II SA/Ke 646/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi M.N. na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku w sprawie o przyznanie płatności I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie organu pierwszej instancji; II. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku; III. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz M.N. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa postanowieniem z dnia [...] nr [...] po rozpatrzeniu zażalenia M. N. na postanowienie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...], o odmowie przywrócenia terminu do złożenia prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 kpa utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że do Biura Powiatowego ARiMR wpłynął w dniu 9 maja 2011 r. wniosek J. N. o przyznanie płatności na rok 2011. W dniu 14 września 2011 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję w sprawie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2011 w wysokości 784,08 zł, a następnie w dniu 15 listopada 2011 r. decyzję w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2011 w wysokości 2 335,26 zł. W dniu 5 marca 2012 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynął skrócony odpis aktu zgonu J. N. W dniu 6 marca 2012 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynął wniosek M. N. o przyznanie płatności bezpośredniej lub płatności uzupełniającej lub specjalnej płatności obszarowej do powierzchni upraw roślin strączkowych i motylkowatych drobnonasiennych w przypadku śmierci rolnika oraz o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (płatności ONW) w przypadku śmierci rolnika na rok 2011. Wraz z wnioskiem strona złożyła kopię wniosku o stwierdzenie nabycia spadku do Sądu Rejonowego w Kielcach oraz oświadczenia pozostałych spadkobierców o wyrażeniu zgody na wstąpienie M. N. na miejsce spadkodawcy i przyznanie jej płatności, o które wnioskował J. N.. Ponadto M. N. została poinformowana o konieczności złożenia prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia. W dniu 24 kwietnia 2012 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR postanowieniem zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie na podstawie art. 97 § 1 ust. 4 kpa. W dniu 26 czerwca 2012 r. M. N. złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR postanowienie Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 26 marca 2012 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po J.N. oraz prośbę o przywrócenie terminu na złożenie prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR postanowieniem z dnia [...] podjął zawieszone postępowanie, a następnie w dniu [...] wydał postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do złożenia prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Rozpatrując zażalenie od powyższego postanowienia Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wskazał, że szczegółowe warunki i tryb udzielania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i płatności ONW na rok 2011 w przypadku śmierci rolnika określają przepisy ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051, ze zm.) oraz przepisy Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r. Nr 40, poz. 329, ze zm.). Zgodnie z art. 22 ww. ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła od dnia złożenia wniosku o przyznanie jednolitej płatności obszarowej lub płatności uzupełniającej do dnia doręczenia decyzji w sprawie przyznania tych płatności, płatności te przysługują spadkobiercy, który: 1. objął w posiadanie grunty rolne, których dotyczył wniosek o przyznanie jednolitej płatności obszarowej lub płatności uzupełniającej, i które w dniu 31 maja roku, w którym został złożony ten wniosek, były w posiadaniu spadkodawcy albo spadkobiercy (ust. 1 pkt 1); 2. spełnia warunki do przyznania danej płatności, z tym że w przypadku płatności uzupełniającej do powierzchni uprawy chmielu niezwiązanej z produkcją i płatności uzupełniającej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę uprawianych na trwałych użytkach zielonych, płatności te przysługują, jeżeli spadkobierca spełnia warunki do przyznania jednolitej płatności obszarowej i złożył wniosek o wstąpienie odpowiednio do postępowania w sprawie przyznania jednolitej płatności obszarowej lub płatności uzupełniającej (ust. 1 pkt 2). W myśl § 7 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności ONW do dnia doręczenia decyzji w sprawie przyznania płatności ONW, płatność ONW przysługuje spadkobiercy, który: objął w posiadanie grunty rolne, których dotyczył wniosek o przyznanie płatności ONW; zobowiązał się do: a. kontynuowania działalności rolniczej do końca okresu objętego zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 pkt 1, złożonym przez spadkodawcę, b. zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty płatności ONW, uzyskanej przez spadkodawcę, jaką spadkodawca ten byłby obowiązany zwrócić, gdyby zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na tych działkach rolnych lub ich częściach— w przypadku zaniechania jej w okresie objętym tym zobowiązaniem. Spadkobierca wstępuje do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy na wniosek złożony w terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku (art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. oraz § 7 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r.). Do wniosku spadkobierca dołącza prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku (art. 22 ust. 4 pkt 1 ustawy oraz § 7 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia) albo, w przypadku gdy nie zostało zakończone postępowanie sądowe (art. 22 ust. 4 pkt 2 ustawy oraz § 7 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia): 1. zaświadczenie sądu o zarejestrowaniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku; 2. kopię wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez sąd albo przez notariusza lub upoważnionego pracownika Agencji. Organ odwoławczy podkreślił, że w przypadku, gdy w momencie składania wniosku nie zostało zakończone postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku, spadkobierca składa prawomocne postanowienie sądu w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się tego postanowienia (art. 22 ust. 5 ustawy oraz § 7 ust. 5 rozporządzenia). Dyrektor wskazał, że postanowienie Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 26 marca 2012 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po J.N. stało się prawomocne z dniem 17 kwietnia 2012 r., a zatem stosownie do art. 22 ust. 5 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. i § 7 ust. 5 rozporządzenia z dnia 11 marca 2009 r. powinno zostać złożone przez stronę najpóźniej w dniu 2 maja 2012 r. Strona uchybiła temu terminowi, składając to postanowienie w dniu 26 czerwca 2012 r. Organ dodał, że złożenie prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, w terminie wynoszącym 14 dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia, jest warunkiem przyznania płatności. Złożenie prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku we wskazanym terminie, jest czynnością procesową, a termin na jej dokonanie mógłby zostać na prośbę strony przywrócony w trybie art. 58 kpa, gdyby strona uprawdopodobniła, iż zaistniałe okoliczności uniemożliwiły dopełnienie czynności procesowej, a nie dochowanie terminu nie jest winą zainteresowanej. Organ II instancji uznał, że w niniejszej sprawie strona nie uprawdopodobniła, że niedochowanie terminu nie jest jej winą. Jak wynika z prośby o przywrócenie terminu, przyczyną uniemożliwiającą złożenie postanowienia o nabyciu spadku w terminie przypisanym prawem była choroba oraz niewydanie prawomocnego postanowienia przez sąd, które zostało wydane stronie w dniu 14 czerwca 2012 r. W przedmiotowej sprawie termin na złożenie prośby o przywrócenie terminu upłynął w dniu 21 czerwca 2012 r., a M. N. złożyła ją w dniu 26 czerwca 2012 r., czyli po upływie wskazanego terminu. Uwzględniając nawet wskazany przez stronę w prośbie o przywróceniu terminu, termin odebrania prawomocnego postanowienia jako 18 czerwca 2012 r., to prośbę należało złożyć do dnia 25 czerwca 2012 r. Odnosząc się do zarzutu zażalenia, że nie nastąpiło uchybienie terminu, gdyż prawomocne postanowienie zostało odebrane w dniu 15 czerwca 2012 r., a następnie złożone do organu w ciągu 14 dni od dnia jego otrzymania oraz, że niedotrzymanie terminu nastąpiło "w wyniku działania organów państwa tj. w tym przypadku sądu" organ wskazał, że wnioskodawca zobowiązany jest złożyć prawomocne postanowienie sądu o nabyciu spadku w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się tego postanowienia, a nie w terminie 14 dni od jego otrzymania. Zatem spadkobierczyni nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu na złożenie prawomocnego postanowienia sądu, a prośba o przywrócenie terminu została złożona po upływie 7 dni od daty ustania przyczyny uchybienia terminu. Dyrektor podkreślił, że takie stanowisko zostało również ugruntowane orzecznictwem sadów administracyjnych zgodnie z którym termin na złożenie prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku jest terminem procesowym, podlegającym przywróceniu na zasadach określonych art. 58 kpa. Organ odwoławczy stwierdził, że również podniesione w zażaleniu powody uchybienia terminu nie mogą zostać uwzględnione, gdyż strona składając wniosek w dniu 6 marca 2012 r. oświadczyła, że zna zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętej wnioskiem o przyznanie płatności, a zatem odpowiedzialność za treść wniosku oraz wynikające z jego złożenia skutki prawne bezpośrednio spoczywają na wnioskodawczym. Ponadto w dniu 6 marca 2012 r. M. N. potwierdziła, iż została poinformowana o 14-dniowym terminie na złożenie prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższe postanowienie M. N., domagając się jego uchylenia, zarzuciła obrazę przepisów postępowania. W uzasadnieniu wskazała, że wprawdzie postanowienie o stwierdzenie nabycia spadku stało się prawomocne w dniu 17 kwietnia 2012 r., jednak jego złożenie do organu było możliwe dopiero po jego otrzymaniu w formie papierowej, opatrzonej sformułowaniem o jego uprawomocnieniu się. Oznacza to, że co prawda przepis wymaga 14 dniowego terminu na złożenie od uprawomocnienia się postanowienia, ale faktycznie złożenie jest możliwe gdy postanowienie to fizycznie się posiada. Tym samym jeżeli już może być mowa o uchybieniu terminu to naruszenie to zaistniało bez winy ani udziału odwołującej się, co samo w sobie jest przesłanką przywrócenia terminu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 października 2012 r. w sprawie II GPS 3/12, termin określony w art. 22 ust. 5 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego jest ustawowym terminem procesowym, do którego mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Takie samo stanowisko należy zająć dokonując oceny charakteru terminu o jakim mowa w § 7 ust. 5 rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Dlatego też prawidłowo organy w niniejszej sprawy uznały, że do przywrócenia tego terminu mają zastosowanie przepisy art. 58 kpa. Słusznie także ustaliły, że doszło do uchybienia tego terminu, skoro w obu tych przepisach mowa jest o obowiązku złożenia prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku "w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia", nie zaś w terminie 14 dni od otrzymania prawomocnego postanowienia z sądu powszechnego. Skoro w niniejszej sprawie termin do dokonania czynności polegającej na złożeniu prawomocnego postanowienia upłynął w dniu 2 maja 2012 r. (uwzględniając, że postanowienie stało się prawomocne w dniu 17 kwietnia 2012 r., zaś 14. dzień przypadał na święto 1 Maja), to skoro postanowienie to zostało złożone przez skarżącą dopiero w dniu 26 czerwca 2012 r., niewątpliwie nastąpiło to z uchybieniem powyższych 14 – dniowych terminów. W niniejszej sprawie organ I instancji odmówił przywrócenia terminu z tego powodu, że wniosek o jego przywrócenie został złożony z uchybieniem 7 – dniowego terminu o jakim mowa w art. 58 § 2 kpa, podkreślając, że przywrócenie tego terminu w świetle art. 58 § 3 kpa jest niedopuszczalne. Organ ten ustalił, że doręczenie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku nastąpiło w dniu 14 czerwca 2012 r. Z kolei z uzasadnienia postanowienia organu odwoławczego można by wnioskować, że organ ten nie tylko uznał, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony po terminie, ale także, że skarżąca "nie uprawdopodobniła, iż nie dochowanie terminu nie jest winą zainteresowanej", a więc że nie została spełniona przesłanka polegająca na uprawdopodobnieniu, że uchybienie nastąpiło bez winy M. N.. W ocenie Sądu postanowienia zostały wydane bez uprzedniego należytego wyjaśnienia sprawy i z naruszeniem art. 58 kpa. Przede wszystkim podkreślenia wymaga to, że we wniosku z dnia 26 czerwca 2012 r. M. N. wskazała na dwie przyczyny, z powodu których nie złożyła w terminie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po mężu: otrzymanie tego postanowienia dopiero w dniu 18 czerwca 2012 r. oraz swoją chorobę. Jak słusznie wskazał organ II instancji, bez względu na to, czy odpis prawomocnego postanowienia skarżąca otrzymała w dniu 14 czerwca, 18 czerwca czy też 15 czerwca 2012 r. (taka data została wskazana w zażaleniu), wniosek o przywrócenie został złożony po upływie 7 dni od otrzymania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Jednakże żaden z organów w niniejszej sprawie nie odniósł się i nie ocenił drugiego z powodów wskazanych we wniosku o przywrócenie terminu, a mianowicie choroby skarżącej. W tym miejscu wskazać należy, że zawarty w art. 58 § 2 kpa przepis "prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu" należy rozumieć w ten sposób, że chodzi tu nie tylko o ustanie przyczyny istniejącej w dniu, w którym doszło do uchybienia terminu, ale także przyczyny następującej bezpośrednio po tej przyczynie (bądź na nią się nakładającej), a która także nie pozwalała na dokonanie czynności procesowej. Odnosząc powyższą wykładnię do tej konkretnej sprawy wskazać należy, że w sytuacji, gdyby skarżąca w momencie odbierania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku (albo bezpośrednio po odebraniu) była chora (i oczywiście, gdyby ta choroba uniemożliwiała jej dokonanie czynności w postaci złożenia do organu postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku), to przyczyna uchybienia terminu ustałaby dopiero z chwilą ustąpienia choroby, nie zaś z chwilą odebrania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Dlatego też istotne w tej sprawie było wyjaśnienie, czy faktycznie M. N. była chora, jeśli tak to w jakim okresie i czy choroba ta rzeczywiście uniemożliwiła jej dokonanie czynności. W związku z tym dokładnego ustalenia wymagała także okoliczność, kiedy zostało jej doręczone postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Nawet jeśli choroba byłaby tego rodzaju, że skarżąca nie była w stanie złożyć tego dokumentu oraz nie mogła wyręczyć się przy dokonaniu tej czynności inną osobą, ale jednocześnie pomiędzy odebraniem postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, a chorobą istniała przerwa, wówczas wniosek o przywrócenie terminu złożony byłby z uchybieniem 7 – dniowego terminu do jego złożenia. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu II instancji, z którego wynika, że skoro M. N. występując o przyznanie płatności oświadczyła, że znane są jej zasady przyznawania płatności, to nie może się powoływać na to, że zbyt późno otrzymała z sądu powszechnego postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Niewątpliwie bowiem jeśli skarżąca z wnioskiem o wydanie tego postanowienia wystąpiła niezwłocznie po jego uprawomocnieniu się, a mimo to sąd rejonowy wniosek przesłał jej dopiero w czerwcu, jest to niezależna od strony przyczyna niedochowania 14 dniowego terminu do złożenia tego dokumentu organowi, a więc przez stronę niezawiniona. Mając powyższe na uwadze zarówno zaskarżone postanowienie jak i utrzymane nim w mocy postanowienie organu I instancji podlegały uchyleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. po. 270 ze zmianami). Na podstawie art. 200 tej samej ustawy zasądzono na rzecz skarżącej poniesione przez nią koszty postępowania w postaci uiszczonego wpisu od skargi. Ponownie rozpoznając wniosek organ winien uwzględnić przedstawioną wykładnię art. 58 kpa i wyjaśnić sprawę w wyżej wskazanym kierunku.