II SA/Ke 649/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Dziopa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2025 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2024 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. II SA/Ke 649/24 Uzasadnienie Decyzją z 11 października 2024 r., [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania M. G. od wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta K. decyzji z 24 czerwca 2024 r., znak: [...], orzekającej o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, tj. K. G. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i w to miejsce orzekło o przyznaniu M. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką K. G. na okres od 1 grudnia 2023 r. do 6 grudnia 2023 r. W uzasadnieniu organ II instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Decyzja organu I instancji zapadła w następstwie rozpatrzenia wniosku M. G. z 31 grudnia 2023 r., w którym zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nad niepełnosprawna matką – K. G.. Organ odwoławczy ustalił, że K. G. jest mężatką i na mocy orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z 27 grudnia 2023 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Spełniony został zatem warunek z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ("u.ś.r."). Jednocześnie współmałżonek K. G., W. G. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności do 31 stycznia 2025 r. Nie zachodzi zatem przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a u.ś.r. Kolegium wskazało, że organ I instancji odmówił M. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej podstawie, że decyzją Kolegium z 27 maja 2024 r., znak: [...], przyznano już wnioskodawczyni świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad ojcem W. G. na okres od 7 grudnia 2023 r. do 31 stycznia 2025 r. Reformując decyzję organu I instancji w zakresie okresu ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ przywołał brzmienie art. 24 ust. 2, 2a i 4 u.ś.r. Przyjął, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, natomiast z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. ww. świadczenie należało przyznać na okres do 6 grudnia 2023 r., ponieważ od 7 grudnia 2023 r. wnioskodawczyni ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem, W. G.. Jednocześnie organ zauważył, że przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. umożliwia stronie wybór jednego ze świadczeń w przypadku zbiegu uprawnień. Kolegium odnosząc się do treści odwołania, z którego wynika, że wnioskodawczyni nie zamierza pobierać dwóch świadczeń jednocześnie, ale chce uzyskać prawo na przyszłość, wyjaśniło, że stosownie do obowiązujących przepisów można uzyskać tylko jedno świadczenie pielęgnacyjne. W skardze do tut. Sądu M. G. powtórzyła, że nie jest jej intencją otrzymywanie podwójnych świadczeń pielęgnacyjnych jednocześnie, a jedynie uzyskanie formalnego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wypadek zmiany sytuacji opiekuńczej w przyszłości. Podniosła, że jej matka posiada stosowne orzeczenie o niepełnosprawności, jej ojciec również został zakwalifikowany do znacznego stopnia niepełnosprawności, co stanowi podstawę do uznania zasadności jej wniosku. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie wyklucza samego ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla dwóch różnych osób wymagających opieki, jeżeli świadczenie nie jest pobierane jednocześnie. W przypadku skarżącej chodzi jedynie o zabezpieczenie prawa, a nie rzeczywiste pobieranie świadczeń. Pozbawienie uprawnienia na przyszłość przeczy zasadom ochrony praw nabytych, zasadzie równości i niedyskryminacji. Skarżąca nie rozumie, dlaczego przyznano jej prawo w związku z opieką nad ojcem, a nad matką już nie, w takim samym stanie faktycznym. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, co umożliwi odpowiednie zarządzanie sytuacją opiekuńczą w rodzinie. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie 19 lutego 2025 r. pełnomocnik skarżącej złożyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności W. G. z 3 lutego 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że w niniejszej sprawie, z uwagi na datę wniosku o ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. 31 grudnia 2023 r., zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, dalej "u.ś.r.", w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. (Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.), w związku z dyspozycją art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. poz. 1429 ze zm.), zgodnie z którym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 1-4) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przeszkody prawne w nabyciu ww. świadczenia pielęgnacyjnego wymienione zostały enumeratywnie w art. 17 ust. 5 cyt. ustawy. Przy czym negatywne przesłanki świadczenia pielęgnacyjnego mają charakter rozłączny. Już zaistnienie jednej z nich przesądza o prawnej przeszkodzie do korzystania z tego prawa. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Dodatkowo, stosownie do art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego lub świadczenia pielęgnacyjnego, lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (pkt 1-5) - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. W ocenie Sądu, redakcja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. jest wyraźna i nie pozostawia wątpliwości interpretacyjnych. Celem tej regulacji jest co do zasady uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania świadczeń w nich wymienionych, także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami, a więc i nad dwójką rodziców. W konsekwencji, zgodnie z jedyną dopuszczalną interpretacją cyt. przepisu, świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane, jeżeli jest już ustalone osobie uprawnionej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Na gruncie rozpoznawanej sprawy, ustalenie raz na rzecz skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem wyklucza przyznanie jej kolejnego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z pracy w celu sprawowania opieki, w tym samym czasie, nad kolejną osobą w rodzinie, tj. matką. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na cel świadczenia pielęgnacyjnego, którym jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, aby opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem w jakimś stopniu zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba opiekująca się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi strat finansowych spowodowanych rezygnacją z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyroki NSA: z 22 lutego 2013 r. sygn. I OSK 3051/12; z 18 maja 2020 r. sygn. I OSK 1662/19). Taką rekompensatę stanowi jedno świadczenie pielęgnacyjne. Pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego jest przy tym pochodną ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Obowiązujące przepisy nie znają instytucji ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w oderwaniu od pobierania tego świadczenia. Przepis art. 26 ust. 1 u.ś.r. stanowi wyraźnie, że świadczenia rodzinne "wypłaca się" w okresach miesięcznych. Brak jest więc podstawy prawnej do ustalenia na rzecz skarżącej, mającej już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką "na przyszłość", tj. bez pobierania przynależnego temu świadczeniu ekwiwalentu pieniężnego, na okres pokrywający się z ustalonym już prawem do świadczenia pielęgnacyjnego. Dodatkowo należy podkreślić, że regulacja art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., nie przewidując możliwości przyznania opiekunowi kolejnego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką na kolejną osobą, nie ma cech dyskryminujących. Na gruncie art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., z uwagi na treść i cel tej regulacji prawnej, kwestia zakresu faktycznie świadczonej opieki nad osobą niepełnosprawną, a także wielkości wydatków ponoszonych z tego tytułu, nie stanowią bowiem przesłanek prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z 19 kwietnia 2021 r., sygn. I OSK 2738/20). Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W niniejszej sprawie tym miesiącem był grudzień 2023 r. Skoro decyzją Kolegium z 27 maja 2024 r. skarżąca miała przyznane świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością sprawowania opieki na ojcem na okres od 7 grudnia 2023 r. do 31 stycznia 2025 r., to w związku z koniecznością opieki nad matką przedmiotowe świadczenie należało przyznać na okres od 1 do 6 grudnia 2023 r. W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.