II SA/Ke 691/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.), Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2016r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 czerwca 2016r. znak: [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę. Decyzją z dnia 6 czerwca 2016 r. znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Wójta Gminy B. decyzję z dnia 6 maja 2016 r. znak: [...] o odmowie przyznania J. B. świadczenia wychowawczego na dzieci: P. B., P. B. i N. B.. W uzasadnieniu organ II instancji podał, że w następstwie rozpatrzenia wniosku J. B. z dnia 6 kwietnia 2016 r. organ I instancji wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia 6 maja 2016 r., podając w podstawie prawnej m.in.: art. 4, art. 10, art. 13 ust. 1 i 2, art. 22 i art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Odmowę przyznania świadczenia uzasadniono tym, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na ww. dzieci jako pierwszy złożył ich ojciec – mąż wnioskodawczyni P. B.. W odwołaniu J. B. podniosła, że jej mąż nie interesuje się dziećmi a pobrane pieniądze przeznaczył na alkohol. Organ odwoławczy ustalił, że P. B. wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w dniu 1 kwietnia 2016 r., a J. B. w dniu 6 kwietnia 2016 r. W obu wnioskach podano, że rodzinę tworzą oboje rodzice i trójka dzieci. Jednocześnie w piśmie z dnia 6 kwietnia 2016 r. J. B. wniosła o wypłacanie świadczenia jej jako matce, ponieważ mąż nie zajmuje się dziećmi, nie pracuje, nadużywa alkoholu i toczy się przeciw niemu sprawa o znęcanie nad rodziną. Na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 11 kwietnia 2016 r. ustalono, że J. B. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i trojgiem dzieci. W rodzinie występują konflikty na tle problemów finansowych, przez co rodzina ma przydzielonego asystenta rodziny. Rodzinie ustanowiono również kuratora. P. B. ma założone "Niebieskie karty", obecnie toczy się przeciw niemu postępowanie karne. Na podstawie wywiadu ustalono, że w rodzinie nie występuje przemoc, oraz że rodzina w środowisku funkcjonuje prawidłowo. Małżonkowie wspólnie wychowują dzieci i dzielą się obowiązkami domowymi. W domu panuje spokój, a P. B. nie nadużywa alkoholu. Kolegium wyjaśniło, że z uwagi na sprawowanie opieki nad dziećmi przez oboje rodziców, w sprawie nastąpił zbieg prawa do świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. P. B. wystąpił o przedmiotowe świadczenie jako pierwszy i dlatego decyzją z dnia 4 maja 2016 r. organ I instancji przyznał właśnie jemu świadczenie wychowawcze na ww. trójkę dzieci w kwocie 500 zł miesięcznie na każde, na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Decyzja ta jest ostateczna, co oznacza, że nie ma możliwości przyznania prawa do ww. świadczenia J. B.. Organ odwoławczy wskazał na znajdujące się w aktach sprawy oświadczenie J. B. z dnia 4 maja 2016 r. wycofujące wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego i wyrażające zgodę na wypłatę świadczenia mężowi (wg odwołania dokonane na skutek perswazji pracownika socjalnego), jej oświadczenie z dnia 11 maja 2016 r., w którym podała, że mąż kupuje alkohol, spożywa go nocami, nie podejmuje pracy od momentu pobrania świadczenia, była interwencja Policji w dniu 9 maja 2016 r., mąż nie angażuje się w wychowanie dzieci i nie opiekuje się nimi, nie dokonał żadnych opłat w szkole ani w domu, a nadto jeszcze jedno oświadczenie z dnia 11 maja 2016 r., w którym podała, że w dniu 10 maja 2016 r. otrzymała od męża ze świadczenia kwotę 180 zł, a w dniu 9 maja 2016 r. zrobiła wraz z mężem zakupy za kwotę 120 zł (odzież używana). Dodatkowo w aktach sprawy znajduje się oświadczenie Kierownika GOPS w B., pani M. Z. z dnia 19 maja 2016 r., z którego wynika, że nie zmuszała J. B. do pisania oświadczeń wbrew jej woli, oraz że strona informowała o poprawie sytuacji w jej rodzinie i złożyła oświadczenie o wycofaniu wniosku dot. świadczenia wychowawczego. Następnie J. B. zmieniła zdanie, w konsekwencji czego organ wydał decyzję w jej sprawie. Zdaniem Kolegium, w świetle niejednoznacznego stanowiska J. B. trudno ustalić, jak w rzeczywistości wygląda sytuacja w jej rodzinie. Organ odwoławczy podał, że pismem z dnia 6 czerwca 2016 r. zasygnalizował organowi I instancji konieczność przeanalizowania zasadności przyznawania P. B. przedmiotowego świadczenia z uwagi na okoliczności podnoszone przez J. B.. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach J. B. zarzuciła naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. oraz art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP przez pominięcie, że to skarżąca sprawuje faktycznie opiekę nad małoletnimi dziećmi, pominięcie negatywnej postawy życiowej ojca dzieci i jego zachowania w stosunku do rodziny. W oparciu o powyższe zarzuty wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasądzenie wypłaty świadczenia od dnia 1 kwietnia 2016 r., ewentualnie uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła, że ponosi cały ciężar związany z wychowaniem i opieką nad dziećmi, przy całkowitej bierności męża w tej kwestii. Podała, że obecnie toczy się sprawa rozwodowa dotycząca jej małżeństwa. Składając w dniu 6 kwietnia 2016 r. wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego nie wiedziała, że jej mąż ją uprzedził, co wskazuje, że kierował się jedynie chęcią osiągnięcia korzyści finansowych. Oświadczenie o wycofaniu wniosku podpisała zastraszona przez pracowników socjalnych groźbą odebrania dzieci. Skarżącej przyznano niemal natychmiast zasiłek celowy w kwocie 100 zł, co jej zdaniem stanowiło rekompensatę za cofnięcie wniosku w sprawie świadczenia wychowawczego. Kwestionariusz wywiadu środowiskowego został podpisany przez skarżącą in blanco. W dalszej części uzasadnienia skarżąca przytoczyła treść art. 4, art. 15 i art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. Skarżąca zarzuciła organom nieuwzględnienie okoliczności, że P. B. ma założoną "Niebieską kartę", jest przeciw niemu prowadzone postępowanie o znęcanie się nad rodziną. Skarżąca podpisała kwestionariusz wywiadu środowiskowego in blanco wierząc w dobre intencje pracownika socjalnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Do odpowiedzi na skargę dołączono kopię wydanej z upoważnienia Wójta Gminy B. decyzji z dnia 11 lipca 2016 r. nr 5293/1/2016 uchylającej z dniem 1 lipca 2016 r., na podstawie art. 15 i art. 27 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. oraz art. 104 i art. 163 Kpa, decyzję z dnia 4 maja 2016 r. przyznającą P. B. świadczenie wychowawcze. Dołączono również kopię odwołania od ww. decyzji. W dniu 11 sierpnia 2016r. do tut. Sądu wpłynęło pismo Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., z treści którego wynika, iż decyzją z dnia 11 lipca 2016 r. nr 5293/1/2016 uchylono z dniem 1 lipca 2016 r. decyzję z dnia 4 maja 2016 r. przyznającą P. B. świadczenie wychowawcze. Od decyzji tej P. B. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Nadto w piśmie wskazano, iż J. B. w dniu 15 lipca 2016r. złożyła wniosek o przyznanie jej świadczenia wychowawczego na dzieci – P., P. i N.. W dniu 19 sierpnia 2016r. do tut. Sądu wpłynęło pismo skarżącej, w którym przedstawia swoją trudną sytuację rodzinną i zdrowotną oraz załącza decyzję o uchyleniu świadczenia rodzinnego na rzecz P. B.. Na rozprawie w dniu 29 września 2016r. Prokurator Prokuratury Okręgowej wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 Ppsa). Kontroli Sądu w przedmiotowym postępowaniu podlegała decyzja o odmowie przyznania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia wychowawczego. Materialnoprawną podstawą tej decyzji były: art. 4, art. 10 ust 1, art. 13 ust 1 i 2 i art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. poz. 195), dalej jako "ustawa". Zgodnie z w/w przepisami celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu lub prawnemu dziecka, do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia (art. 4 ustawy). Postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego prowadzi właściwy organ (art. 10 ust 1 ustawy). Ustalenie prawa do w/w świadczenia oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego lub prawnego dziecka, który składa się w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby o nie się ubiegającej (art. 13 ust 1 i 2 ustawy). W przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 i 3 stosuje się (art. 22 ustawy). W przedmiotowej sprawie ustalono, iż J. B. w dniu 6 kwietnia 2016r. zwróciła się z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na troje dzieci, natomiast P. B. – ojciec dzieci – wystąpił z tożsamym wnioskiem w dniu 1 kwietnia 2016r. Mając na względzie brzmienie art. 22 ustawy, w którym wskazano sposób postępowania w zaistniałych okolicznościach, w dniu 11 kwietnia 2016r. przeprowadzono wywiad środowiskowy. W wyniku powyższego ustalono, iż J. i P. B. wspólnie wychowują dzieci i dzielą się obowiązkami domowymi. J. B. poinformowała, iż w domu panuje spokój, a mąż nie nadużywa alkoholu. Opisując sytuację rodzinną wskazano, iż P. B. ma założoną Niebieską kartę i był wzywany na posiedzenie zespołu interdyscyplinarnego, jak również toczy się w sądzie sprawa karna, jeszcze nie zakończona. Jednocześnie w wywiadzie wskazano, iż obecnie w rodzinie nie występuje przemoc. Rodzina funkcjonuje w środowisku prawidłowo. Nie zasługuje tym samym na uwzględnienie argument skarżącej jakoby organ pominął okoliczności posiadania przez P. B. Niebieskiej karty oraz toczącego się postępowania karnego, gdyż zostały one zawarte w treści kwestionariusza. Jednakże zostały one ocenione w świetle dalszych informacji o poprawnej sytuacji rodziny i braku przemocy w okresie przeprowadzenia wywiadu. Należy zwrócić uwagę, iż J. B. oświadczyła, że informacje zawarte w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego są zgodne z prawdą, co potwierdziła własnoręcznym podpisem w dniu 11 kwietnia 2016r. W aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów na podnoszone przez skarżącą okoliczności, iż podpisała kwestionariusz in blanco, czy była nakłaniana do składania oświadczenia o cofnięciu wniosku. O prawdziwości twierdzeń skarżącej nie może także świadczyć fakt przyznania jej zasiłku celowego. W aktach sprawy znajduje się natomiast oświadczenie Kierownika GOPS w B., pani M. Z. z dnia 19 maja 2016 r., z którego wynika, że nie zmuszała J. B. do pisania oświadczeń wbrew jej woli, oraz że strona informowała o poprawie sytuacji w jej rodzinie i złożyła oświadczenie o wycofaniu wniosku dot. świadczenia wychowawczego. Następnie J. B. zmieniła zdanie, w konsekwencji czego organ wydał decyzję w jej sprawie. W świetle powyższego wyjaśnienia skarżącej składane w tym zakresie nie zasługiwały na uwzględnienie. Informacje uzyskane w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego doprowadziły do właściwego ustalenia, że opieka nad małoletnimi dziećmi jest sprawowana równocześnie przez oboje rodziców. Konsekwencją powyższego było przyznanie świadczenia wychowawczego na dzieci ich ojcu – P. B., jako temu, który pierwszy złożył wniosek (decyzja z dnia 4 maja 2016r. znak: [...]) oraz odmowa przyznania w/w świadczenia skarżącej (decyzja z dnia 6 maja 2016r. znak: [...]). Następnie zaskarżoną w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym decyzją z dnia 6 czerwca 2016 r. znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy w/w decyzję z dnia 6 maja 2016 r. znak: [...] o odmowie przyznania J. B. świadczenia wychowawczego na dzieci: P. B., P. B. i N. B.. Podkreślenia wymaga, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonej decyzji biorąc pod uwagę okoliczności istniejące w dniu jej wydania. Zauważyć należy, iż w dniu 6 czerwca 2016r. w obrocie prawnym funkcjonowała ostateczna decyzja przyznająca świadczenie wychowawcze panu P. B.. Okoliczność ta ma zasadnicze znaczenie dla pozytywnej oceny podjętego przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia. Sąd podziela argumentację organu odwoławczego, iż dopiero wzruszenie tej ostatecznej decyzji w osobnym postępowaniu dawałoby możliwość ustalenia świadczenia wychowawczego na rzecz matki dzieci – J. B.. Dopóki w obrocie prawnym będzie funkcjonowała decyzja ostateczna przyznająca świadczenie wychowawcze ojcu dzieci, nie istnieje prawna możliwość ustalenia tego samego świadczenia na te same dzieci i za ten sam okres ich matce. W świetle powyższego nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skarżącej dotyczący naruszenia art. 22 ustawy oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Informacje i argumenty jakie strona podniosła w odwołaniu, pozostające w sprzeczności z jej wcześniejszym stanowiskiem sprawiły, iż organ odwoławczy zasygnalizował organowi I instancji konieczność podjęcia czynności weryfikujących zasadność przyznania świadczenia wychowawczego ojcu dzieci. Jak wynika z treści akt sądowoadministracyjnych efektem powyższych działań było podjęcie w dniu 11 lipca 2016r. decyzji nr [...], którą uchylono z dniem 1 lipca 2016 r. decyzję z dnia 4 maja 2016 r. przyznającą P. B. świadczenie wychowawcze. Od decyzji tej P. B. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Natomiast J. B. w dniu 15 lipca 2016r. złożyła ponowny wniosek o przyznanie jej świadczenia wychowawczego na dzieci – P., P. i N.. Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP. W przekonaniu Sądu w kontrolowanym postępowaniu nie doszło do naruszenia zasady równości, a przyznanie rodzinie Państwa B. świadczenia wychowawczego, którego celem jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dzieci, w tym z opieką nad nimi i zaspokojeniem ich potrzeb życiowych realizuje określone w art. 71 ust. 1 Konstytucji prawo do szczególnej pomocy rodzinom wielodzietnym, znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 Ppsa.