II SA/Ke 713/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Asesor WSA Agnieszka Banach, Protokolant Karolina Chrapkiewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2019 r. przy udziale Wiesławy Klimontowicz - Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kielce-Zachód w Kielcach delegowanej do Prokuratury Okręgowej w Kielcach sprawy ze skargi R.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie skierowania na badanie lekarskie I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz radcy prawnej B. T. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...], podjętą w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania R. W. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] dotyczącą skierowania na badania lekarskie przeprowadzane w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami R. W. zamieszkałego [...]. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ II instancji ustalił, że w dniu 15 marca 2018 r. do organu I instancji wpłynęło postanowienie Prokuratora Rejonowego Kielce Wschód w Kielcach w sprawie zatrzymania R. W. prawa jazdy odebranego 17 lutego 2018 roku. Wyrokiem z 8 października 2018 roku Sąd Rejonowy w Kielcach II Wydział Karny, uznając oskarżonego R. W. winnym popełnienia przestępstwa z artykułu 178a paragraf 1 kk (prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości), warunkowo umorzył postępowanie na okres próby wynoszący 1 rok i nie orzekł wobec niego środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych. Wyrok ten w tym zakresie został utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w Kielcach z 29 stycznia 2019 roku. Postanowieniem z 25 marca 2019 roku Sąd Rejonowy w Kielcach II Wydział Karny, postanowił zwrócić R. W. prawo jazdy zatrzymane 17 lutego 2018 roku. Pismem z 24 kwietnia 2019 roku organ pierwszej instancji zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie wydania decyzji o skierowaniu na badania lekarskie i psychologiczne. W tak ustalonym stanie faktycznym organ II instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o kierujących pojazdami, starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowanie kierowcy na badanie lekarskie, jeżeli kierował pojazdem w stanie nietrzeźwości, w stanie po użyciu alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu. Z powyższego przepisu, który nie jest przepisem karnym, a przewidziane w nim skierowanie na badania lekarskie nie ma charakteru kary dodatkowej, lecz tylko orzeczenia o istnieniu lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem - wynika obowiązek organu administracji publicznej do wydania decyzji kierującej na badanie lekarskie, jeżeli kierowca znajdował się w stanie nietrzeźwości. Jest to przepis o charakterze związanym, co wprost wynika z użytego przez ustawodawcę zwrotu "wydaje decyzję administracyjną". Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 stycznia 2017 roku, I OSK 509/15, starosta podejmując decyzję o skierowaniu konkretnej osoby fizycznej na badanie lekarskie celem ustalenia, czy istnieją przeciwwskazania do kierowania pojazdem, musi każdorazowo wyważyć dwa sprzeczne interesy, to jest interes prywatny osoby kierowanej na badanie i interes publiczny, którym jest bezpieczeństwo osób poruszających się po drogach, a także ocenić, który z nich w danej sprawie wymaga większej ochrony. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że R. W. został uznany za winnego popełnienia przestępstwa z artykułu 178a § 1 kk, czyli prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości. Sąd warunkowo umorzył postępowania na okres próby i nie orzekł środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych. Ponieważ jednak z takiego wyroku wynika, że R.W. prowadził pojazd w stanie nietrzeźwości, organ pierwszej instancji prawidłowo wydał decyzję z [...], co zaakceptował również organ II instancji. Odnośnie zarzutów strony SKO stwierdziło tylko, że jako niezasadne nie mogły doprowadzić do zmiany zaskarżonej decyzji. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach R. W., domagając się zmiany decyzji SKO i orzeczenia co do istoty sprawy. W uzasadnieniu skargi jej autor przedstawił przebieg wydarzeń, które spowodowały wydanie zaskarżonej decyzji. Wyjaśnił, że 17 lutego 2018 r. około godziny 13 przywiózł swoją 85-letnią matkę od lekarza własnym samochodem. Ponieważ miejsca postojowe pod jej blokiem były zajęte, postawił samochód blokując wyjazd dwóm innym samochodom. W domu wypił jedno mocne piwo o zawartości 9% alkoholu. Około 14: 08 zadzwonił do niego policjant, który zażądał, aby przestawił swój samochód blokujący wyjazd z miejsc parkingowych. Gdy to zrobił, to policjanci zbadali stan jego trzeźwości stwierdzając alkohol. Mimo tłumaczeń, że zapomniał o wypitym piwie oraz, że przestawił samochód na żądanie policjantów, którzy nadzorowali tę czynność, przez co nie stwarzała żadnego zagrożenia, wszczęto przeciwko niemu postępowanie karne, które doprowadziło do warunkowego umorzenia postępowania przeciwko niemu i nie orzeczenia środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, nałożenia na niego grzywny w kwocie 500 zł i obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w wysokości 150 zł. Zwrócono mu też w dniu 11 kwietnia 2019 r. prawo jazdy. Zdaniem skarżącego taki przebieg zdarzeń w kontekście faktu, że przez całe życie nigdy nie jeździł pod wpływem alkoholu, nie był pijanym kierowcą na normalnej drodze, cofnął swój samochód z bardzo małą prędkością i pod nadzorem policjantów, nigdy wcześniej nie miał "na bakier z prawem", nigdy wcześniej nie znalazł się takiej sytuacji, nie spowodował zagrożenia dla innych użytkowników parkingu, kierowców, pieszych oraz znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej i opiekuje się schorowaną matką – przemawia za uwzględnieniem jego skargi. Skarżący nie sformułował w skardze konkretnych zarzutów pod adresem zaskarżonej decyzji. Z uzasadnienia jego skargi można jednak wywieść, że kwestionuje fakt nie przeprowadzenia przez organy obu instancji własnego postępowania dowodowego i oparcie się wyłącznie na wniosku prokuratora i sądu. W szczególności nie przeprowadzono z nim rozmowy w celu stwierdzenia, że nie jest uzależniony od alkoholu i nie ma z nim jakichkolwiek problemów. Nie przeprowadzono na tę okoliczność wywiadu również z sąsiadami. Nie przesłuchano świadków zajścia z 17 lutego 2018 r., nie sprawdzono, na jakiej drodze, tj. wewnętrznej, czy też innej doszło do zdarzenia. Nie wzięto też pod uwagę tego, że skarżący cierpi na neuropatię cukrzycową, co wynika z zaświadczenia lekarskiego, którego nie wzięto pod uwagę. Skarżący powołał się też na podobne, jego zdaniem, zdarzenie opisane w załączonych do skargi publikacjach prasowych oraz w sprawie o sygnaturze IV SA/Po 406/18, gdzie zapadły korzystne dla kierowców rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 poz. 2325), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 .p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji podnieść należy, że w toku rozpoznania sprawy organ II instancji nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu mającym, bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawą prawną decyzji utrzymanej w mocy zaskarżonym do Sądu rozstrzygnięciem SKO, był przepis art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz.U. 2019.341 ze zm.), dalej ustawa o kierujących pojazdami. Zgodnie z jego treścią, starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowanie kierowcy na badanie lekarskie, jeżeli kierował pojazdem w stanie nietrzeźwości, w stanie po użyciu alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu. Z przepisem tym skorelowany jest art. 75 ust. 1 pkt 4) ustawy o kierujących pojazdami, zgodnie z którym badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, zwanemu dalej "badaniem lekarskim", podlega, z zastrzeżeniem ust. 4 kierujący motorowerem, pojazdem silnikowym lub tramwajem, jeżeli kierował pojazdem w stanie nietrzeźwości, w stanie po użyciu alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu. Według natomiast art. 135a ustawy o kierujących pojazdami, do dnia 3 czerwca 2018 r. starosta wydaje decyzję, o której mowa w art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. a, na podstawie odpisu wyroku przesłanego przez sąd w trybie art. 182 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy. Po tym terminie natomiast na podstawie informacji uzyskanych od administratora danych (art. 99 ust. 2 pkt 1 lit. b w zw. z art. 139 pkt 3 tej ustawy). Należy jednak zauważyć, że z dniem 4 czerwca 2018 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 maja 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 957), którą dokonując zmian między innymi w ustawie o kierujących pojazdami, w art. 14 ust. 1 postanowiono, że do czasu wdrożenia rozwiązań technicznych umożliwiających przekazywanie danych na zasadach określonych w art. 100aa-100aq ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, przepisów art. 13 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 43 ust. 2 pkt 4, art. 44 ust. 3 pkt 2, art. 67 ust. 2 pkt 2, art. 82 ust. 1 pkt 4 lit. c, art. 98, art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. c i pkt 4 oraz ust. 2 pkt 1 lit. b i ust. 3, art. 102 ust. 1b, art. 103 ust. 1 pkt 2 i 3 i ust. 2, art. 124 ust. 7, art. 125 pkt 10 lit. g i pkt 16 oraz przepisów rozdziału 14 ustawy zmienianej w art. 2 (tj. ustawy o kierujących pojazdami) nie stosuje się. W ust. 2 przewidziano, że Minister właściwy do spraw informatyzacji ogłasza w swoim dzienniku urzędowym oraz na stronie podmiotowej Biuletynu Informacji Publicznej komunikat określający termin wdrożenia rozwiązań technicznych, o których mowa w ust. 1. Komunikat ogłasza się w terminie co najmniej 3 miesięcy przed dniem wdrożenia rozwiązań technicznych określonym w tym komunikacie. Ponieważ komunikat, o którym mowa w art. 14 ust. 2 wspomnianej wyżej ustawy nowelizującej m. in. ustawę o kierujących pojazdami nie został ogłoszony, należy uznać, że art. 99 ust. 2 pkt 1 lit. b ustawy o kierujących pojazdami nie znajduje obecnie zastosowania, a zamiast niego zastosowanie ma w dalszym ciągu art. 135a ustawy o kierujących pojazdami, który w sprawie został zastosowany. Podstawą wszczęcia postępowania i następnie wydania decyzji w niniejszej sprawie, nie były bowiem informacje uzyskane od administratora danych i informacji zgromadzonych w ewidencji, lecz odpis wyroku przesłany organowi przez sąd w trybie art. 182 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy. Bezsporne istnienie w dacie podejmowania zaskarżonej decyzji prawomocnego wyroku uznającego stronę za winną popełnienia przestępstwa prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości, było konieczną i wystarczającą przesłanką wydania decyzji o skierowaniu skarżącego kierowcy na badanie lekarskie. Organ wydający decyzję o skierowaniu, miał bowiem wystarczające podstawy do przyjęcia, że kierował on pojazdem w stanie nietrzeźwości, tj. w warunkach o jakich mowa w art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. a) ustawy o kierujących pojazdami. Jak trafnie wyjaśnił organ w zaskarżonym rozstrzygnięciu, decyzja wydawana na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o kierujących pojazdami ma tzw. charakter związany. Oznacza to, że jej wydanie, gdy dana osoba kierowała pojazdem w stanie nietrzeźwości, nie zależy od uznania organu administracji publicznej, który w sytuacji zaistnienia ustawowych przesłanek ma obowiązek wydania decyzji o treści określonej przepisami prawa. Przepis ten nie wskazuje i nie upoważnia organu do badania żadnych innych przesłanek skierowania kierowcy na badanie lekarskie, niż sam fakt kierowania pojazdem w stanie nietrzeźwości. Nie mają więc znaczenia żadne dodatkowe okoliczności, w jakich doszło do zdarzenia, takie jak przyczyny zaistnienia zdarzenia ocenionego karnoprawnie w wyroku, istnienie, czy stopień zagrożenia bezpieczeństwa w ruchu lądowym wywołanego zachowaniem się kierowcy, poziom jego nietrzeźwości, dotychczasowe zachowanie kierowcy na drodze, stan jego zdrowia fizycznego i psychicznego, czy jakiekolwiek deklaracje co do jego przyszłego zachowania. W razie stwierdzenia, że dana osoba prowadziła pojazd w stanie nietrzeźwości starosta ma obowiązek wszcząć postępowanie zmierzające do wydania decyzji na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o kierujących pojazdami. A zatem otrzymanie przez Prezydenta Miasta odpisu wyroku karnego z 8 października 2018 r. wydanego w sprawie sygn. akt II K 704/18 i zmieniającego go, prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach z 29 stycznia 2019 r. uznającego skarżącego za winnego popełnienia przestępstwa z art. 178a § 1 Kodeksu karnego polegającego na prowadzeniu w dniu 17 lutego 2018 r. w ruchu lądowym pojazdu marki Volkswagen o nr rej. [...] znajdując się w stanie nietrzeźwości: I badanie – 0,35 mg/dm³, II badanie – 0,39 mg/dm³, alkoholu etylowego w wydychanym powietrzu - obligowało starostę do wydania decyzji o skierowaniu skarżącego na badania lekarskie. Bez znaczenia przy tym była okoliczność, że wyrokiem tym postępowanie karne wobec oskarżonego R. W. zostało warunkowo umorzone oraz że nie orzeczono wobec niego środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych. Równocześnie bowiem uznano w tych wyrokach, że R. W. dopuścił się czynu stanowiącego przestępstwo z art. 178a § 1 k.k., tj. prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości. W tym miejscu należy podkreślić, że o formie załatwienia przez organ sprawy administracyjnej decydują przepisy prawa materialnego. Z art. 135a ustawy o kierujących pojazdami wynika, że wydanie decyzji o skierowaniu na badania lekarskie w oparciu o art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o kierujących pojazdami jest możliwe jedynie na podstawie odpisu prawomocnego wyroku karnego uznającego skarżącego za winnego przestępstwa polegającego na prowadzeniu pojazdu w stanie nietrzeźwości. Z tego względu dla oceny prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia istotnym jest nie tylko, czy organ wszczynając postępowanie w przedmiocie skierowania na badania lekarskie dysponował odpisem prawomocnego wyroku orzekającego o winie strony w popełnieniu czynu polegającego na prowadzeniu pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości, ale czy podstawa do wydania decyzji o skierowaniu na badanie lekarskie istniała w toku całego postępowania zakończonego decyzją ostateczną. W niniejszej sprawie, jak już wyżej wskazano, organy dysponowały odpisem takiego prawomocnego orzeczenia, które nie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego. Dlatego rozstrzygnięcie organu nie mogło być inne niż w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi należy wyjaśnić, że nie mogły one mieć wpływu na wynik sprawy, przede wszystkim z powodów podanych wyżej. Ustosunkowując się jednak szczegółowo do tych zarzutów należy dodać, że ustalenia faktyczne poczynione w sprawie przez organy administracji były wystarczające do podjęcia zaskarżonego rozstrzygnięcia. Skoro bowiem rozstrzygające i wystarczające dla orzeczenia o skierowaniu skarżącego na badania lekarskie w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z art. 99 ust. 2 pkt 1 lit. b) ustawy o kierujących pojazdami, było uzyskanie przez organ odpisu prawomocnego wyroku uznającego R. W.za winnego popełnienia przestępstwa z art. 178a § 1 Kodeksu karnego, a wyrok taki został wydany i uzyskany przez organ I instancji (doręczenie odpisu wyroku k. 27 akt administracyjnych), to zbędne, a przez to niedopuszczalne było ustalanie w niniejszej sprawie jakichkolwiek okoliczności dotyczących tego, czy skarżący jest uzależniony od alkoholu i czy ma z nim jakiekolwiek problemy, jaki był przebieg zajścia w dniu 17 lutego 2018 r., czy stworzył on w jego trakcie jakiekolwiek zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu drogowego, czy miał on kiedykolwiek zatrzymane prawo jazdy oraz jaka jest jego sytuacja osobista, zawodowa, rodzinna i zdrowotna. Część z tych okoliczności mogła ewentualnie mieć wpływ i zapewne miała wpływ na rozstrzygnięcie sprawy karnej zakończonej wyrokiem Sądu Okręgowego w Kielcach z 29 stycznia 2019 r., sygn. Akt IX Ka 1888/18, w którym nie skazano R. W., ale warunkowo umorzono prowadzone przeciwko niemu postępowanie karne i nie orzeczono o zakazie prowadzenia przez niego pojazdów mechanicznych. Ubocznie można tylko dodać, że próba usprawiedliwiania przez skarżącego jego zachowania w czasie zajścia z 17 lutego 2018 r. zdenerwowaniem i zapomnieniem o fakcie wypicia alkoholu chwilę przed tym jak usiadł za kierownicą samochodu, jest typową i doskonale znaną w orzecznictwie konsekwencją wypicia alkoholu, która – w interesie bezpieczeństwa w ruchu lądowym - uzasadnia zdecydowaną reakcję przewidzianą w przepisach prawa, taką właśnie, jaka dotknęła skarżącego w niniejszej sprawie. Komentując opisane w uzasadnieniu skargi publikacje prasowe i rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie o sygnaturze IV SA/Po 406/18 należy zauważyć, że dotyczyły one nie tylko innego niż w niniejszej sprawie stanu faktycznego, ale przede wszystkim zupełnie innego rodzaju rozstrzygnięć przewidzianych w ustawie o kierujących pojazdami, a mianowicie obligatoryjnego kierowania kierowcy na badanie lekarskie z powodu zaistnienia uzasadnionych zastrzeżeń co do stanu zdrowia kierowcy (art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b) ustawy o kierujących). Nie mogły przez to mieć jakiegokolwiek wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Uwzględniając powyższe rozważania Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku i jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, skarga podlegała oddaleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, na które złożyło się wynagrodzenie ustanowionego dla skarżącego radcy prawnego, orzeczono jak w punkcie II, na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 4 ust. 3, § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U.2019.68).