II SA/Ke 692/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Zielińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 listopada 2011 roku sprawy ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie usług opiekuńczych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania występującej w imieniu całkowicie ubezwłasnowolnionej M. K. B. K. - jej opiekuna prawnego - od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta K. przez Kierownika Rejonu Opiekuńczego "H." Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie z dnia 7 lutego 2011r. w przedmiocie 1)przyznania pomocy społecznej w formie usług opiekuńczych świadczonych przez opiekunkę domową z Agencji Usług Opiekuńczo – Pielęgniarskich "S." zgodnie z zakresem czynności sporządzonym przez pielęgniarkę MOPR na okres od 1 stycznia do 30 czerwca 2011r. w wymiarze: po 4 godziny 5 razy w tygodniu w dni powszednie, przy odpłatności 11,50 zł za godzinę oraz w wymiarze 2 godziny w soboty, niedziele i dni świąteczne przy odpłatności 23 zł czyli 100% wartości usługi, 2)częściowego zwolnienia świadczeniobiorcy z ponoszenia opłat tj. z 100% do 10 % i zobowiązania go w związku z tym do ponoszenia opłaty w wysokości 1,15 zł w dni powszednie i 2,30 w soboty, niedziele i dni świąteczne, 3)zobowiązania wnioskodawczyni do wpłaty należności przedstawicielowi Agencji Usług Opiekuńczo - Pielęgniarskich do 10-go dnia każdego miesiąca po przedstawieniu rachunku, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaliło, że M. K. pomimo zamieszkiwania z córką B. i wnukiem M. W. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą samotnie gospodarującą, utrzymującą się z emerytury, która wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym wynosi 1295,27zł. Zainteresowana jest osobą schorowaną, leżącą, niewykonującą samodzielnie żadnych czynności życia codziennego, wymaga pomocy osób drugich. W myśl art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91 prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza 477zł. Zatem w rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że wysokość dochodu osiąganego przez wnioskodawczynię nie uprawnia jej do otrzymania bezzwrotnej pomocy w formie usług opiekuńczych. Dalej Kolegium wskazało, że w podjętej przez Radę Miejską uchwale Nr [...] z dnia [...] określono, że w przypadku, gdy dochód na jedną osobę w rodzinie osiąga wysokość powyżej 1185 zł, odpłatność za usługi opiekuńcze i rehabilitacyjne wynosi 100% wartości usługi. Niemniej jednak § 8 pkt 1 tej uchwały wskazuje, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach, na wniosek osoby zobowiązanej do odpłatności z tytułu świadczonych usług, może ona zostać częściowo lub całkowicie zwolniona z ponoszenia opłat na określony czas, zwłaszcza ze względu na między innymi konieczność ponoszenia wydatków na cele związane z leczeniem (zakup leków, kosztów prywatnych wizyt lekarskich, koszty dojazdów do placówek służby zdrowia). Kolegium podkreśliło, że organ I instancji zastosował w stosunku do wnioskodawczyni daleko idące zwolnienie z opłat za usługi opiekuńcze, zwalniając ją z ponoszenia tych opłat w 90% i obciążając ją z tego tytułu kwotą 128 zł w skali miesiąca. Organ I instancji wziął pod uwagę udokumentowane obciążenia budżetu domowego i zdaniem Kolegium zasadnie ustalił, iż mając na uwadze wydatki na cele mieszkaniowe, leki, wypożyczenie łóżka rehabilitacyjnego, konieczność stosowania diety żywnościowej, odpłatność w wysokości 10 % nie jest dla odwołującej się nadmiernym obciążeniem i nie niweczy skutków udzielonej pomocy społecznej. Odnosząc się do zarzutów odwołania, iż stosowanie diety pokarmowej pociąga za sobą koszty w wysokości 500 zł, a nie jak ustalił organ 300zł Kolegium wskazało, że "Pani K. określiła koszty diety pokarmowej na kwotę 300 zł. Biorąc pod uwagę fakt, iż z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy nie wynika, aby stan zdrowia pani M. uległ pogorszeniu, w ocenie Kolegium nie jest uzasadniony prawie dwukrotny wzrost wydatków na żywność dietetyczną. Nadto jak wynika z akt sprawy, organ ustalając częściową odpłatność za usługi opiekuńcze wziął pod uwagę faktycznie udokumentowane obciążenie budżetu domowego M. K.. Zwrócić uwagę należy, iż opiekun prawny pani M. córka Pani B. K. zamieszkuje z nią w jednym mieszkaniu wraz z synem i posiada własne dochody. W związku z tym powinna także partycypować w kosztach utrzymania mieszkania tj. czynsz, światło, woda, gaz itd. Kolegium zauważa również, że wysokość obciążeń określonych przez panią B. K. w wywiadzie z dnia 28.01.2011 (łącznie 1258,72) różni się od kwoty wydatków określonych w odwołaniu (1467,31zł) i uzupełnieniu odwołania (1517,31)". Reasumując Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że pomimo niewątpliwie trudniej sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej zasadnie organ I instancji uznał, że konieczność ponoszenia częściowej odpłatności za usługi opiekuńcze nie będzie stanowić nadmiernego obciążenia dla budżetu domowego. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skardze na tę decyzję, uzupełnionej pismem z dnia 7 października 2011r. działająca w imieniu M. K. B. K. zarzuciła, że osoba przeprowadzająca wywiad sama, nie widząc chorej ani jej potrzeb ustaliła wydatki ponoszone na leczenie i funkcjonowanie, że ona jako opiekun prawny nie jest w stanie na okrągło przez 7 dni w tygodniu opiekować się ciężko chorą matką, w szczególności sama podnosić ją w celu zmiany pozycji oraz w celu utrzymywania higieny, a syn, który jest niepełnosprawny, z uszkodzonym kręgosłupem, nie może dźwigać więc nie może jej w tym pomóc. Koszty utrzymania mieszkania zostały przez pracownika socjalnego rozłożone na trzy osoby, w związku z czym nie jest prawdą, że ona nie ponosi tych kosztów. Wskazała, ze matka od 6 lat leży, choruje na Alzheimera z otępieniem, nadciśnienie tętnicze, ma "wysokie parametry nerkowe", nerka prawa ze znacznym pogorszeniem UKM, wodonercze lewostronne, niedowład i wzmożone napięcie mięśniowe spastyczne. Pociąga to za sobą konieczność stosowania wielu leków a także odpowiedniej diety płynnej. Do skargi dołączyła szereg faktur na zakup leków oraz zaświadczenie lekarskie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przesłanki przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych zostały określone w przepisach art. 50 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. Nr 175 poz. 1362 ze zm.), dalej u.p.s. W niniejszej sprawie przedmiotem sporu jest tylko to, czy organy prawidłowo ustaliły, że skarżąca M. K. powinna ponosić opłaty w wysokości 10% wartości przyznanych jej usług opiekuńczych, co odpowiada miesięcznie według ustaleń organu I instancji średnio kwocie 128,80 zł. zaś według ustaleń organu odwoławczego kwocie 110,40 zł, przy ustalonym zgodnie przez oba organy dochodzie wynoszącym 1295,25 zł. Zgodnie z art. 50 ust. 6 u.p.s. Rada Gminy określa w drodze uchwały szczegółowe warunki przyznawania odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługo opiekuńcze, (...) oraz szczegółowe warunku częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania. Taka uchwała została podjęta przez Radę Miejską w dniu [...] (uchwała nr [...] w sprawie zasad przyznawania i odpłatności za usługi świadczone w ramach ustawy o pomocy społecznej). Są to jedyne przepisy regulujące kwestię odpłatności za świadczone usługi opiekuńcze na terenie Gminy K.. Ponieważ świadczenia opiekuńcze nie są świadczeniami pieniężnymi, odwoływanie się przez Kolegium do przepisu art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. i wskazanego w nim kryterium dochodowego o tyle można uznać za uzasadnione, że do tego kryterium odwołuje się uchwała wskazując w § 4, że wydatki za świadczone usługi podlegają zwrotowi w całości lub w części, jeżeli dochód na osobę w rodzinie przekracza kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. W załączniku nr 1 do uchwały Rada Miejska określiła, że tylko przy dochodzie osoby samotnie gospodarującej nie przekraczającym 477 zł usługi opiekuńcze są świadczone bezpłatnie, natomiast przy dochodzie przekraczającym 1185 zł są one pełnopłatne. Jednakże zgodnie z § 8 uchwały w szczególnie uzasadnionych przypadkach, na wniosek osoby zobowiązanej do odpłatności z tytułu świadczonych usług, może ona zostać częściowo lub całkowicie zwolniona z ponoszenia opłat na określony czas ze względu na między innymi konieczność ponoszenia wydatków na cele związane z leczeniem (zakup leków, koszty prywatnych wizyt lekarskich, koszty dojazdów do placówek służby zdrowia itp.). Jak więc wynika z tej regulacji decyzja w przedmiocie zwolnienia częściowego lub całkowitego z obowiązku ponoszenia opłat za usługi ma charakter uznaniowy, co pociąga za sobą konieczność szczegółowego wyjaśnienia sytuacji materialnej i zdrowotnej osoby ubiegającej się o takie zwolnienie i rozważenia, czy faktycznie jest ona w stanie ponieść koszty związane z opieką, której wymaga, bez szkody dla koniecznego leczenia czy też wyżywienia. To zaś pociąga za sobą obowiązek należytego uzasadnienia przez organ swojego rozstrzygnięcia. W przeciwnym bowiem razie organ naraża się na zarzut, że wydana decyzja została podjęta w sposób dowolny, z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Przenosząc te rozważania do tej konkretnej sprawy zauważyć należy, iż jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji Kolegium uznało, że M. K. jest w stanie ponosić koszty usług opiekuńczych w 10 % albowiem: 1/ wskazane przez jej opiekuna prawnego koszty stosowania diety płynnej wynoszą 300 zł miesięcznie, a nie 500 zł oraz 2/ ustalone przez organ I instancji koszty mieszkania powinny obciążać także pozostałe osoby zamieszkujące w lokalu. Odnośnie podniesionego w odwołaniu zarzutu, iż organ I instancji nieprawidłowo ustalił koszty diety Kolegium, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, tylko dlatego zarzut ten uznało za niezasadny, że według twierdzeń tego organu opiekun prawny w czasie przeprowadzanego wywiadu wskazał koszty tej diety na 300 zł i nie wykazał, aby stan zdrowia skarżącej uległ pogorszeniu i wymagał zwiększonych wydatków związanych z wyżywieniem. Tymczasem zauważyć należy, iż od samego początku B. K. wskazywała, iż koszty diety płynnej, jakiej stosowania wymaga jej matka (są to jednocześnie koszty jej całego wyżywienia) wynoszą 500 złotych miesięcznie (k.4, k.15), natomiast kwota 300 zł została określona przez pracownika socjalnego T.K. bez jakiegokolwiek wyjaśnienia, na jakiej podstawie takiego ustalenia dokonał. Brak jest także uzasadnienia takiego ustalenia w uzasadnieniu organu I instancji. Zaskarżona decyzja nie zawiera ustaleń w przedmiocie kosztów i wydatków ponoszonych przez skarżącą. Brak jest także ustaleń odnośnie sytuacji pozostałych osób wspólnie z nią zamieszkujących. Z uzasadnienia organu I instancji wynika, że za udokumentowane uznał on wydatki w wysokości 608,72 zł ( z porównania protokołu z dnia 18 stycznia 2011r. z tym ustaleniem należy domniemywać, że organ ten uznał tu koszty zakupu leków – 321,11 zł, opału 195 zł, opłaty za energię elektryczną - 36,96zł - i za wodę - 40 zł oraz za wypożyczenie łóżka 40 zł) oraz 300 złotych koszty wyżywienia, i ustalenia co do możliwości ponoszenia kosztów opieki poczynił nie uwzględniając kosztów związanych z opłatą za gaz, kosztów prywatnych wizyt lekarskich oraz kosztów zakupu środków czynności. Skoro zaś za udokumentowane organ I instancji uznał między innymi koszty związane z ponoszeniem opłaty za energię elektryczną w wysokości 36,96 zł miesięcznie uzasadniony wydaje się być podniesiony w skardze zarzut, że kwota ta została wyliczona już po uwzględnieniu kosztów przypadających na jedną osobę. Oczywiście organ pomocy społecznej mógłby uznać, że pozostałe osoby, wspólnie zamieszkujące z B. K. powinny w takiej sytuacji ponosić za nią opłaty, zwłaszcza, że są to osoby bliskie, ale wymagałoby to wcześniejszego ustalenia, jaka jest ich sytuacja materialna. Brak tego typu ustaleń przy jednoczesnym wskazaniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że w opłatach za mieszkanie powinna partycypować także córka skarżącej i przy zarzucie skargi, że wysokość uwzględnionych jako udokumentowane przez organ I instancji kosztów za mieszkanie uwzględnia 1/3 opłat z tego tytułu, czyni skargę uzasadnioną. Mając powyższe na uwadze w ocenie Sądu zarówno zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów art. 7, 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 kpa, które to naruszenie mogło mieś istotny wpływ na wynik spawy. Dlatego też obie te decyzje podlegały uchyleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.). Stosownie do art. 152 tej samej ustawy Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ winien wyeliminować wszystkie wyżej wskazane nieprawidłowości, to jest ustalić w sposób prawidłowy, jakie są niezbędne koszty utrzymania, które musi ponosić skarżąca i w związku z tym czy i w jakiej wysokości może ona ponosić koszty związane z przyznaną jej usługą opiekuńczą.