II SA/Ke 691/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Protokolant Starszy inspektor sądowy Urszula Opara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2017r. sprawy ze skargi W. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...], po rozpatrzeniu odwołania W.C. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy z [...] o odmowie przyznania zasiłku stałego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że decyzją z [...] organ I instancji przyznał W. C. zasiłek stały na okres od 1.04.2016 r. do 30.04. 2018 r. w kwocie 450 zł miesięcznie oraz objął go ubezpieczeniem zdrowotnym w okresie pobierania świadczenia. Następnie decyzją z [...] uchylił tę decyzję ze względu na stwierdzoną przez pracownika socjalnego dysproporcję między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny wskazującą, że osoba lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, oraz brak współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej życiowej i odmowę zawarcia kontraktu socjalnego. Od powyższej decyzji strona nie złożyła odwołania w ustawowym terminie, przez co stała się ona ostateczna. Pismem z 27 lutego 2017 r. W.C. zwrócił się do organu I instancji z żądaniem wypłaty zasiłku stałego w kwocie 604 zł miesięcznie wraz z opłaceniem składki zdrowotnej od 1.08.2016 r. do 27.02.2017 r. i dalej wraz z ustawowymi odsetkami, do czasu ważności orzeczenia o niepełnosprawności tj. do 30 kwietnia 2018 r. W odpowiedzi na ten wniosek organ I instancji odrębną decyzją stwierdził, że świadczenie z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego za okres od 1.09.2016 do 24.02.2017 r. stronie nie przysługuje oraz wydał decyzję, będącą przedmiotem niniejszego postępowania. Dalej Kolegium podniosło, że z notatki służbowej sporządzonej przez pracowników GOPS w P. wynika, że już 27 marca 2017 r. organ próbował u strony po raz kolejny przeprowadzić wywiad środowiskowy. Jednak na miejscu okazało się, że posesja jest zamknięta, a na podwórku pracownicy zauważyli otwarty samochód strony i osobę poruszającą się przy samochodzie. Mimo nawoływań i sygnału klaksonem nikt nie zareagował i po 15 minutach pracownicy odjechali. Akta sprawy wskazują również, że w związku ze złożonym przez odwołującego wnioskiem z 27 lutego 2017 r. organ I instancji wystosował do niego pismo z 27 marca 2017 r., doręczone 29 marca 2017 r., w którym poinformował, że kilkakrotnie pracownik socjalny próbował przeprowadzić wywiad środowiskowy, jednak nikogo nie zastano w miejscu zamieszkania. W związku z powyższym organ powiadomił stronę, że wywiad środowiskowy zostanie przeprowadzony 3 kwietnia 2017 r. w godzinach 10.00- 12.00. Zaznaczył przy tym, że jeśli wyznaczony termin stronie nie odpowiada, należy zgłosić się do ośrodka celem ustalenia innego terminu. Pismem z 30 marca 2017 r. W.C. podtrzymując swoje żądanie co do wypłaty zasiłku stałego poinformował, że wizyta pracowników socjalnych tj. wywiad środowiskowy w jego domu na dzień obecny niczego do sprawy nie wniesie, jak też "upoważnił GOPS do odwiedzin" dopiero po wypłaceniu zaległego zasiłku stałego. Stwierdził, że z powyższych względów wizyta pracowników socjalnych 3 kwietnia 2017 r. jest bezzasadna i niedopuszczalna prawem. Nie korzysta on bowiem obecnie z "usług" GOPS w P., nie pobiera żadnych pieniędzy i nie zwrócił się z żadnym pismem o pomoc. W związku z bezskuteczną próbą przeprowadzenia wywiadu 3 kwietnia 2017 roku, organ I instancji skierował tego dnia do odwołującego kolejne pismo, w którym podał nowy termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Organ wezwał również stronę do osobistego stawienia się w ośrodku celem ustalenia innego dogodnego terminu przeprowadzenia wywiadu oraz poinformował o treści art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej, W dniu 10 kwietnia 2017 r. pracownikom socjalnym nie udało się po raz kolejny przeprowadzić wywiadu środowiskowego. W tym samym dniu W.C. złożył w GOPS w P. kolejne pismo, w którym wskazał, że 27 lutego 2017 r. nie składał żadnego wniosku o pomoc, tylko żądał wypłaty zasiłku, a wizyta pracowników nic do sprawy nie wnosi, bowiem o żadną pomoc się nie ubiegał. Oceniając zebrany materiał dowodowy Kolegium podkreśliło, że dowodzi on jednoznacznie, że W.C. uniemożliwił organowi przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, jak też nie podjął żadnej próby nawiązania kontaktu z pracownikami socjalnymi w tej sprawie, co w jego przypadku, jako osoby zwracającej się o pomoc społeczną, uniemożliwiło ustalenie jego faktycznej sytuacji bytowej i w konsekwencji zasadnie doprowadziło do wydania decyzji odmawiającej przyznania żądanej pomocy. Kolegium podzieliło zatem stanowisko organu I instancji, że brak było podstaw do przyznania stronie zasiłku stałego. Organ odwoławczy podkreślił, że w postępowaniu o udzielenie pomocy społecznej, prócz czynności, jakie podejmuje sama osoba ubiegająca się o pomoc, szczególnie ważne jest, czy współpracuje z instytucjami, które wspierają ją w celu poradzenia sobie z zaistniałą trudną sytuacją życiową. Jednym z aspektów współdziałania jest stosowanie się do zaleceń i propozycji pracownika socjalnego, m.in. respektowanie terminów przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W rozpatrywanej sprawie, przynajmniej dwukrotnie strona nie dopuściła do przeprowadzenia takiego wywiadu w wyznaczonym przez organ terminie, jak też przynajmniej dwukrotnie miała możliwość uzgodnienia innego, dogodnego dla siebie terminu wywiadu środowiskowego. Nie skorzystała jednak z takiej możliwości. Taka postawa odwołującego świadczy o tym, że nie jest on zainteresowany uzyskaniem wsparcia ze strony organu pomocy społecznej. Organ odwoławczy powołał regulacje rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. 2016 r. poz. 1406), z których wynika, że rodzinny wywiad środowiskowy, lub jego aktualizacja jest nieodzownym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej. Niemożność jego przeprowadzenia uniemożliwia bowiem organowi pomocowemu dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby lub rodziny, chcącej korzystać czy też korzystającej ze świadczeń z zakresu pomocy społecznej. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga od strony szczególnej aktywności, bowiem z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej, nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi Kolegium zauważyło ponadto, że nie jest prawdziwe stwierdzenie zawarte w odwołaniu, że decyzja z [...] o przyznaniu zasiłku stałego nie została ostatecznie wzruszona. Decyzja ta została bowiem uchylona kolejną ostateczną decyzją organu I instancji z [...]. Ponadto w odniesieniu do twierdzeń odwołującego, że 27 lutego 2017 r. nie składał w GOPS w P. żadnego wniosku o pomoc, Kolegium wskazało, że organ I instancji zasadnie rozpatrzył to pismo w aspekcie żądania przyznania pomocy w formie zasiłku stałego, której to wypłaty domaga się odwołujący. Wypłata określonego świadczenia ma charakter czynności materialno-prawnej i nie przybiera postaci władczego rozstrzygnięcia organu. Jest to bowiem konsekwencja decyzji przyznającej określoną pomoc. Skoro decyzja przyznająca pierwotnie pomoc w postaci zasiłku stałego, została ostatecznie uchylona, to organ I instancji prawidłowo żądanie wypłaty tego zasiłku, sformułowane we wniosku z 27 lutego 2017 r., rozpatrzył w kontekście możliwości przyznania zasiłku stałego. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję W.C., domagając się jej uchylenia w całości, zarzucił brak merytorycznego wyjaśnienia sprawy oraz uwikłanie się przewodniczącej SKO w "obrończynię przestępstwa jakiego dopuściła się Kierownik GOSP". W uzasadnieniu skarżący podniósł, że gdyby był człowiekiem bogatym to nie starałby się o pomoc finansową z pomocy społecznej. Zaznaczył, że pozytywna dla niego decyzja z [...] stała się ostateczna. Dalej skarżący stwierdził, że idąc tym tokiem rozumowania powinien poczekać do 30 kwietnia 2018 r. i wtedy żądać wypłaty za cały okres wraz z odsetkami. Jednak jest osobą prawą i nigdy nie wykorzystuje tak zwanej taniej okazji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie zauważyć należy, że nie jest sporne to, że od decyzji z [...], uchylającej decyzję z [...], którą skarżącemu przyznano zasiłek stały, W.C. nie składał odwołania. Oznacza to, że w chwili złożenia przez niego pisma z 27 lutego 2017 r., w którym żądał on wypłaty zasiłku stałego za okres wsteczny i na przyszłość, decyzja uchylająca decyzję przyznającą mu prawo do tego zasiłku była już uchylona. Dlatego też należy podzielić dokonaną przez Kolegium ocenę, że prawidłowo organ I instancji potraktował zawarte w piśmie z 27 lutego 2017 r. żądanie wypłaty zasiłku na przyszłość, jako wniosek o przyznanie tego świadczenia. Zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. na datę wydania zaskarżonej decyzji Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zmianami), rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103. Zgodnie z ust. 4 tego samego artykułu, w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych. Jak wynika z powyższych przepisów, w sprawie o przyznanie zasiłku stałego, który jest jednym ze świadczeń przyznawanych na podstawie ustawy o pomocy społecznej, przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest konieczne. Taki bowiem wywiad jest szczególnym środkiem dowodowym. Składa się na niego szereg czynności wykonywanych przez pracownika socjalnego takich jak m.in. przesłuchanie strony i jej rodziny, przeprowadzenie własnych obserwacji w celu zweryfikowania informacji uzyskanych z innych źródeł, w szczególności z oświadczenia o stanie majątkowym złożonego przez stronę. Tymczasem, jak wynika z prawidłowych, w świetle znajdujących się w aktach administracyjnych dowodów, ustaleń dokonanych przez organ, skarżący nie wyraził zgody na przeprowadzenie tego wywiadu, co jednoznacznie wynika chociażby z jego pisma z dnia 30 marca 2017 r. oraz pism do niego adresowanych, w których organ I instancji wskazuje na bezskuteczne próby przeprowadzenia takiego wywiadu. Zgodnie z art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej, niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Skoro więc skarżący nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, prawidłowo organy w niniejszej sprawie odmówiły na podstawie ostatnio zacytowanego przepisu przyznania mu zasiłku celowego. Odnosząc się do zawartych w skardze twierdzeń i zarzutów to zauważyć należy, że jej autor przyznaje, że stara się o pomoc finansową, zaprzeczając w ten sposób twierdzeniom zawartym w piśmie z 30 marca 2017 r., że o żadną pomoc się nie zwracał, co miało stanowić jeden z argumentów uzasadniających brak zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, i że decyzja z [...] stała się ostateczna. Niezrozumiałe jest natomiast to, dlaczego decyzję tę uznaje za "pozytywną" dla siebie, skoro została nią uchylona decyzja przyznająca mu zasiłek stały. W każdym jednak razie skarga nie zawiera żadnych takich zarzutów, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Dlatego też podlegała ona oddaleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.). W tym miejscu dodatkowo podkreślić należy, że sprawa zakończona zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją nie dotyczy prawa do zasiłku stałego za okres wcześniejszy, tj. przed 27 lutego 2017 r. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, Kolegium odrębną decyzją rozpoznało odwołanie skarżącego od decyzji organu I instancji z 27 marca 2017r., dotyczącej świadczeń za okres od 1 września 2016 r. do 24 lutego 2017 r.