II SA/Ke 646/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Karolina Chrapkiewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2019 r. sprawy ze skargi P. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata F. I. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Samorządowego Kolegium Odwoławczego postanowieniem z [...], po rozpatrzeniu zażalenia P.S. na postanowienie Prezydenta Miasta z [...] odmawiające wnioskodawcy wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia ostatecznych decyzji Prezydenta Miasta z [...] zatwierdzającej projekt podziału nieruchomości, położonej w K. przy ul. T., oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków miasta K., w obrębie 0005 numerami działek: [...] oraz z [...] zatwierdzającej projekt podziału nieruchomości położonej w K. przy ul. T., oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków miasta K., w obrębie 0005 numerami działek: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 kpa, utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie pozostaje do rozważenia kwestia legitymacji P.S. do złożenia wniosku o uchylenie decyzji z [...] w sprawie podziału nieruchomości przy ul. T. w K., a więc zbadanie czy nie zachodzi niedopuszczalność wszczęcia tego postępowania z przyczyn podmiotowych. Zatem należy ustalić, czy wnioskodawca ma w tej sprawie interes prawny. Kolegium podało, że w myśl art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 121 ze zmian.), dalej u.g.n., podziału nieruchomości dokonuje się na wniosek i koszt osoby, która ma w tym interes prawny. Z wnioskiem o podział nieruchomości przy ul T. w K. wystąpił użytkownik wieczysty tych nieruchomości – [...] S.A. i jak wynika z decyzji z [...], jedynie ta Spółka była stroną postępowań dotyczących podziału działek przy ul. T. w K. P.S. jest natomiast jedynie najemcą nieruchomości przy ul. T. Stroną postępowania o podział nieruchomości są właściciele lub użytkownicy wieczyści nieruchomości dzielonej (tak w NSA w wyroku z 14 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2236/14). P.S. nie legitymuje się żadnym prawnorzeczowym tytułem do działki objętej decyzjami podziałowymi z 9 września 2002 r. oraz z 3 września 2009 r., co oznacza to, że po stronie wnioskodawcy brak jest interesu umożliwiającego wszczęcie na jego wniosek postępowania w sprawie uchylenia tych decyzji. Osoba nieposiadająca żadnego tytułu prawnego do nieruchomości będącej przedmiotem podziału nie ma interesu prawnego do występowania w tym postępowaniu w charakterze strony, w konsekwencji nie jest również legitymowana do domagania się wszczęcia postępowania w sprawie uchyleni decyzji podziałowej (por. wyrok NSA z 9 września 2011 r., sygn. akt I OSK 669/10). W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższe postanowienie P.S. zarzucił, że jest ono podszyte rasizmem i ksenofobią. Dodał, że podział nieruchomości na oddzielne działki, nie zapewniające racjonalnego użytkowania nieruchomości, jest tylko nieco bardziej nowoczesną formą realizowania Pogromu Kieleckiego nr 2. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Na rozprawie sądowej ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie art. 7 i art. 77 §1 w zw. z art. 28 kpa oraz art. 97 ust. 1 u.g.n. podnosząc, że interes prawny skarżącego znajduje uzasadnienie w art. 3, art. 4 i art. 6 ust. 1 ustawy o zasadach zbywania mieszkań będących własnością przedsiębiorstw państwowych. Jednocześnie oświadczył, że mieszkanie nie zostało sprzedane skarżącemu pomimo poniesienia przez niego kosztów sporządzenia operatu szacunkowego - na dowód czego przedłożył dwie niepotwierdzone za zgodność z oryginałem kserokopie faktur. Z kolei pełnomocnik skarżącego W. S. oświadczył, że każdy powinien mieć prawo zaskarżyć decyzję. Oświadczył, że przed Sądem Rejonowym w K. toczy się kilka spraw dotyczących mieszkania, a mianowicie: o zwrot kosztów niezbędnego remontu jakie poniósł syn, o uznanie wypowiedzenia umowy najmu za bezskuteczną, o zaległości czynszowe i o eksmisję. Wszystkie sprawy są zawieszone. Wypowiedzenie najmu nastąpiło w roku 2009 lub w 2010 r. Wskazał, że ich interes prawny wynika z tego, że chcieliby nabyć dom z nieruchomością bez wad prawnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Jej przedmiotem jest postanowienie utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji, odmawiające na podstawie art. 61a § 1 kpa wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia na podstawie art. 155 kpa dwóch decyzji zatwierdzających podział nieruchomości. Zgodnie z art. 155 kpa decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony; przepis art. 154 § 2 (w myśl którego w przypadkach określonych w § 1 właściwy organ wydaje decyzję w sprawie uchylenia lub zmiany dotychczasowej decyzji) stosuje się odpowiednio. Zarówno art. 154 § 1, jak i art. 155 Kpa przewidują nadzwyczajne, a zarazem dopuszczalne tryby wzruszania ostatecznych decyzji administracyjnych objętych ogólną zasadą trwałości decyzji, określoną w art. 16 kpa. Ich zastosowanie możliwe jest pod warunkiem zachowania tzw. tożsamości zarówno podmiotowej, jak i przedmiotowej sprawy. Tożsamość podmiotowa będzie zachodziła wtedy, gdy sprawa będzie dotyczyła tych samych stron, co poprzednio (por. R. Hauser, M. Wierzbowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 2015 r., s. 771). Co do zasady, we wstępnej fazie każdego postępowania administracyjnego organ bada, czy wniosek o jego wszczęcie pochodzi od strony postępowania. W sytuacji gdy brak przymiotu strony jest oczywisty, nie wymagający przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 Kpa. Taka właśnie sytuacji zachodzi w rozpoznawanej sprawie. Wszczęcie postępowania w trybie art. 154 i art. 155 Kpa miało dotyczyć postępowań w sprawach zakończonych ostatecznymi decyzjami Prezydenta Miasta zatwierdzającymi, w trybie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami projekty podziału nieruchomości. Zgodnie z art. 97 ust. 1 u.g.n. podziału nieruchomości dokonuje się na wniosek i koszt osoby, która ma w tym interes prawny. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych wykładnia tego przepisu dokonana z uwzględnieniem art. 28 kpa prowadzi do wniosku, że interes prawny w postępowaniu podziałowym posiadają, co do zasady, wyłącznie właściciel, względnie użytkownik wieczysty nieruchomości podlegającej podziałowi, tj. osoby, które dysponują tytułem prawnym do dzielonej nieruchomości. Konsekwencją uregulowania zawartego w art. 97 ust. 1 u.g.n. jest to, że osoba niebędąca właścicielem lub użytkownikiem wieczystym nie może być stroną postępowania, ani przeciwdziałać zatwierdzeniu przedłożonego projektu podziału, posiadając w tym postępowaniu co najwyżej interes faktyczny, a nie prawny. Przymiotu strony nie dają prawa obligacyjne, takie jak najem czy dzierżawa, które pochodzą od właściciela lub użytkownika wieczystego. Przymiotu strony w takim postępowaniu nie mają też osoby, które korzystają z gruntu bez tytułu prawnego. Stroną postępowania podziałowego nie może być także osoba, która zgłasza roszczenia do części nieruchomości jeszcze nie wydzielonej. Sam fakt zgłoszenia roszczenia, niemający umocowania w normie prawa materialnego, nie tworzy żadnego prawa rzeczowego do nieruchomości (por. wyroki NSA: z dnia 7 grudnia 2011 r., sygn. I OSK 82/11; z dnia 28 marca 2018 r., sygn. I OSK 2325/17). W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje to, że P.S. nie był stroną postępowania zakończonego decyzjami podziałowymi. Jedyną stroną tych postępowań były [...] S.A – wieczysty użytkownik dzielonych nieruchomości, na wniosek którego obie decyzje zostały wydane. Jak wynika z akt administracyjnych P.S. uzasadniając swój interes prawny do wystąpienia z żądaniem uchylenia decyzji podziałowych powołał się na dokumenty (ich odbitki kserograficzne), z których wynika, że został pismami z 17 lutego 2003 r. (a więc po wydaniu pierwszej decyzji z [...]) oraz z 12 sierpnia 2010 r. ( po wydaniu drugiej decyzji, z dnia [...]) zawiadomiony o przeznaczeniu na sprzedaż na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o zasadach zbywania mieszkań będących własnością przedsiębiorstw państwowych, niektórych spółek handlowych Skarbu Państwa, państwowych osób prawnych oraz niektórych mieszkań będących własnością Skarbu Państwa (Dz. U. z 2011 Nr 4 poz. 24 ze zm.) mieszkania nr 1 przy ul. T., oraz że pismami z 8 maja 2003 r. i 10 listopada 2010 r. złożył oświadczenie, że jako osoba stale zamieszkująca z byłym najemcą (wnuk J. i J. S.) wyraża zamiar kupna tego mieszkania. W tej sytuacji prawidłowe jest stanowisko organów, że zachodziły podstawy do odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a kpa. Niewątpliwie bowiem skarżący ani nie był właścicielem nieruchomości objętych decyzjami podziałowymi ani też ich użytkownikiem wieczystym w dacie kiedy zostały one wydane, a co najwyżej najemcą. Dodatkowo zauważyć należy, że jak wynika z oświadczenia złożonego na rozprawie przez drugiego pełnomocnika – W. S., obecnie toczy się szereg postępowań pomiędzy Zakładami [...] a skarżącym, w tym między innymi o eksmisję, w związku z wypowiedzeniem umowy najmu w 2009 lub 2010 r. Samo prawo obligacyjne nie daje legitymacji do udziału w postępowaniu podziałowym. Wbrew twierdzeniu ustanowionego z urzędu pełnomocnika, interesu prawnego do żądania uchylenia decyzji podziałowych nie uzasadniają także ani przepisy ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o zasadach zbywania mieszkań będących własnością przedsiębiorstw państwowych...(które regulują jedynie kwestie dotyczące tego, komu takie mieszkania mogą być zbywane w przypadku gdy ich właściciel postanowi je zbyć, w tym przyznające prawo pierwokupu dotychczasowym najemcom), ani też fakt zapłacenia przez P.S. kosztów sporządzenia operatu szacunkowego. Oświadczenie W. S. złożone na rozprawie przed Sądem, że chcieliby nabyć dom z "nieruchomością bez wad prawnych" może świadczyć jedynie o istnieniu interesu faktycznego, nie zaś prawnego. W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze i uzupełnione na rozprawie zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zmianami). Na podstawie art. 250 tej samej ustawy przyznano ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi wynagrodzenie, ustalone na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit.c w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 18).