II SA/Ke 703/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Protokolant Asystent sędziego Sergiusz Leydo, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 grudnia 2008r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie płatności bezpośrednich I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na rzecz adwokata A. F. kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych, w tym 52,80 (pięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych VAT, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz 17 (siedemnaście) złotych tytułem uiszczonej opłaty skarbowej. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Dyrektor Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa po rozpatrzeniu odwołania S.P. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Nr [...] z dnia [...] odmawiającej przyznania płatności bezpośredniej i płatności uzupełniającej w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie tych płatności do dnia doręczenia decyzji w sprawie ich przyznania na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Powyższa decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Wnioskiem z dnia [...] M.P. wystąpił o przyznanie płatności na rok 2007r. Wnioskodawca zadeklarował użytkowanie 25 działek rolnych oznaczonych we wniosku literami od A do Z o łącznej powierzchni 13,69 ha położonych na dwudziestu dziewięciu działkach ewidencyjnych o numerach 65/1, 134/1, 135/1, 136/4, 148/2, 148/3, 233, 273, 274, 313/1, 313/2, 314, 375/3, 375/5, 377, 378, 470, 471, 557/1, 557/2, 558, 562/2, 562/3, 578, 589, 600/2, 608, 609, 626 w obrębie ewidencyjnym P. oraz na pięciu działkach ewidencyjnych o numerach 418/1, 421, 779/1, 1253, 1317 w obrębie ewidencyjnym P w gminie P. (powiat k. , województwo ś.). Wnioskodawca przed doręczeniem decyzji w dniu 18 sierpnia 2007r. zmarł. Wnioskiem z dnia [...] S.P. (syn zmarłego rolnika) wystąpił o przyznanie płatności bezpośredniej i uzupełniającej w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie tych płatności do dnia doręczenia decyzji w sprawie ich przyznania. Do wniosku załączył oświadczenie o objęciu w posiadanie gospodarstwa rolnego, potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w B. o stwierdzeniu nabycia spadku z dnia [...] sygn. akt I Ns 616/07 ( wydane w dniu 13 listopada 2007r.), oraz oświadczenia pozostałych spadkobierców o wyrażeniu zgody S.P., na przyznanie płatności z wniosku złożonego przez M.P.. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w uzasadnieniu decyzji [...] z dnia [...] którą odmówiono przyznania płatności wskazał, że wniosek S.P. został złożony po upływie ustawowego terminu dwóch miesięcy, licząc od dnia otwarcia spadku ( tj. od daty śmierci M.P.). W odwołaniu S.P. podnosił, że z informacji uzyskanych w organie wynikało, że do przejęcia dopłat niezbędne jest prawomocne postanowienie Sądu o nabyciu spadku, natomiast o możliwości potwierdzenia z Sądu o zarejestrowaniu sprawy spadkowej w Sądzie Rejonowym dowiedział się dopiero w dniu składania wniosku. Z uwagi na toczące się przed Sądem Rejonowym w B. postępowanie spadkowe oraz sytuację osobistą związaną z okresem żałoby, pracą w gospodarstwie i kontynuowaniem nauki w szkole, nie miał możliwości dochowania ustawowego terminu do złożenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Organ II instancji badając prawidłowość zaskarżonej decyzji organu I instancji wskazał, że w zakresie rozpoznania przedmiotowego wniosku mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2007. Nr 35, poz. 217, ze zm.) sprzed nowelizacji powyższej ustawy wraz z wydanymi na jej podstawie aktami wykonawczymi oraz przepisami unijnymi. Powołując treść art. 22 cytowanej ustawy stwierdził, że wniosek S.P. z dnia [...] nie spełnia kryteriów ustawowych bowiem został złożony po upływie dwóch miesięcy od otwarcia spadku, a także po upływie 14 dni od daty uprawomocnienia się postanowienia Sądu Rejonowego stwierdzającego nabycie spadku, które nastąpiło w dniu 18 października 2007r. i zostało doręczone stronie w dniu 13 listopada 2007r. Organ II instancji wyraził pogląd, iż termin dwóch miesięcy na złożenie wniosku przez spadkobiercę o którym mowa w art. 22 ust. 2 tej ustawy jest terminem prawa materialnego, a jego uchybienie powoduje to, że wygasają roszczenia spadkobiercy do płatności, o które ubiegał się spadkodawca. Taki termin nie może być przywrócony czynnością organu ani sądu, nawet w sytuacji uprawdopodobnienia przez osobę zainteresowaną braku swojej winy. Z tych względów, zdaniem organu, podniesione przez S.P. zarzuty odnośnie braku kompetencji pracownika oraz nieprawidłowości udzielonych mu informacji, nie mogły zostać uwzględnione w toku postępowania odwoławczego, albowiem organ odwoławczy nie ma uprawnień do oceny takich przesłanek ani też do zmiany bądź uchylenia z ich powodu decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR . Nadto organ podkreślił, że pismem z dnia [...] (odebranym przez J.P. w dniu [...] ) Kierownik Biura Powiatowego ARiMR informował M.P. o nieścisłościach wykrytych we " Wniosku o przyznanie płatności na rok 2007" i wzywał stronę do złożenia wyjaśnień. Pismo to pozostało bez odpowiedzi a informację o śmierci rolnika organ uzyskał dopiero w dacie składania przez S.P. w dniu [...] wniosku o przejęcie prawa do płatności. Powołując się na treść art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy wskazał, że organy administracji, na żądanie stron, są zobowiązanie udzielać niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. S.P. nie zabiegał wcześniej u Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o udzielenie informacji w sprawie warunków, które musi spełnić producent ubiegający się o przejęcie prawa do płatności w przypadku śmierci producenta rolnego. Odnosząc się do pozostałych wyjaśnień strony uznał, że nie mogą zostać uwzględnione, ponieważ przepisy prawa krajowego i unijnego nie dopuszczają jakiejkolwiek uznaniowości w ustalaniu prawa do przyznania płatności do gruntów rolnych. S.P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] podnosząc, że jest dla niego krzywdząca. W uzasadnieniu skarżący podtrzymał argumenty zaprezentowane w odwołaniu wskazujące na brak możliwości złożenia wniosku o przyznanie płatności po zmarłym ojcu, w ustawowym terminie. Podkreślił, że podczas składania w organie aktu zgonu ojca w pierwszych dniach września, nie został poinformowany o możliwości złożenia zaświadczenia sądu o zarejestrowaniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku lecz uzyskał informację o konieczności doręczenia postanowienia Sądu. W tej sytuacji za nieprawdziwe uznał twierdzenia organu, że nie zabiegał o informacje co do warunków przejęcia płatności za 2007r. Nadto S.P. wskazał, że po zmarłym M. P. "odziedziczył kredyt w wysokości 6000 zł." przeznaczony na potrzeby gospodarstwa rolnego z terminem spłaty do kwietnia 2009 r., który zamierzał spłacić z otrzymanych dopłat. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację zawartą w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym w świetle przepisu § 2 powołanego artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Oceniając decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] wedle wskazanych kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd nie dopatrzył się bowiem ani naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, ani innych naruszeń przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Słuszne jest stanowisko organu, że w rozpoznawanej sprawie znajdują zastosowanie przepisy ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2007 r. Nr 35, poz. 217, ze zm. - zwanej dalej ustawą) w brzmieniu sprzed nowelizacji wprowadzonej ustawą z dnia 29 lutego 2008r. o zmianie ustawy o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej oraz ustawy o opłacie skarbowej ( Dz. U. Nr 44, poz. 262), albowiem stosownie do art. 4 ustawy zmieniającej, do postępowań w sprawach przyznania płatności lub płatności cukrowej wszczętych a nie zakończonych decyzją ostateczną do dnia wejścia w życie tej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. Podstawę merytorycznego rozstrzygnięcia stanowił art. 22 ustawy (w brzmieniu sprzed nowelizacji) określający tryb, treść wniosku oraz warunki jakie powinien spełnić spadkobierca aby otrzymać pomoc, o którą wystąpił wnioskodawca. Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności do dnia doręczenia decyzji w sprawie przyznania płatności, płatności przysługują spadkobiercy, który: 1) objął w posiadanie grunty rolne, których dotyczył wniosek o przyznanie płatności; 2) spełnia warunki do przyznania płatności. Spadkobierca wstępuje do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy na wniosek złożony w terminie 2 miesięcy od dnia otwarcia spadku ( ust 2). Spadkobierca podaje we wniosku, o którym mowa w ust. 2, numer identyfikacyjny, nadany w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, albo dołącza do tego wniosku kopię wniosku o przyznanie takiego numeru ( art. 3). Spadkobierca - w myśl ust. 4 - do wniosku dołącza prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo w przypadku gdy nie zostało zakończone postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku: a) zaświadczenie sądu o zarejestrowaniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku albo b) kopię wniosku o stwierdzenie nabycia spadku: – potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez sąd albo – potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji, wraz z potwierdzeniem nadania tego wniosku w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego albo kopią tego potwierdzenia poświadczoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji. Zgodnie z zastrzeżeniem określonym w ust. 5 w przypadku, złożenia kopii wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, spadkobierca składa prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia. Jeżeli z postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku wynika, że uprawnionych do nabycia spadku jest więcej niż jeden spadkobierca, spadkobierca wstępujący do postępowania w sprawie, jest obowiązany do dołączenia do wniosku, o którym mowa w ust. 2, oświadczeń pozostałych spadkobierców, że wyrażają zgodę na wstąpienie tego spadkobiercy na miejsce spadkodawcy i przyznanie mu płatności lub pomocy ( ust 6). Z treści art. 22 ustawy wynika, że ustawodawca szczegółowo unormował następstwa śmierci rolnika z którymi ustawa wiąże skutek w postaci przejścia uprawnień do przyznania płatności z Wnioskodawcy na jego spadkobiercę. Zasadą jest bowiem przyznawanie płatności obszarowych na wniosek rolnika, złożony w terminie od dnia 15 marca do dnia 15 maja ( art. 18 ustawy). Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy w przypadku śmierci rolnika nie złożenie wniosku przez spadkobiercę w terminie określonym w art. 22 ust. 2 ustawy, wywołuje skutek w postaci odmowy przyznania płatności, o którą ubiegał się wnioskodawca. Problem ten wymaga rozważenia w kontekście ustalenia charakteru prawnego powyższego terminu. Termin w stosunkach administracyjnoprawnych ma istotne znaczenie prawne i wprowadzany jest do konstrukcji instytucji prawnej zarówno przez przepisy prawa materialnego, jak i przepisy prawa procesowego. O charakterze terminu decyduje jego funkcja w obrocie prawnym. Nauka prawa rozróżnia terminy materialne i terminy procesowe. Okresy, w których może nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków podmiotów w ramach administracyjnoprawnych stosunków materialnych, stanowią terminy materialne. Określają one i zarazem stabilizują sytuację prawną podmiotów, których pozycja zostaje określona przede wszystkim wprost na podstawie przepisów prawa i związanych z tym zdarzeń, dla których czas odgrywa zasadniczą rolę. Terminy prawa materialnego są co do zasady nieprzywracalne, a ich przywrócenie jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy prawa określające dany termin. Uchybienie terminowi prawa materialnego powoduje taki skutek, że wygasają roszczenia uprawnionego. W ocenie sądu termin dwumiesięczny od otwarcia spadku do złożenia przez spadkobiercę wniosku o wstąpieniu do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy określony w art. 22 ust 2 ustawy jest terminem prawa materialnego. Za tym stanowiskiem przemawia umieszczenie powyższej regulacji w akcie prawa materialnego jakim jest ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, jak również okoliczność, iż zachowanie terminu powoduje powstanie stosunku materialnoprawnego polegającego na tym, że spadkobierca wstępuje do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy, co oznacza możliwość skutecznego nabycia uprawnień do płatności obszarowych. Brak zachowania terminu wyłącza powstanie takiego stosunku materialnoprawnego i w konsekwencji powoduje odmowę przyznania uprawnienia objętego pierwotnym wnioskiem. Termin z art. 22 ustawy jest zatem terminem prawa materialnego i w tej sytuacji nie mogą się do tego terminu odnosić zasady dotyczące przywracania terminu na warunkach i w trybie określonym w art. 58 i art. 59 Kodeksu postępowania administracyjnego, do którego stosowania w sprawach indywidualnych odsyła wprost art. 3 ust. 1 ustawy. W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje fakt, że S.P. złożył w organie wniosek o przejęcie płatności po zmarłym rolniku w dniu [...] podczas gdy przewidziany w art. 22 ust 2 cyt ustawy dwumiesięczny termin do dokonania czynności liczony od dnia otwarcia spadku upłynął w dniu [...]. Stwierdzenie, że uprawniony do wstąpienia do toczącego się postępowania w miejsce zmarłego rolnika złożył stosowny wniosek z uchybieniem terminu przewidziane w art. 22 ust. 2 ustawy jest prawidłowe. Za prawidłowe należy również uznać ustalenia organu odnoszące się do wskazanego w tym przepisie terminu, który nie może być przywrócony ani czynnością sądu ani organu, niezależnie od powodów jego uchybienia oraz istnienia zawinienia bądź braku winy strony. Zarzuty w kwestii wadliwego pouczenia przez organ nie mogły spowodować odmiennego niż to przyjęły organy rozstrzygnięcia, albowiem tych okoliczności poza samymi twierdzeniami, skarżący w żaden sposób nie wykazał. Pozostała argumentacja, w której skarżący powołuje się na względy osobiste i ekonomiczne z uwagi na brak uznaniowości w zakresie przyznawania płatności obszarowej w przypadku śmierci rolnika, również nie może mieć wpływu w ustalaniu prawa do przyznania płatności obszarowych. Zważywszy na powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach działając na podstawie art.151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.