II SA/Ke 693/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka (spr.), Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Marta Bieniek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 października 2013 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata A. A. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z [...], znak: SKO[...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. po rozpatrzeniu odwołania M. K. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta S. z [...] r. orzekającą o odmowie przyznania ww. pomocy finansowej w miesiącu marcu 2013 r. w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup odzieży, środków czystości, biletu miesięcznego MZK, pokrycie kosztów eksmisji oraz pozostałe wydatki związane z utrzymaniem mieszkania. W uzasadnieniu organ podał, że wnioskiem z 7 marca 2013 r. M. K. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o przyznanie pomocy finansowej. W trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżąca oczekuje udzielenia pomocy finansowej na odzież, koszty utrzymania mieszkania, bilety MZK, drobne naprawy sprzętu gospodarstwa domowego i jedzenie. Pismem z 22 marca 2013 r. wniosła o przyznanie świadczeń w miesiącu marcu w łącznej kwocie 2015 zł w formie zasiłków celowych na jedzenie (550 zł), ubranie (250 zł), środki czystości i kosmetyki (100 zł), zakup biletu miesięcznego MZK (100 zł), koszty spraw o eksmisję (110 zł), koszty utrzymania mieszkania (425 zł), oraz pozostałe wydatki związane z utrzymaniem mieszkania w wysokości dodatku mieszkaniowego (480 zł). Decyzjami z 26 marca 2013 r. organ I instancji przyznał skarżącej zasiłek celowy na pokrycie kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania w kwocie 60 zł jednorazowo oraz świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w kwocie 93 zł jednorazowo od dnia 27 marca 2013 r. Ponadto decyzją stanowiącą przedmiot odwołania w niniejszym postępowaniu organ odmówił przyznania pomocy finansowej w miesiącu marcu 2013 r. w formie zasiłku celowego wyjaśniając, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jej dochód stanowi zasiłek okresowy z MOPS w kwocie 271 zł. Pomimo, że kwalifikuje się ona do pomocy w formie zasiłku celowego, to wniosek nie może być rozpatrzony pozytywnie z powodu ograniczonych środków finansowych MOPS. Organ wskazał, że w marcu 2013 r. pula środków finansowych na zasiłki celowe, jaka została przydzielona pracownikowi socjalnemu na rejon, wyniosła 350 zł, a o przyznanie pomocy finansowej zgłosiło się 29 osób. Z uwagi na to Ośrodek nie jest w stanie zaspokoić wszystkich zgłaszanych potrzeb. W odwołaniu skarżąca zarzuciła, że organ zbyt pobieżnie ustalił stan faktyczny, zaś wydana decyzja jest wadliwa. Wyjaśniła, iż jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Poddała pod wątpliwość kwotę 424 zł jako wystarczającą na utrzymanie dorosłej osoby, a do czasu powrotu na rynek pracy jest zmuszona domagać się środków. Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym Kolegium podtrzymało ustalenia organu I instancji oraz wskazało, że skarżąca mieszka w trzyizbowym mieszkaniu zadłużonym na ponad 16.000 zł, jej dochód stanowi zasiłek okresowy w wysokości 271 zł, a pomocy w formie żywnościowej i zapłaty drobnych faktur udziela jej matka. W efekcie spełnia wynikające z art. 8 ustawy o pomocy społecznej kryteria kwalifikujące do uzyskania pieniężnych, bezzwrotnych świadczeń z pomocy społecznej, w tym zasiłków celowych. SKO wyjaśniło, że organ I instancji dysponuje bardzo ograniczonymi środkami. Wskazało, że przyznawanie i wypłacanie zasiłków specjalnych celowych należy do zadań własnych gminy o charakterze nieobowiązkowym, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Przyznanie skarżącej pomocy w żądanej przez nią wysokości, tj. 2015 zł, niewątpliwie pozbawiłoby pomocy inne osoby, a oczekiwane przez M. K. rozstrzygnięcie pozostawałoby w sprzeczności nie tylko z zasadniczymi celami ustawy o pomocy społecznej, ale także konstytucyjną zasadą równości obywateli oraz solidaryzmu społecznego. Organ podkreślił, że skarżąca w marcu 2013 r. nie pozostawała bez wsparcia ze strony MOPS w S. Skargę na decyzję SKO w K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach złożyła M. K. wnosząc o jej uchylenie oraz przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia. W jej ocenie rozstrzygnięcie narusza art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz art. 77 § 2 i 80 kpa. Skarżąca zarzuciła organowi dowolność w podejmowaniu decyzji uznaniowej. Jej zdaniem niewskazanie kryteriów, jakie organ I instancji zastosował przy przyznawaniu zasiłków, świadczy o przekroczeniu granic uznania administracyjnego, czego SKO nie powinno było zignorować. Wskazała, że jeśli spełnianie żądania w całości nie było możliwe przy ograniczonych zasobach finansowych MOPS, to w ramach uznania administracyjnego organ I instancji mógł przyznać skarżącej zasiłek w wysokości niższej na zaspokojenie minimalnych potrzeb życiowych, do jakich należy np. odzież czy środki czystości. W jej ocenie poza ramy uznania administracyjnego wykracza też fakt, iż za odmową przyznania świadczenia przemawiało to, że skarżąca korzystała z innych form pomocy. M. K. podniosła, że w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w S. o zarejestrowaniu jako bezrobotnej M. K., a nie skarżącej, co podważa prawidłowość przeprowadzenia przez organ I instancji postępowania dowodowego i jego ocenę. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Stan faktyczny ustalony przez organy obu instancji nie był kwestionowany i znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Stosownie do art. 39 ust. 2 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), zwanej dalej ustawą, zasiłek celowy może być przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu, jeżeli dochód tej osoby nie przekracza kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, które wynosi 542 zł. Bezspornym jest, że M. K. te kryteria spełnia. W tym miejscu należy podzielić stanowisko SKO, że spełnienie ustawowych kryteriów do przyznania pomocy (zasiłku celowego) nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości odpowiadającej jej oczekiwaniu. Zapis zawarty w art. 39 ust. 1, iż zasiłek celowy "może być przyznany" wskazuje na jednoznaczną wolę ustawodawcy pozostawienia rozstrzygnięcia tzw. uznaniu administracyjnemu. Zatem organ może, lecz nie musi uwzględnić wniosku strony. Uznanie to oczywiście nie oznacza całkowitej dowolności. Do tego typu decyzji zastosowanie znajduje przepis art. 7 kpa, który zakreśla ramy zasady prawdy obiektywnej oraz zasadę załatwienia sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z 26 września 2000 r., I SA 945/00, LEX 79608). W przypadku rozstrzygnięć podejmowanych w trybie uznania administracyjnego kontroli sądowej podlega jedynie to, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Natomiast ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie tego, czy organy administracji nie przekroczyły granicy uznania administracyjnego. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze normami kompetencyjnymi, przepisami o postępowaniu administracyjnym i przepisami prawa materialnego. Wydając decyzje o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem określonej regulacji. Mając na uwadze treść przepisów ustawy podnieść trzeba, że organ przy udzielaniu pomocy społecznej kieruje się ogólnymi zasadami dotyczącymi wymogu dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy (art. 3 ust. 3), przy jednoczesnym ograniczeniu uwzględniania potrzeb osób i rodzin korzystających z pomocy do sytuacji, gdy potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4). Ratio legis tych postanowień polega na rozdzieleniu funduszy, jakimi dysponuje właściwy organ w taki sposób, aby pomoc dotarła do wszystkich osób uprawnionych w formie i wysokości adekwatnej do zgłaszanych przez nie potrzeb i zasobów finansowych organów pomocy społecznej. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że - jak wynika z informacji przedstawionych przez organ I instancji - środki pieniężne, którymi Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w S. dysponował w marcu 2013 r. były ograniczone. W okresie tym była to bowiem kwota 790 zł – z przeznaczeniem na zasiłki celowe, a o przyznanie pomocy finansowej wniosło 29 osób. Zwrócić też należy uwagę na to, że M. K. w marcu 2013 r. został przyznany zasiłek celowy w kwocie 60 zł na częściowe pokrycie kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania oraz zasiłek celowy na zakup posiłku lub żywności w kwocie 93 zł. Mając na uwadze powyższe zasadnym jest stwierdzenie, że wobec ograniczonych możliwości MOPS przyznanie skarżącej kolejnych, żądanych w niniejszej sprawie świadczeń, wpłynęłoby jednocześnie na obniżenie wysokości zasiłków celowych przyznawanych pozostałym potrzebującym, znajdującym się pod jego opieką – a nawet na odmowę udzielenia niektórym z nich pomocy. Tym samym oczekiwane przez M. K. rozstrzygnięcie pozostawałoby w sprzeczności nie tylko z zasadniczymi celami ustawy o pomocy społecznej, ale także z konstytucyjną zasadą równości obywateli oraz solidaryzmu społecznego. Dlatego też w żaden sposób nie można przyjąć, że odmowa przyznania kolejnego zasiłku celowego skarżącej nosiła znamiona dowolności lub była nieuzasadniona. Powołane okoliczności świadczą o tym, że organy obu instancji – orzekając o odmowie przyznania M. K. zasiłku celowego na zakup odzieży, środków czystości, biletu miesięcznego MZK, pokrycie kosztów eksmisji oraz wydatki związane z utrzymaniem mieszkania w miesiącu marcu 2013 r. – nie naruszyły prawa i nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania poprzez dołączenie do akt sprawy zaświadczenia o zarejestrowaniu w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. dotyczącego innej osoby stwierdzić należy, iż okoliczność ta pozostaje bez wpływu na wynik sprawy albowiem bezspornym jest, że M. K. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, co zresztą sama podniosła w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej. Mając powyższe na uwadze skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a. Orzeczenie w pkt II oparto na art. 250 p.p.s.a. oraz § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r., Nr 163, poz. 1348 ze zm.).