II SA/Ke 653/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Karolina Chrapkiewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2019 r. sprawy ze skargi K.G. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 5 sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 5 sierpnia 2019 r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie (zwany dalej organem) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 17 czerwca 2019 r. Nr DSE2-K0971-D14052-6/19, odmawiającą K.G. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia organ wskazał, że po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku K.G. z dnia 19 marca 2019 r. o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych nie znalazł podstaw do uchylenia lub zmiany decyzji o odmowie przyznania skarżącemu ww. statusu, na mocy przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 690 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Organ przytoczył treść art. 2, art. 3 oraz art. 5 ust. 1 ustawy i stwierdził, że w świetle powyższych przepisów materiał dowodowy zebrany w aktach sprawy nie potwierdza antykomunistycznej działalności skarżącego. Dalej organ wskazał, że we wniosku skarżący podał, iż był działaczem "Solidarności" na Śląsku w okresie PRL i w związku z prowadzoną działalnością był represjonowany, nękany, szykanowany przez służby bezpieczeństwa oraz przełożonych w zakładzie pracy. Jednak nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających podnoszone przez siebie okoliczności. Nadto, Instytutu Pamięci Narodowej w piśmie z dnia 11 kwietnia 2019 r. poinformował organ, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy w archiwach Instytutu nie odnaleziono dokumentów dotyczących skarżącego, które spełniałyby wymogi art. 2 lub art. 3 ustawy. Organ podniósł, że mimo wezwania do przedłożenia dokumentów, skarżący przesłał jedynie własne wyjaśnienia, nie wskazując jakichkolwiek konkretnych działań prowadzonych w ramach nielegalnych struktur organizacyjnych, których celem było odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania praw człowieka w Polsce. Ponadto, do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący również nie dołączył nowych dowodów, nie przedstawił też żadnych nowych, istotnych faktów lub okoliczności, które mogłyby wskazywać na prowadzenie przez niego działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 ustawy lub doznania represji wymienionych w art. 3 tej ustawy. Zdaniem organu, brak jest zatem dowodów, że skarżący przez okres co najmniej 12 miesięcy prowadził w sposób zorganizowany oraz spełniającą przesłankę rygoru podlegania odpowiedzialności karnej w ówczesnym porządku prawnym działalność na rzecz niepodległego bytu państwowego lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, bądź też podlegał represjom. Końcowo organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 6 k.p.a. obowiązany jest działać na podstawie przepisów prawa, a jego rolą jest realizacja woli ustawodawcy polskiego, która została wyrażana w ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, zatem organ nie może potwierdzać przedmiotowego statusu z innych przyczyn niż w przepisach tej ustawy przewidziane, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej, przyczyny te stanowiły dużą dolegliwość. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł K.G., opisując wydarzenie mające miejsce w kwietniu 1982 r. na terenie zakładu pracy w Bytomiu. Skarżący wskazał, że został oskarżony o sabotaż 8 mb taśmociągu i w dniu 28 kwietnia 1982 r. do godz. 23:00 był przesłuchiwany w Komisariacie Milicji. Zdaniem skarżącego, był on osobą inwigilowaną przez służby bezpieczeństwa, o czym świadczy degradacja stanowiska pracy oraz przez lata brak wypłaty premii. Skarżący wskazał, że inne działania towarzyszy partyjnych przedstawiał dotąd we wcześniejszych pismach kierowanych do organu. Z treści skargi wynika, że skarżący wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, o czym stanowi art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066). Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wojewódzkie sądy administracyjne sprawują powyższą kontrolę działalności organów pod względem zgodności z prawem. Zatem w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, iż sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia zaskarżonego rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych, sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku natomiast braku wskazanych uchybień skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalność zaskarżonej decyzji wykazała, że rozstrzygnięcie to jest zgodne z prawem. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 5 sierpnia 2019 r., którą organ ten utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 17 czerwca 2019 r. odmawiającą skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 690), zwanej dalej jako "ustawa". Stosownie do art. 2 ust. 1 tej ustawy, działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. (art. 2 ust. 2 tej ustawy). Natomiast osobą represjonowaną z powodów politycznych, w myśl art. 3 powołanej ustawy, jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym, zgodnie z art. 4 tej ustawy, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: (1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i (2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. W rozpoznawanej sprawie skarżący przedłożył na te okoliczności decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 15 marca 2019 r. (k.3 akt adm.), w której stwierdzono, że K.G. nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, oraz że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Przedłożenie powyższej decyzji nie jest jednak warunkiem wystarczającym dla wydania przez organ decyzji potwierdzającej status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Te okoliczności bowiem ustala organ na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę lub zgromadzonych dowodów, które potwierdzają spełnienie przez wnioskodawcę warunków określonych w art. 2 lub 3 ustawy. Status działacza opozycji antykomunistycznej przyznany może zostać wyłącznie osobie, która w okresie wskazanym w art. 2 tej ustawy prowadziła działalność w warunkach i celu określonym w ustawie. Natomiast za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 powołanej ustawy i nastąpiło to z powodów politycznych. Żadne inne zdarzenia, okoliczności i kłopoty nie mogą być uznane za represję w rozumieniu tej ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej, stanowiły dużą dolegliwość (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 19 października 2017 r., sygn. II SA/Ke 540/17, lex nr 2400100, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 8 lutego 2017 r., sygn. II SA/Po 742/16, lex nr 2231407). Przedmiot sporu w niniejszej sprawie dotyczy zatem kwestii, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie skarżący spełnił ustawowe przesłanki dla wnioskowanego przez siebie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Taką okolicznością, która w ocenie skarżącego uzasadnia jego wniosek o przyznanie tego statusu ma być fakt, że w okresie PRL był działaczem "Solidarności" na Śląsku i wielokrotnie podlegał represjom, był szykanowany i nękany przez pracowników służb ówczesnego sytemu, jak i pracodawców. Odmawiając stronie skarżącej potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych organ wskazał, że materiał dowodowy zebrany w sprawie nie potwierdza antykomunistycznej działalności strony określonej powołaną ustawą. W ocenie organu, materiał ten nie pozwala stwierdzić, że strona prowadziła działalność opozycyjną, jak również by podlegała represjom, o którym mowa w ustawie. Sąd rozpoznający sprawę niniejszą ustalenia faktyczne poczynione przez organ w całości podziela i uznaje za własne, gdyż znajdują one potwierdzenie w materiale dowodowym zebranym w aktach administracyjnych. Na akceptację zasługuje również argumentacja prawna przedstawiona przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. Stosownie zaś do art. 5 ust. 2 ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza się na wniosek działacza opozycji antykomunistycznej osoby represjonowanej z powodów politycznych, wdowy lub wdowca po działacza opozycji antykomunistycznej lub osobie represjonowanej z powodów politycznych lub innego członka rodziny zmarłego działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Zgodnie z dyspozycją art. 5 ust. 3 do wniosku dołącza się dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ustawy (pkt 1) oraz decyzję administracyjną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4, albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności (pkt 2). Podkreślić należy, że postępowanie administracyjne w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych toczy się według reguł określonych w k.p.a. Zatem, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, wydając decyzję w przedmiocie tego statusu obowiązany jest kierować się m.in. zasadą legalizmu wyrażoną w art. 6 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, że organ związany jest przepisami bezwzględnie obowiązującymi, a wszystkie wydawane przez niego decyzje powinny znaleźć oparcie w tych przepisach. Obowiązkom powyższym organ orzekający w sprawie niniejszej w pełni sprostał. Jak wynika z akt sprawy skarżący, poza złożonymi wyjaśnieniami w sprawie, na żadnym etapie postępowania administracyjnego, pomimo wezwania organu, nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów potwierdzających spełnienie ustawowych przesłanek. Strona nie przedłożyła dowodów pozwalających stwierdzić, że prowadziła działalność opozycyjną bądź była osobą represjonowaną w myśl powołanych wyżej przepisów ustawy. Niezależnie od powyższego, organ - mając na uwadze obowiązek wynikający z art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. wskazujący na konieczność podejmowania przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego - zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu - delegatura w Kielcach, o udostępnienie treści zgromadzonych dokumentów dotyczących skarżącego. W piśmie z dnia 11 kwietnia 2019 r. (k.15 akt adm.) IPN poinformował, że po przeprowadzeniu kwerendy archiwalnej w dostępnym zasobie archiwalnym, nie odnaleziono dokumentów potwierdzających działalność K.G. w rozumieniu art. 2 i art. 3 ustawy. W świetle powyższych okoliczności, prawidłowe jest stanowisko organu, że w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały przesłanki określone w art. 2 lub art. 3 ustawy, uzasadniające potwierdzenie skarżącemu wnioskowanego statusu. W tym miejscu zauważyć należy, że na organie nie spoczywa nieograniczony obowiązek poszukiwania dowodów potwierdzających, iż wnioskodawca spełnia przesłanki warunkujące przyznanie mu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z przyczyn politycznych, zwłaszcza że to strona w tym przypadku ma pełną wiedzę co do wszelkich okoliczności, od których przyznanie tego statusu uzależniają przepisy ustawy (art. 2 i art. 3). W rozpoznawanej sprawie organ podjął czynności zmierzające do wyjaśnienia okoliczności sprawy w sposób wszechstronny, a ze strony wnioskodawcy nie uzyskał takich informacji i dokumentów, które potwierdziłyby spełnianie przesłanek, z powodu których powinien uzyskać wnioskowany status. Okoliczności wskazywane przez stronę zarówno we wniosku jak i w skardze nie wskazują na prowadzenie przez nią działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 ustawy bądź doznanie represji wymienionych enumeratywnie w art. 3 tej ustawy. Jak już wskazano na wstępie rozważań, żadne inne zdarzenia, okoliczności i kłopoty nie mogą być uznane za działalność antykomunistyczną lub represję w rozumieniu ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej, stanowiły dużą dolegliwość. Ponownie zaakcentować należy, że zgodnie z art. 5 ustawy organ potwierdza status odpowiednio "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych", wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę w art. 2 lub art. 3 ustawy. Przepisy ustawy w sposób ścisły określają zasady potwierdzania tego statusu, nie dopuszczając w tym zakresie jakiegokolwiek uznania administracyjnego. Tym samym organ administracji jest związany ich treścią i nie może odstąpić od ich stosowania, biorąc pod uwagę inne przyczyny niż w przepisach ustawy przewidziane. Sumując powyższe, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza, że skarżący w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadził, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, jak również nie potwierdza, że z przyczyn politycznych spotkał się on z dolegliwościami wymienionymi w art. 3. W tym stanie rzeczy zasadnie organ odmówił skarżącemu przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.