odpowiedzią udzieloną w piśmie z 29 marca 2022 r. w IPN odnaleziono materiały (kopia z dziennika archiwalnego i mikrofilm) potwierdzające, że skarżący był rozpracowywany przez Wydział V WUSW w Kielcach w okresie od maja 1988 do stycznia 1989 r. jako podejrzany o wrogą działalność polityczną w ochranianym obiekcie. Brak jest natomiast w IPN jakichkolwiek dowodów wskazujących na prowadzenie przez skarżącego nielegalnej działalności opozycyjnej. Skarżący nie wykazał, aby jego działalność polegająca na wykonaniu matryc i drukowaniu ulotek była prowadzona łącznie przez 12 miesięcy w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi. Z oświadczenia złożonego przez skarżącego wynika, że "nie było żadnej współpracy konspiracyjnej z panem J. ani panem J. czy S. Utrzymywałem kontakt konspiracyjny wyłącznie z panem S. i panem J." (dowód: k. nr 273 akt adm.). Skoro skarżący nie współpracował z innymi osobami to trudno uznać, aby ich zeznania mogły mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia istotnych kwestii w aspekcie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy. E. S., który określany jest jako działacz opozycyjny, nie żyje, z kolei E. J. jest osobą, która podobnie jak skarżący ubiega się o status działacza opozycji i której organ również odmówił potwierdzenia tego statusu. Skarżący do protokołu z 9 września 2024 r. zeznał, że po delegalizacji struktur związkowych po grudniu 1981 r. nigdzie nie należał, tak samo jak E. J. Przesłanek umożliwiających potwierdzenie statusu działacza opozycjonisty nie znalazła Świętokrzyska Wojewódzka Rada Konsultacyjna do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych, której członkowie dwukrotnie tj. w dniu 23 maja 2022 r. i 17 października 2023 r. podjęli uchwały negatywnie opiniując wniosek skarżącego. Jakkolwiek Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie jest związany opinią tej Rady, to bez wątpienia jest ona jednym z elementów materiału dowodowego sprawy o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W analizowanej sprawie negatywna opinia Rady była zbieżna ze stanowiskiem zajętym w sprawie przez organ. Sąd podziela wyrażoną przez organ ocenę, co do postawy skarżącego wyrażającej sprzeciw wobec ówcześnie panującego systemu oraz podejmującego działania w kierunku przywracania w Polsce niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka. Jednak ustawodawca nie każdy przejaw działalności opozycyjnej uznaje za uprawniający do nabycia statusu działacza opozycji. Działalność tego rodzaju ustawodawca określił w sposób bardzo precyzyjny, bowiem musiała być ona zagrożona odpowiedzialnością karną, musiała odbywać się co najmniej we współpracy ze strukturą zorganizowaną prowadzącą tego rodzaju działalność i trwać określony czas. Brak jest jakichkolwiek dokumentów mogących potwierdzać co najmniej fakt współpracy skarżącego w tym zakresie z organizacjami prowadzącymi działalność opozycyjną. Organ w przekonujący sposób uzasadnił dlaczego nie wziął pod uwagę zeznań M. S. (syna) oraz J. J. Pierwszy z nich z uwagi na wiek nie mógł mieć wiedzy o zaangażowaniu ojca w działalność konspiracyjną, zaś J. J. sam skarżący nie podawał jako osoby, która z nim współpracowała, podobnie jak M. R. Zeznania świadków bądź oświadczenia nie zawierają żadnych konkretnych danych podważających stanowisko organu co do własnej inicjatywy skarżącego w podejmowanych działaniach. Również charakter opisanych kontaktów z innymi osobami nie wskazuje na prowadzenie działalności w ramach struktur organizacji stawiającej sobie za cel przywrócenie w Polsce suwerenności i respektowania politycznych praw człowieka. Nie można uznać za represję, wskazywanego przez skarżącego zwolnienia z Zakładu Doskonalenia Zawodowego w C. w 1974 r., w którym skarżący był zatrudniony od 1970 r. Katalog represji wymienia art. 3 ustawy. W orzecznictwie jednolicie podkreśla się, że za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 ustawy i nastąpiło to z powodów politycznych. Słusznie podnosi organ, że materiał dowodowy nie zawiera jakichkolwiek dowodów na represyjny charakter rozwiązania ze skarżącym stosunku pracy. Za takie dowody nie sposób uznać oświadczeń dwóch osób tj. G. P. i H. L. o bardzo ogólnej treści, zwłaszcza w kontekście zeznań skarżącego, że działalność opozycyjną rozpoczął w 1978 r. w związku z pielgrzymką Papieża do ojczyzny. Nie mogły one zatem świadczyć o doznaniu przez skarżącego represji i nie mogły spowodować uchylenia zaskarżonej decyzji, skoro nie znajdują potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym i nie zostało wykazane przez stronę, czy miały one związek z działalnością na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, a nadto jakiego rodzaju miałaby to być działalność. Natomiast subiektywna ocena skarżącego w analizowanym zakresie nie skutkuje uznaniem, że kwestionowana decyzja narusza prawo. Mając na uwadze powyższe rozważania, w ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, organ w zaskarżonej decyzji zasadnie uznał, że skarżący nie spełnił przesłanek przewidzianych w art. 2 i 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, a tym samym nie może mu zostać przyznany status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w rozumieniu tych przepisów. Z uwagi na to, że podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 Ppsa.