II SA/Ke 704/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka,, Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Małgorzata Rymarz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 marca 2009r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata A. F. kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, w tym VAT w kwocie 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Dyrektor Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa po rozpatrzeniu odwołania S. P. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Nr [...] z dnia [...] odmawiającej przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie tych płatności do dnia doręczenia decyzji w sprawie ich przyznania na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Powyższa decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Wnioskiem z dnia [...] M. P. wystąpił o przyznanie płatności na rok 2007r. Wnioskodawca zadeklarował użytkowanie 25 działek rolnych oznaczonych we wniosku literami od A do Z o łącznej powierzchni 13,69 ha położonych na dwudziestu dziewięciu działkach ewidencyjnych o numerach 65/1, 134/1, 135/1, 136/4, 148/2, 148/3, 233, 273, 274, 313/1, 313/2, 314, 375/3, 375/5, 377, 378, 470, 471, 557/1, 557/2, 558, 562/2, 562/3, 578, 589, 600/2, 608, 609, 626 w obrębie ewidencyjnym P. oraz na pięciu działkach ewidencyjnych o numerach 418/1, 421, 779/1, 1253, 1317 w obrębie ewidencyjnym P. w gminie P. (powiat, województwo). Wnioskodawca przed doręczeniem decyzji w dniu [...] zmarł. Wnioskiem z dnia [...], S. P. - syn zmarłego rolnika wystąpił o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie tych płatności do dnia doręczenia decyzji w sprawie ich przyznania. Do wniosku załączył oświadczenie o objęciu w posiadanie gospodarstwa rolnego, potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w o stwierdzeniu nabycia spadku z dnia [...] sygn. akt I Ns 616/07 (wydane w dniu [...]), oraz oświadczenia pozostałych spadkobierców o wyrażeniu zgody S. P., na przyznanie płatności z wniosku złożonego przez M. P.. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa odmawiając decyzją Nr [...] z dnia [...] przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania uznał, że wniosek S. P. został złożony po upływie ustawowego terminu dwóch miesięcy, licząc od dnia otwarcia spadku ( tj. od daty śmierci M. P.). W odwołaniu S. P. podnosił, że z informacji uzyskanych w organie wynikało, że do przejęcia dopłat niezbędne jest prawomocne postanowienie Sądu o nabyciu spadku, natomiast o możliwości potwierdzenia z Sądu o zarejestrowaniu sprawy spadkowej w Sądzie Rejonowym dowiedział się dopiero w dniu składania wniosku. Z uwagi na toczące się przed Sądem Rejonowym postępowanie spadkowe oraz sytuację osobistą związaną z okresem żałoby, pracą w gospodarstwie i kontynuowaniem nauki w szkole, nie miał możliwości dochowania ustawowego terminu do złożenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Organ II instancji badając prawidłowość zaskarżonej decyzji organu I instancji wskazał, że zgodnie z art. 29 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2007r. Nr 64, poz. 427) szczegółowe warunki i tryb udzielania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (zwanych ONW) oraz przestrzenny zasięg wdrażania tego działania określają przepisy Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2007r. Nr 68, poz. 448). Powołując treść § 7 cyt. rozporządzenia stwierdził, że wniosek S. P. z dnia [...] nie spełnia kryteriów ustawowych bowiem został złożony po upływie dwóch miesięcy od otwarcia spadku, a także po upływie 14 dni od daty [...] tj. daty uprawomocnienia się postanowienia Sądu Rejonowego stwierdzającego nabycie spadku, które zostało doręczone stronie w dniu [...] Organ II instancji wyraził pogląd, iż termin dwóch miesięcy na złożenie wniosku przez spadkobiercę o którym mowa w § 7 powołanego rozporządzenia jest terminem prawa materialnego, a jego uchybienie powoduje to, że wygasają roszczenia spadkobiercy do płatności, o które ubiegał się spadkodawca. Taki termin nie może być przywrócony czynnością organu ani sądu, nawet w sytuacji uprawdopodobnienia przez osobę zainteresowaną braku swojej winy. Z tych względów, zdaniem organu, podniesione przez S.P. zarzuty odnośnie braku kompetencji pracownika oraz nieprawidłowości udzielonych mu informacji, nie mogły zostać uwzględnione w toku postępowania odwoławczego, albowiem organ odwoławczy nie ma uprawnień do oceny takich przesłanek ani też do zmiany bądź uchylenia z ich powodu decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR . Nadto organ podkreślił, że pismem z dnia [...] (odebranym przez J. P. w dniu[...]) Kierownik Biura Powiatowego ARiMR informował M. P. o nieścisłościach wykrytych we " Wniosku o przyznanie płatności na rok 2007" i wzywał stronę do złożenia wyjaśnień. Pismo to pozostało bez odpowiedzi, a informację o śmierci rolnika organ uzyskał dopiero w dacie składania przez S.P. w dniu [...] wniosku o przejęcie prawa do płatności. Przytaczając treść art. 21 ust 2 pkt 3 powołanej ustawy z dnia 7 marca 2007r. wskazał, że organy administracji, na żądanie stron, zobowiązanie są udzielać niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. S.P. nie zabiegał wcześniej u Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o udzielenie informacji w sprawie warunków, które musi spełnić producent ubiegający się o przejęcie prawa do płatności ONW w przypadku śmierci producenta rolnego. Odnosząc się do pozostałych wyjaśnień strony organ odwoławczy uznał, że nie mogą zostać uwzględnione, ponieważ przepisy prawa krajowego i unijnego nie dopuszczają jakiejkolwiek uznaniowości w ustalaniu prawa do przyznania płatności ONW. S.P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] podnosząc, że jest dla niego krzywdząca. W uzasadnieniu skarżący podtrzymał argumenty zaprezentowane w odwołaniu wskazujące na brak możliwości złożenia wniosku o przyznanie płatności po zmarłym ojcu, w ustawowym terminie. Podkreślił, że podczas składania w organie aktu zgonu ojca w pierwszych dniach września, nie został poinformowany o możliwości złożenia zaświadczenia sądu o zarejestrowaniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku lecz uzyskał informację o konieczności doręczenia postanowienia Sądu. W tej sytuacji za nieprawdziwe uznał twierdzenia organu, że nie zabiegał o informacje co do warunków przejęcia płatności za 2007r. Nadto S.P. wskazał, że po zmarłym M. P. odziedziczył kredyt w wysokości 6000 zł. przeznaczony na potrzeby gospodarstwa rolnego z terminem spłaty do kwietnia 2009 r., który zamierzał spłacić z otrzymanych dopłat. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację zawartą w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy i przepisów postępowania jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] wedle wskazanych kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę merytorycznego rozstrzygnięcia stanowił § 7 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" (Dz.U. Nr 68, poz. 448 - zwanego dalej rozporządzeniem), określający tryb, treść wniosku oraz warunki jakie powinien spełnić spadkobierca aby otrzymać pomoc, o którą wystąpił wnioskodawca. Zgodnie z § 7 w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności ONW do dnia doręczenia decyzji administracyjnej w sprawie przyznania płatności ONW, płatność ONW przysługuje spadkobiercy, który: 1) objął w posiadanie grunty rolne, których dotyczył wniosek o przyznanie płatności (ONW); 2) zobowiązał się do kontynuowania działalności rolniczej zgodnie z minimalnymi wymaganiami utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej zgodnie z ochroną środowiska (normami) do końca okresu objętego zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 pkt 1, złożonym przez spadkodawcę oraz zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty płatności ONW, uzyskanej przez poprzedniego posiadacza działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, jaką posiadacz ten byłby obowiązany zwrócić, jeżeli zaniechałby prowadzenia działalności rolniczej na tych działkach rolnych lub ich częściach – w przypadku zaniechania jej w okresie objętym tym zobowiązaniem – składając oświadczenie, na formularzu udostępnionym przez Agencję . Spadkobierca wstępuje do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy na wniosek złożony w terminie 2 miesięcy od dnia otwarcia spadku ( ust 2). Spadkobierca podaje we wniosku, o którym mowa w ust. 2, numer identyfikacyjny albo dołącza do tego wniosku kopię wniosku o przyznanie takiego numeru (ust. 3). Spadkobierca stosownie do ust. 4 - do wniosku dołącza prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo w przypadku gdy nie zostało zakończone postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku: a) zaświadczenie sądu o zarejestrowaniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku albo b) kopię wniosku o stwierdzenie nabycia spadku: – potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez sąd albo – potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji, wraz z potwierdzeniem nadania tego wniosku w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego albo kopią tego potwierdzenia poświadczoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji. Zgodnie z zastrzeżeniem określonym w ust. 5 § 7, w przypadku, o którym mowa w ust. 4 pkt 2, spadkobierca składa prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia. Jeżeli z postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku wynika, że uprawnionych do nabycia spadku jest więcej niż jeden spadkobierca, spadkobierca wstępujący do postępowania w sprawie przyznania płatności ONW, jest obowiązany do dołączenia do wniosku, o którym mowa w ust. 2, oświadczeń pozostałych spadkobierców, że wyrażają zgodę na wstąpienie tego spadkobiercy na miejsce spadkodawcy i przyznanie mu płatności ONW ( ust 6). Z treści § 7 rozporządzenia wynika, że ustawodawca szczegółowo unormował następstwa śmierci rolnika z którymi ustawa wiąże skutek w postaci przejścia uprawnień do przyznania płatności z wnioskodawcy na jego spadkobiercę. Z tego względu przepis ten nie podlega wykładni rozszerzającej. Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy w przypadku śmierci rolnika nie złożenie wniosku przez spadkobiercę w terminie określonym w § 7 ust 2 rozporządzenia, wywołuje skutek w postaci odmowy przyznania płatności ONW, o którą ubiegał się wnioskodawca. Problem ten wymaga rozważenia w kontekście ustalenia charakteru prawnego powyższego terminu. Termin w stosunkach administracyjnoprawnych ma istotne znaczenie prawne i wprowadzany jest do konstrukcji instytucji prawnej zarówno przez przepisy prawa materialnego, jak i przepisy prawa procesowego. O charakterze terminu decyduje jego funkcja w obrocie prawnym. Nauka prawa rozróżnia terminy materialne i terminy procesowe. Okresy, w których może nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków podmiotów w ramach administracyjnoprawnych stosunków materialnych, stanowią terminy materialne. Określają one i zarazem stabilizują sytuację prawną podmiotów, których pozycja zostaje określona przede wszystkim wprost na podstawie przepisów prawa i związanych z tym zdarzeń, dla których czas odgrywa zasadniczą rolę. Terminy prawa materialnego są co do zasady nieprzywracalne, a ich przywrócenie jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy prawa określające dany termin. Uchybienie terminowi prawa materialnego powoduje taki skutek, że wygasają roszczenia uprawnionego. W ocenie sądu termin dwumiesięczny od otwarcia spadku do złożenia przez spadkobiercę wniosku o wstąpieniu do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy określony w § 7 ust 2 rozporządzenia jest terminem prawa materialnego. Za tym stanowiskiem przemawia umieszczenie powyższej regulacji w akcie prawa materialnego jakim jest rozporządzenie z dnia 11 kwietnia 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania , jak również okoliczność, iż zachowanie terminu powoduje powstanie stosunku materialnoprawnego polegającego na tym, że spadkobierca wstępuje do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy, co oznacza możliwość skutecznego nabycia uprawnień do płatności ONW. Brak zachowania terminu wyłącza powstanie takiego stosunku materialnoprawnego i w konsekwencji powoduje odmowę przyznania uprawnienia objętego pierwotnym wnioskiem. Termin z § 7 ust. 2 rozporządzenia jest zatem terminem prawa materialnego i w tej sytuacji nie mogą się do tego terminu odnosić zasady dotyczące przywracania terminu na warunkach i w trybie określonym w art. 58 i art. 59 Kodeksu postępowania administracyjnego. W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje fakt, że S.P. złożył w organie wniosek o przejęcie płatności ONW po zmarłym rolniku w dniu 27 listopada 2007r. podczas gdy przewidziany w § 7 ust 2 rozporządzenia dwumiesięczny termin do dokonania czynności liczony od dnia otwarcia spadku upłynął w dniu [...] Stwierdzenie, że uprawniony do wstąpienia do toczącego się postępowania w miejsce zmarłego rolnika złożył stosowny wniosek z uchybieniem terminu przewidzianego w § 7 ust 2 jest prawidłowe. Za prawidłowe należy również uznać ustalenia organu odnoszące się do wskazanego w tym przepisie terminu, który nie może być przywrócony ani czynnością sądu ani organu, niezależnie od powodów jego uchybienia oraz istnienia zawinienia bądź braku winy strony. Zarzuty w kwestii wadliwego pouczenia przez organ nie mogły zatem spowodować odmiennego niż to przyjęły organy rozstrzygnięcia. Pozostała argumentacja, w której skarżący powołuje się na względy osobiste i ekonomiczne z uwagi na brak uznaniowości w zakresie przyznawania płatności ONW w przypadku śmierci rolnika, również nie może mieć wpływu w ustalaniu prawa do przyznania płatności ONW. Zważywszy na powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach działając na podstawie art.151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji