II SA/Ke 696/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. P. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia postanawia: oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. B. P. złożyła urzędowy formularz PPF wnosząc o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia. Ze złożonego formularza wynika, że wnioskodawczyni prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i utrzymuje się z emerytury w wysokości 2190 zł miesięcznie. Skarżąca nie wykazała innego majątku oprócz mieszkania wielkości 80 m kw w domu na działce o powierzchni 486 m kw przy ul.[...]. Obecnie posiada 320 zł przeznaczonych na wyjazdy kontrolne do lekarzy. Wnioskodawczyni podała następujące stałe wydatki i zobowiązania miesięczne: rata kredytu konsolidacyjnego zaciągniętego na leczenie – 600 zł, rata kredytu studenckiego zaciągniętego na kształcenie córki -350 zł, media związane z utrzymaniem domu - 200 zł, zakup opału niezbędnego do osuszenia zawilgoconego domu – 600 zł. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje jej 450 zł na leczenie i prowadzenie skromnego życia. Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), zwanej dalej "p.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Na wnioskodawcy ciąży więc obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów sądowych przez osobę dochodzącą swych roszczeń przed sądem. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć takie zachwianie sytuacji i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepub.). Należy podkreślić, że ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, to jest w sytuacji ubóstwa. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy rozpatrywać z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. Do wymaganych na obecnym etapie postępowania opłat sądowych należy zaliczyć wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości 100 zł. Pozostałe ewentualne opłaty sądowe, które mogą się pojawić na późniejszym etapie postępowania sądowoadministracyjnego, nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł. W rozpoznawanej sprawie przedstawiona sytuacja majątkowa skarżącej nie pozwala stwierdzić, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania, tym bardziej, że stać ją na korzystanie z usług adwokata z wyboru w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym,. Zauważyć należy przy tym, że skarżąca osiąga stały dochód z emerytury, co umożliwia planowanie wydatków, zwłaszcza, że nie ma nikogo na utrzymaniu, a najbardziej podstawowe potrzeby, to jest potrzeba zaspokojenia głodu, uzyskania lekarstw, kosztów leczenia czy też potrzeba mieszkania na bieżąco są zaspokajane. Okoliczność, że skarżąca spłaca kredyty bankowe zaciągnięte na leczenie własne i wykształcenie córki nie uzasadnia całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Udzielenie pożyczki musiała poprzedzać pozytywna analiza sytuacji finansowej strony w zakresie możliwości spłaty pożyczonej kwoty. Przy tym spłata zobowiązań cywilnoprawnych, zwłaszcza zaciągniętych w związku ze studiami dorosłej córki nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami postępowania sądowego, gdyż niedopuszczalna byłaby sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykonuje ciążące na niej prywatne zobowiązania kredytowe i opłaca wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, a żąda by Skarb Państwa pokrywał za nią całość kosztów sądowych. Skarżąca nie wykazała aby miała problemy ze spłatą zaciągniętych kredytów. W świetle powołanych wyżej okoliczności uznano, że wnioskodawczyni ma możliwość zgromadzić środki finansowe na uiszczenie wpisu sądowego od skargi i pokrycie innych ewentualnych kosztów sądowych na późniejszym etapie postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega więc oddaleniu. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.