II SA/Ke 701/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. P. i A. P. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. A. P. i J. P. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia solidarnie wpisu od skargi w kwocie 500 zł A. P. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Co do zasady koszty postępowań sądowych pokrywa strona dochodząca swych roszczeń. Tym niemniej regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Instytucja ta ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Na prawo pomocy składają się zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 245 § 1 Ppsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie fachowego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 Ppsa przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1, prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2, prawo pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest zatem instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że A. P. prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną i 20-letnią córką. Źródłem ich utrzymania jest emerytura wnioskodawcy w kwocie 2416 zł oraz emerytura jego żony w kwocie 1399,96 zł. Córka jest studentką IV roku uczelni muzycznej, nie pracuje i nie pobiera stypendium. Wnioskodawca legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jako majątek wykazał udział 1/6 we własności działki o pow. 1681 m² oraz samochód [...]. Córka – J. P. jest właścicielką mieszkania i udziału 40% we własności posesji. Wnioskodawca podał, że rodzina ma trudności z pokryciem kosztów utrzymania córki na studiach i bieżącym wykupywaniem leków. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że łączny dochód rodziny wnioskodawcy wynosi nieco ponad 3800 zł na trzy osoby. Wysokość emerytur obojga małżonków znacznie przekracza kwotę minimalnej emerytury i renty w 2015 roku (880 zł). Rodzina nie korzysta z pomocy społecznej, stać ją na utrzymanie córki na studiach, a wnioskodawca posiada stosunkowo nowy samochód. Trudno zatem uznać go za osobę ubogą. Sąd ma świadomość, że kwota wpisu w niniejszej sprawie jest znaczna, jednakże przy osiąganych przychodach wnioskodawca jest w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia kosztów sądowych. Opłaty sądowe są daninami publicznymi, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. W przypadku takim jak w niniejszej sprawie, gdy środki na utrzymanie gospodarstwa domowego wnioskodawcy uzyskiwane są ze stałego źródła dochodów, nie ma on większych trudności z regulowaniem bieżących opłat związanych z utrzymaniem rodziny, uznać należy, że brak jest podstaw do stwierdzenia niemożności wygospodarowania stosownej kwoty na pokrycie kosztów postępowania. W konsekwencji należy uznać, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 245 § 1 i 3 i art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa orzekł jak w postanowieniu.