II SA/Ke 72/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 lutego 2014r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia[...] znak: [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., po rozpatrzeniu odwołania J. M., od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta K. z dnia 27 sierpnia 2013r., orzekającej o odmowie przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – J. Z. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wnioskiem z dnia 2 kwietnia 2013r. J. M. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką J. Z. W wyniku rozpatrzenia wniosku, decyzją z dnia 27 sierpnia 2013r. organ I instancji odmówił przyznania J. M. wnioskowanego zasiłku. W podstawie prawnej decyzji powołano przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, zaś w uzasadnieniu, przytaczając treść art. 16a ust. 2 ustawy organ wyjaśnił, że łączny dochód netto rodziny za rok 2011 wyniósł 9253,02 zł, miesięcznie 1178,21 zł, a w przeliczeniu na osobę 294,55 zł. Następnie organ wskazał, że zgodnie z art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. d ustawy specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z załączonego do wniosku orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 14 czerwca 2011r. wynika, iż J. M. została zaliczona do znacznego stopnia i jest zdolna do pracy w warunkach pracy chronionej. Nie posiada prawa do renty inwalidzkiej, nie pracuje zawodowo, nie pobiera również żadnych świadczeń emerytalno-rentowych, zrezygnowała z poszukiwania pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W gospodarstwie domowym poza wnioskodawczynią pozostają także jej mąż i syn. Wskazując na treść art. 16a ust. 1 w/w ustawy organ instancji wyjaśnił, iż J. Z. orzeczeniem z dnia 10 października 2006r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności od dnia 20 lipca 2006r. J. M. ostatnio podlegała ubezpieczeniu społecznemu od dnia 3 kwietnia 1995r. jako osoba współpracująca z T. M., prowadzącym działalność gospodarczą. Współpraca zakończyła się w dniu 17 września 1996r., tj. prawie 10 lat przed powstaniem niepełnosprawności w stopniu znacznym matki. W związku z tym nie można uznać, że wnioskodawczym zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Zatem nie została spełniona przesłanka zawarta w art. 16a ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto organ podkreślił, że ustawą z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z dnia 31 grudnia 2012r.) wprowadzone zostały zmiany w ustawie o świadczeniach rodzinnych, m.in. dotyczące zasad przyznawania świadczeń opiekuńczych. Powołaną ustawą, obowiązującą od dnia 1 stycznia 2013r., do ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych dodano m.in. art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. d, który wskazuje, że specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W przedmiotowej sprawie o prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką J. Z. ubiega się J. M.. Ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 10 października 2006r. wiadomo, że J. Z. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności i orzeczenie wydano na stałe, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 20 lipca 2006r. J. M. dopiero do odwołania dołączyła wypis z treści orzeczenia Obwodowej Komisji Lekarskiej Do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia 12 grudnia 1995r., z treści którego wynika, że jej matka została zaliczona do pierwszej grupy inwalidów. Niemniej jednak nie ma to wpływu na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy, ponieważ ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że J. M. orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 14 czerwca 2011r. została również zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności do 30 czerwca 2014r. ze wskazaniem, że jest zdolna do pracy w warunkach pracy chronionej. Tym samym brak jest podstaw do przyznania odwołującej wnioskowanego zasiłku opiekuńczego. Odnosząc się do treści odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że specjalny zasiłek opiekuńczy nie jest przyznawany za samą opiekę nad rodzicem, która wynika z obowiązku dzieci względem rodziców, lecz za faktyczną rezygnację z zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 3 grudnia 2013r. wniosła J. M., domagając się wnikliwego rozpatrzenia skargi "nie tylko pod względem prawnym, ale również pod względem rzeczywistym i prawdziwym". Podniosła, że mimo orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to ona jako jedyna córka sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką. Wyjaśniła, że kiedy ubiegała się o swoje orzeczenie była zakwalifikowana do zabiegu usunięcia zaćmy i po jego wykonaniu stan zdrowia uległ poprawie. Wskazała, że z pracy zrezygnowała przed laty, kiedy mąż prowadził działalność gospodarczą, była zarejestrowana w PUP, ale odmówiła pracy (w 1997r.). Później nie podejmowała zatrudnienia, ponieważ opiekowała się matką i synem, a od dnia 1 września 2003r. do dnia 31 sierpnia 2005r. otrzymywała zasiłek stały z tytułu opieki nad synem, który posiadał orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nabyła od 1 lipca 2011r. na podstawie decyzji, wydanej po wyroku WSA w K. z dnia 29 marca 2013r., który uchylił decyzję Kolegium. W ocenie skarżącej obecnie obowiązująca ustawa krzywdzi osoby starsze, które potrzebują pomocy nie tylko od osób najbliższych, ale również od organów państwowych. Nowe przepisy nie zabezpieczyły w należyty sposób interesów osób, które w związku z pielęgnacją osób niepełnosprawnych otrzymywały świadczenie pielęgnacyjne. Doszło w ten sposób do naruszenie praw nabytych oraz zasady zaufania obywatela do Państwa. Skarżąca podniosła także, że Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że ustawodawca ma obowiązek zapewnić opiekę osobom niepełnosprawnym i tak skonstruować prawo, by nie doszło do nadużyć. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270), zadaniem wojewódzkich sądów administracyjnych jest sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.), a kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy. Sąd nie ocenia zaskarżonego rozstrzygnięcia pod względem jego słuszności, czy też celowości. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w ramach tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń przepisów prawa materialnego, czy też postępowania, skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności przedmiotowego rozstrzygnięcia. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja odmawiająca przyznania J. M. specjalnego zasiłku opiekuńczego, który przysługuje osobom, na których ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują one z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, zaś łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy (art. 16a ust. 1 i 2 ustawy o świadczenia rodzinnych). Jedną z zasad przyznawania specjalnego zasiłku opiekuńczego ustanawia przepis art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. d ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, obowiązujący od dnia 1 stycznia 2013r. (wprowadzony ustawą z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. z dnia 31 grudnia 2012r.), który stanowi, że specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. "Znaczny stopień niepełnosprawności" oznacza niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. W sprawie niniejszej bezspornym jest, że J. M., która złożyła wniosek o przyznanie jej specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką J. Z., została Orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 14 czerwca 2011r. zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności do dnia 30 czerwca 2014r. ze wskazaniami - zdolna do pracy w warunkach pracy chronionej (pkt 1), wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7). Z powyższego wynika, że organ prawidłowo uznał, że J. M. wypełnia dyspozycję przepisu art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. d ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, co powoduje, że jej wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może być uwzględniony. Występuje bowiem jedna z negatywnych przesłanek, uniemożliwiających przyznanie tego świadczenia. Odnosząc się do zarzutów skargi, podnieść należy, że jak wynika z art. 11 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, decyzje o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego na dotychczasowych zasadach wygasły z dniem 1 lipca 2013r. z mocy prawa. W obowiązujących przepisach nie została przewidziana żadna procedura, ani wskazany organ władzy publicznej właściwy do orzekania o ewentualnym "przywróceniu" prawa do tego świadczenia. Skutki art. 11 ust. 3 ustawy , (powodujące wygaśnięcie decyzji o przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego) nastąpiły ex lege i nie były uzależnione od wydania aktów stosowania prawa, czy przeprowadzenia postępowania w indywidualnych sprawach świadczeniobiorców. Jak zauważył Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 grudnia 2013r. sygn. akt K 27/13, w którym stwierdził, że art. 11 ust. 1 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP - "zrealizowanie tego wyroku będzie wymagało zmiany prawa. Sam wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie tworzy, ani nie daje podstaw do ubiegania się o nowe świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, które przewiduje obowiązująca ustawa o świadczeniach rodzinnych. Wynika z tego, że przywrócenie stanu zgodnego z Konstytucją wymaga interwencji ustawodawcy, który powinien wprowadzić stosowne korekty, np. do ustawy o świadczeniach rodzinnych, w celu wyeliminowania niekonstytucyjności mającej źródło w art. 11 ust. 1 i 3 ustawy". Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. uznał, że skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).