II SA/Ke 705/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2021 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 21 kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień wdowie po kombatancie I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia 5 marca 2021 r. nr [...] I. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokat A. T. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. II SA/Ke 705/21 Uzasadnienie Decyzją z dnia 21 kwietnia 2021 r., Nr [...], Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych , po rozpatrzeniu wniosku W. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 5 marca 2021 r., Nr [...], o odmowie przyznania uprawnień wdowy po kombatancie. W uzasadnieniu organ podkreślił, że uprawnienia przysługujące wdowie po kombatancie są zgodnie z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, prawem pochodnym, których nabycie uzależnione jest od tego, czy pierwotnie uprawniony uzyskałby te uprawnienia gdyby żył. Organ stwierdził, że przyznanie zmarłemu mężowi strony uprawnień kombatanckich jest niemożliwe, z uwagi na brak tytułu do ich nabycia. W. P. nie był kombatantem, ani ofiarą represji w rozumieniu przepisów ww. ustawy. Decyzją z dnia 28 grudnia 1999 r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia 4 kwietnia 2000 r. Kierownik Urzędu odmówił mu przyznania uprawnień kombatanckich, ustalając, że nie pełnił służby, o której mowa w art. 1 ust. 2 cyt. ustawy. W skardze do tut. Sądu W. P. zarzuciła powyższemu rozstrzygnięciu sprzeczność ze stanem faktycznym. W uzasadnieniu podniosła, że świadkowie B. G. i J. K., członkowie Batalionów Chłopskich, potwierdzili współpracę z jej mężem podczas okupacji hitlerowskiej. Według ich oświadczeń, W. P. był łącznikiem, przenosił meldunki, prasę konspiracyjną i inne dokumenty. Jako młody chłopak wzbudzał mniejsze podejrzenia u Niemców. Skarżąca podała, że podczas rozbiórki starego domu w styczniu 2021 r. znalazła dokument z 1967 roku z pieczątką ZBoWiD potwierdzający działalność ojca W. P. i całej rodziny w czasie okupacji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z powodów w niej wskazanych. Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej "Ppsa", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania jeżeli miało lub mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa). Wychodząc z tak zakreślonych granic kognicji Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja jak również poprzedzająca ją decyzja z 5 marca 2021 r. zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa). W rozpoznawanej sprawie, decyzją z dnia 4 kwietnia 2000 r., Nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ("UdSKiOR") utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 28 grudnia 1999 r., Nr [...], o odmowie przyznania mężowi skarżącej W. P. uprawnień kombatanckich. Decyzja ta jest ostateczna i do chwili obecnej funkcjonuje w obrocie prawnym. Ostateczną i prawomocną decyzją z dnia 6 sierpnia 2009 r., Nr [...], Kierownik UdSKiOR utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 6 marca 2009 r., Nr [...], o odmowie wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ww. decyzją z dnia 4 kwietnia 2000 r. Jak wynika z akt, wnioskiem z dnia 26 stycznia 2021 r. W. P. wystąpiła do Kierownika UdSKiOR o "zadośćuczynienie za działalność kombatancką dla mnie jako żony po nieżyjącym już mężu W. P.", podnosząc, że jej mąż starał się przez kilkanaście lat o przyznanie mu uprawnień kombatanckich i nie doczekał się od państwa rekompensaty za swoją działalność w latach okupacji i później. Wskazała okoliczności, które jej zdaniem świadczą o zasadności przyznania tych uprawnień, dołączając jednocześnie kserokopię odnalezionego w 2021 r. dokumentu mającego potwierdzać udział W. P. w walce z okupantem. Podstawą przyznania uprawnień kombatanckich wdowie po kombatancie jest przepis art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2020 r. poz. 517 z zm.), dalej jako "ustawa", zgodnie z którym uprawnienia kombatanckie przysługują również wdowom lub wdowcom - emerytom i rencistom oraz osobom pobierającym uposażenie w stanie spoczynku lub uposażenie rodzinne pozostałym po kombatantach i innych osobach uprawnionych. Uprawnienia wdowy po kombatancie określone w cyt. przepisie nie mają więc charakteru pierwotnego. Należą do kategorii uprawnień pochodnych, uzależnionych od uprawnień pierwotnych przysługujących zmarłemu małżonkowi. Z istoty praw pochodnych wynika, że nie mogą one istnieć bez istnienia uprawnień pierwotnych, a ich przyznanie, względnie zachowanie uzależnione jest od tego, czy pierwotnie uprawniony miałby przyznane, względnie zachowałby uprawnienia kombatanckie, gdyby żył (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 marca 2001 r., sygn. V SA 1625/00, LEX nr 79349). W konsekwencji, dla ustalenia uprawnień pochodnych wdowy po kombatancie kluczowe jest ustalenie, czy nadal żyjący małżonek posiadałby uprawnienia kombatanckie, czy też nie. Stwierdzenie, że zmarły małżonek nie posiadałby uprawnień kombatanckich uniemożliwia przyznanie uprawnień wdowie po kombatancie. Mąż skarżącej W. P. nie posiadał uprawnień kombatanckich, co zostało stwierdzone ostateczną decyzją kierownika UdSKiOR z dnia 4 kwietnia 2000 r. Ostateczne są decyzje, od których stosownie do treści art. 16 § 1 Kpa, nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. W realiach niniejszej sprawy, oczywiste jest, że bez wzruszenia decyzji Kierownika UdSKiOR z dnia 4 kwietnia 2000 r. w jednym z trybów nadzwyczajnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego, nie jest możliwe przyznanie wdowie po W. P. uprawnień wdowy po kombatancie. Z uwagi na pochodny charakter uprawnień wdowy po kombatancie, wdowa taka nie posiada "własnego", odrębnego od zmarłego męża interesu prawnego do dochodzenia uprawnień kombatanckich. Wniosek W. P. o przyznanie uprawnień wdowy po kombatancie, w sytuacji gdy istnieje ostateczna decyzja o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich jej mężowi, nie może być rozpatrywany w trybie zwykłym, jak to uczynił organ, pomimo, że ww. wprost nie wskazała, że jej celem jest wznowienie postępowania zakończonego wydaniem tej decyzji. Mając na uwadze wiek skarżącej jak również brak wykształcenia prawniczego, trudno oczekiwać od takiej osoby, aby w sposób profesjonalny sformułowała swoje żądanie. Zdaniem Sądu, zawarte w piśmie z dnia 26 stycznia 2021 r. stwierdzenie, że skarżąca odnalazła dokument potwierdzający udział jej męża w walce z okupantem (pismo Zarządu Głównego ZBoWiD sygn. [...] z dnia 14 marca ...6 r.), którego kopię załączyła do wniesionego pisma, pozwalało na przyjęcie, że pismo to stanowi wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z dnia 4 kwietnia 2000 r. o odmowie przyznania W. P. uprawnień kombatanckich, w oparciu o przesłankę wznowieniową z art. 145 § 1 pkt 5 Kpa, zwłaszcza, że podniesione okoliczności nie były także przedmiotem badania i oceny w postępowaniu zakończonym wydaniem ostatecznej decyzji z dnia 6 sierpnia 2009 r. o odmowie wznowienia postępowania zakończonego wydaniem decyzji z 4 kwietnia 2000 r. Zgodnie z tym przepisem, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Ugruntowane jest stanowisko, że art. 145 § 1 pkt 5 Kpa wymaga kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek: 1) nowe okoliczności i nowe dowody muszą zostać ujawnione po wydaniu decyzji ostatecznej; 2) nowe okoliczności i nowe dowody musiały istnieć już w chwili wydawania decyzji ostatecznej, lecz dla tego organu są one nowymi tylko dlatego, że nie były mu wcześniej znane. Przyjmuje się jednocześnie, że nie ma znaczenia, czy ujawnione okoliczności lub dowody nie były znane organowi prowadzącemu postępowanie pierwotnie w wyniku zaniedbań, czy z innych powodów. Warunkiem wznowienia postępowania jest w tym przypadku jedynie to, aby nowa okoliczność czy dowód miały istotne znaczenie dla sprawy i istniały w dniu wydania decyzji, przy czym nie były znane organowi, który wydal decyzję (por. Kodeks postępowania administracyjnego, pod red. M. Wierzbowskiego, A. Wiktorowskiej, C.H. Beck, Warszawa 2011, s. 824-826). W sytuacji powołania we wniosku o wznowienie postępowania konkretnych dowodów, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 5 Kpa, dowody te muszą przejść przez wstępną fazę badania dopuszczalności wznowienia postępowania (art. 148 § 1 Kpa), a następnie są poddawane ocenie w postępowaniu, gdzie organ wyjaśnia, na podstawie tych konkretnych dowodów, czy wystąpiła przyczyna wznowienia postępowania, a jeżeli tak to, przechodzi do fazy rozpatrywania istoty sprawy (art. 149 § 1 Kpa). To konkretne dowody powoływane jako podstawa wznowienia pozwalają organowi na przejście do fazy ponownego rozpoznawania istoty sprawy, a zatem dopiero w tej ostatniej fazie postępowania organ ocenia całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Z uwagi na ostateczną decyzję odmawiającą przyznania W. P. uprawnień kombatanckich, pochodny charakter uprawnień wdowy po kombatancie oraz powołanie się na nowe okoliczności wynikające z "odnalezionego" w 2021 r. dokumentu, który istniał w dacie wydania decyzji kierownika UdSKiOR z dnia 4.04.2000 r., lecz nie był organowi znany, należało pismo skarżącej z 26 stycznia 2021 r. uznać za wniosek o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 Kpa. Organ błędnie kwalifikując ww. pismo strony jako wniosek o wszczęcie postępowania "zwykłego", naruszył przepis 145 § 1 pkt 5 Kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Odnoszenie się do merytorycznych zarzutów skargi jest na obecnym etapie przedwczesne. W ponownym postępowaniu organ przeprowadzi postępowanie z uwzględnieniem w pierwszej kolejności wytycznych co do wniosku strony, zaprezentowanych w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Mając powyższe na uwadze, zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja utrzymana nią w mocy, jako wydane z naruszeniem 145 § 1 pkt 5 Kpa podlegały uchyleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 Ppsa. O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 Ppsa w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2019 r. poz. 18 ze zm.).