II SA/Ke 698/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka,, Sędzia NSA Teresa Kobylecka, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 listopada 2012r. sprawy ze skargi Z.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], znak: [...] po rozpatrzeniu odwołania Z. R. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta K. z dnia [...], odmawiającej umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres 2008/2009, 2009/2010 i 2010/2011 wraz z ustawowymi odsetkami w łącznej kwocie 18587, 28 zł, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że Z. R. wystąpił o umorzenie powstałego zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, podając, iż z powodu odbywania kary pozbawienia wolności nie był w stanie uregulować zadłużenia. Jedynym jego źródłem dochodu jest zasiłek okresowy w kwocie 238 zł oraz kartki żywnościowe. Po rozpatrzeniu ww. wniosku organ I instancji decyzją z dnia [...] odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, podając, że wnioskodawca mieszka w mieszkaniu byłej konkubiny wraz z synem, lecz prowadzi odrębne gospodarstwo, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, leczy się specjalistycznie na chorobę wrzodową żołądka, reumatyzm, zwyrodnienie stawów. Rozpatrując odwołanie wniesione od powyższej decyzji Kolegium zauważyło, że wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2002 r. zostały zasądzone od Z. R. na rzecz syna alimenty i przez okres wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego tj. od 1 października 2008 r., nie dokonał on żadnych wpłat na poczet wypłacanych świadczeń. W konsekwencji nie wystąpiły przesłanki do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Dalej Kolegium podało, że wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego Z. R. uzasadnił faktem przebywania od 2001 r. do 9 stycznia 2012 r. w zakładzie karnym. Organ I instancji odmawiając umorzenia zadłużenia stwierdził, że wnioskodawca wprawdzie przebywał w zakładzie karnym, lecz po jego opuszczeniu może podjąć pracę zarobkową, pozwalającą na spłatę zaległości alimentacyjnych. Okoliczności te potwierdza zgromadzony materiał dowodowy. Z. R. jest w wieku produkcyjnym, nie ma ustalonego stopnia niepełnosprawności. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że sytuacja wnioskodawcy w niedługim czasie może ulec poprawie, zwłaszcza że odwołujący sam przyznał, iż po opuszczeniu zakładu karnego zamierza podjąć pracę i czyni starania w tym kierunku. Organ odwoławczy podkreślił, że akta badanej sprawy wskazują, iż Z. R. nie wykazywał żadnego zainteresowania ani nie dokładał żadnych starań w kierunku spłaty zaległości alimentacyjnych. Ponadto na podstawie akt dotyczących postępowania w sprawie uchylania się Z. R. od zobowiązań alimentacyjnych Kolegium ustaliło, że jest on zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku od 20 stycznia 2012 r. W dniu 31 maja 2012 r. otrzymał informację o dwóch ofertach pracy w firmach budowlanych. Kończąc organ odwoławczy podkreślił, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego byłoby nieuzasadnionym przerzucaniem na wszystkich podatników obowiązku utrzymania dziecka Z. R. oraz dodał, że umorzenie przedmiotowych należności z powodu odbywania kary pozbawienia wolności nie stanowi wystarczającej przesłanki do uwzględnienia wniosku. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję Z. R. wskazał, że zadłużenie jest skutkiem jego pobytu w zakładzie karnym, gdzie nie pracował zarobkowo, lecz leczył się w szpitalu i był trzykrotnie operowany. Po wyjściu z zakładu karnego zarejestrował się w biurze pracy, a także podjął leczenie i otrzymał orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Podał, że oferty z biura pracy są mu "odmawiane" ze względu na stan zdrowia. Do skargi została doręczona kserokopia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 23 sierpnia 2012 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie stanowi art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst. jedn. Dz. U. z 2009 r. nr 1, poz. 7 ze zmianami). Stosownie do jego treści organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z powyższego przepisu wynika więc, że decyzja wydana na jego podstawie ma charakter uznaniowy. Taki charakter decyzji oznacza, że organ administracji ma swobodę decyzyjną co do ustalenia jej treści. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jednak dowolności i arbitralności organu, a wręcz przeciwnie, wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), ale także załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 kpa). Zatem, aby rozstrzygnięcie sprawy nie było dowolne, organ administracji musi poprzedzić je wnikliwym wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności, a w uzasadnieniu decyzji wskazać motywy podjętego rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że analiza sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego nie została przeprowadzona zgodnie z przywołanymi regułami. Zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzenie organu odnośnie przejściowej trudnej sytuacji dochodowej skarżącego, która może ulec poprawie, nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. Kolegium przedstawiło jedynie nie popartą żadnym dowodem prognozę, że ze względu na wiek skarżącego (ur. w 1952 r.) i brak orzeczenia o stopniu niepełnosprawności może on wkrótce podjąć pracę. Zauważyć należy, iż cała, niezbyt obszerna, argumentacja organu odwoławczego odnosi się do zdarzeń przyszłych, które niekoniecznie dojdą do skutku. Natomiast skąpe wywody organów obu instancji w ogóle nie odnoszą się do aktualnej, bieżącej sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego, co powoduje, że stwierdzenie organu, iż Z. R. może podjąć zatrudnienie, dzięki któremu jego sytuacja na tyle się poprawi, że będzie w stanie spłacić zadłużenie, nie może być uznane za przekonywujące. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 czerwca 2011 r. sygn. akt I OSK 371/11 (dostępnym w internetowej bazie orzecznictwa sądów administracyjnych), ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności. Wynika to z faktu, że ustawodawca formułując przesłanki art. 30 ust. 2 ww. ustawy nie wskazał, jakiego czasookresu ma dotyczyć analiza sytuacji dochodowej i rodzinnej, co oznacza, iż kierując się ogólnymi zasadami postępowania organ obowiązany był uwzględnić i przeanalizować stan aktualny. Pogląd ten skład orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela. W związku z powyższym przewidywania organu odwoławczego, tak jak to miało miejsc w niniejszej sprawie, co do przyszłej sytuacji dochodowej skarżącego nie mogą stanowić podstawy rozstrzygania w zakresie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W niniejszej sprawie organy w ogóle nie zwróciły uwagi na to, że swój wniosek o umorzenie należności alimentacyjnych skarżący uzasadnił nie tylko ponad 10-letnim pobytem w zakładzie karnym, ale także tym, że jest po kilku operacjach i czeka go następna, nie ma pracy ani mieszkania, jego jedynym źródłem utrzymania jest zasiłek okresowy wypłacany przez MOPR w wysokości 238 złotych oraz bezpłatne obiady i kartki na żywność. Zgromadzona w sprawie dokumentacja potwierdza, że Z. R., który skończył 60 lat, leczy się specjalistycznie na chorobę wrzodową żołądka, reumatyzm oraz zwyrodnienie stawów, przeszedł trzy operacje. Już w toku postępowania administracyjnego informował on organ, że wystąpił o ustalenie niepełnosprawności. Co prawda orzeczenie ustalające u niego lekki stopień niepełnosprawności nosi datę 23 sierpnia 2012r., a więc zostało ono wydane już po rozstrzygnięciu sprawy przez SKO, tym niemniej organy ustalając możliwość podjęcia przez niego zatrudnienia powinny były uwzględnić jego zły stan zdrowia, potwierdzony inną dokumentacją, znajdującą się w aktach sprawy, wiek, a także przerwę w zatrudnieniu wynikającą z pobytu w zakładzie karnym. Oczywiście zgodzić się należy z organami, że pobyt w zakładzie karnym, będący skutkiem popełnienia przez skarżącego przestępstwa, nie może go premiować. Jednakże niewątpliwie tak długa izolacja od społeczeństwa i rynku pracy ma negatywny wpływ na możliwość znalezienia przez skarżącego zatrudnienia. Kolegium powołując się na dowody zawarte w aktach innej sprawy ( nie dołączone do akt sprawy niniejszej) zasygnalizowało, że skarżący otrzymał w dniu 31 maja 2012r. informację o dwóch ofertach pracy, co jak należy domniemywać, zdaniem tego organu ma świadczyć o realnej możliwości znalezienia przez niego zatrudnienia. Organ nie wyjaśnił jednak, czy skarżący faktycznie został zatrudniony, a jeśli nie to dlaczego. Jak bowiem wskazuje on w skardze, pracy nie otrzymał z powodu złego stanu zdrowia. Brak wyjaśnienia i oceny, czy aktualna sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego może przemawiać za uwzględnieniem jego wniosku o umorzeniu zadłużenia w całości lub w części stanowi o naruszeniu przez organy obu instancji wskazanych wyżej przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem uzasadnia uchylenie obu zarówno zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł jak w sentencji wyroku. Stosownie do przepisu art. 152 tej samej ustawy Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ przeprowadzi postępowanie administracyjne mając na uwadze przedstawione wyżej wywody i eliminując dotychczas popełnione uchybienia, a swe stanowisko przedstawi w uzasadnieniu decyzji, zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa.