II SA/Ke 737/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Żak, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.),, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Dziubińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 stycznia 2009r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na rzecz adwokata K. G. kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych, w tym 52,80 (pięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych VAT, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania A. K. od decyzji podjętej z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy przez Dyrektora Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] w sprawie przyznania A. K. pomocy w postaci zasiłku celowego w łącznej wysokości 164,78 zł, w tym: 100 zł z przeznaczeniem na poszukiwanie pracy i 64,78 zł jako opłata rachunku za energię elektryczną przelewem na konto bankowe zakładu energetycznego oraz zasiłku celowego w kwocie 150 zł na zakup żywności w ramach programu wieloletniego Pomoc państwa w zakresie dożywiania, i odmowy przyznania pomocy finansowej w wysokości jednej średniej krajowej płatnej raz w miesiącu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że A. K. spełnia wynikające z przepisów art. 8 ust. 1 pkt. 1 o pomocy społecznej kryterium, kwalifikujące do pieniężnych świadczeń z pomocy społecznej, w tym zasiłków celowych przyznawanych na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 tej ustawy, gdyż prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe i nie posiada żadnych dochodów, a kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł, a w odniesieniu programu na dożywianie 715, 15 zł. Organ odwoławczy wskazał, że sytuacja finansowa Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej jest trudna. Jak wynika ze sprawozdania, ośrodek ten w miesiącu wrześniu 2008r. rozdysponował 46 660,75 zł, udzielając pomocy finansowej w formie zasiłków celowych dla 202 rodzin. Średnia wysokość zasiłku celowego wyniosła 230,99 zł. We wrześniu 2008r. zasiłek celowy w najwyższej wysokości 400 zł przyznano rodzinom wielodzietnym, bezrobotnym na zakup opału. Najniższy zasiłek w wysokości 50 zł przyznano osobie samotnie gospodarującej, leczonej psychiatrycznie, na zakup leków według zgłoszonych potrzeb. Na zasiłki celowe z programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" organ rozdysponował kwotę 65 596,35zł i pomocy na ten cel udzielił 235 rodzinom. Średnia wysokość zasiłku celowego wynosiła 279,13 zł. W miesiącu wrześniu 2008r. zasiłek celowy w najwyższej wysokości - 700 zł przyznano wielodzietnej rodzinie, mającej na utrzymaniu ośmioro dzieci, najniższy zaś, w wysokości 150 zł, otrzymały osoby samotnie gospodarujące. Przyznając pomoc A. K. organ orzekający wziął pod uwagę jego niezbędne potrzeby oraz możliwości finansowe OPS w miesiącu wrześniu 2008r. Kolegium podkreśliło, że w myśl przepisów art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, zatem gmina nie może wydać więcej środków, niż posiada. Organ II instancji wskazał, że pomoc społeczna w postaci zasiłków celowych ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ nie tylko może udzielić pomocy, ale także ustala jej rozmiar. Wysokość świadczeń o charakterze uznaniowym uzależniona jest przede wszystkim od wielkości środków, jakimi dysponuje organ pomocy społecznej. Niedostatek środków na realizację świadczeń nie pozwala na przyznawanie pomocy w formie i wysokości zaspakajającej wszystkie, chociażby najbardziej pilne, potrzeby osób i rodzin ubiegających się o pomoc. W tej sytuacji organy do spraw pomocy społecznej zmuszone są do miarkowania pomocy, to znaczy do wprowadzania ograniczeń przede wszystkim w zakresie rozmiaru udzielanych świadczeń oraz ich formy. W tych warunkach, w ocenie Kolegium, organ pierwszej instancji przyznając A. K. zasiłek celowy z przeznaczeniem na poszukiwanie pracy i zakup żywności w łącznej wysokości 314,78 zł, nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Jednocześnie Kolegium zwróciło uwagę, że chociaż w/w kwota, jest niewspółmierna do oczekiwań A. K., który domaga się zasiłku odpowiadającej wysokości średniej krajowej pensji tj. ok. 3000 zł brutto, to organ I instancji wykazał, iż w danych warunkach istniała możliwość przyznania odwołującemu zasiłku celowego w wysokości 314,78 zł. Organ II instancji również stwierdził, że ustawa o pomocy społecznej kierowana jest do ludzi. Dlatego A. K. nie może oczekiwać pieniężnej pomocy społecznej na utrzymanie kota. Ponadto organ odwoławczy powołując się na art. 36 pkt 2 lit. b) ustawy o pomocy społecznej podał, że bilet kredytowy /nazywany przez wnioskodawcę kredytem/ zaliczany jest do świadczeń niepieniężnych. Natomiast przez kontrakt socjalny należy rozumieć pisemną umowę zawartą z osobą ubiegającą się o pomoc, określającą uprawnienia i zobowiązania stron umowy, w ramach wspólnie podejmowanych działań zmierzających do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej osoby lub rodziny / art. 6 pkt 6/. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższą decyzję złożył A. K., wnosząc o zmianę kwoty przyznanej pomocy na równowartość jednej średniej krajowej regularnie płatnej raz w miesiącu, podlegającej rewaloryzacji, umożliwiającej właściwe funkcjonowanie w społeczeństwie i poszukiwanie pracy w Polsce. Skarżący nie zawarł w skardze żadnych merytorycznych zarzutów, a jedynie powołał art. 1- 3, 6-9, 15 pkt 2, 16, 17, 20- 22, 24, 30-32, 37, 39, 40, 45-47, 50, 51, 54, 59-61, 64- 68, 71, 73- 78, 82- 84, 86, 87, 91, 164, 166, 167, 169, 171 Konstytucji RP, art. 1 pkt 1 i 2, 2, 11, 11a ustawy o ochronie zwierząt, art. 2, 3, 6- 8, 11 pkt 3, 14- 25, 36 pkt d, f, pkt 2 b, h, 38 pkt 6, 39, 41, 43, 70, 89, 100, 101, 106 pkt 2, 107, 108, 110, 112 pkt. 13, 115- 123, 126 - 134 ustawy o pomocy społecznej, art. 1, 4, 5, 7, 10-14, 16 Europejskiej Karty Społecznej oraz ustawę o zwalczaniu bezrobocia i promocji zatrudnienia /bez wyszczególniania artykułów/. Ponadto autor skargi zarzucił, że wbrew twierdzeniom SKO, nie domagał się przyznania mu biletów kredytowych i wyjaśnił, że skoro ustawodawca nie określił kwoty kredytu, więc on wskazał, że chciałby uzyskać równowartość średniej krajowej pomnożonej przez 12 lub 24 raty albo otworzenia szkoły muzycznej "zgodnej z ustawami rządowymi". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej /Dz. U. nr 64 poz. 593 ze zm./ zwanej dalej w skrócie ustawą, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z kolei w myśl art. 3 ust. 1 ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Z powyższej regulacji wynika więc, że zadaniem organów pomocy społecznej jest jedynie wspomaganie w działaniach, zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a nie zagwarantowanie, jakby chciał tego skarżący, źródła utrzymania. Jest to więc pomoc dla osoby korzystającej z pomocy społecznej, w jej dążeniu do polepszenia swojej sytuacji życiowej, co nie może jednak oznaczać bezwarunkowego zaspokajania jej wszystkich żądań i akceptowania przez organy postawy roszczeniowej. Ponadto pomoc ta powinna mieć charakter przejściowy, skłaniający jednostkę do aktywizacji i samodzielnego działania i nie może być instytucją, która ma przejąć cały ciężar utrzymania osoby, która ze swej strony nie podejmuje żadnych działań w celu poprawy swojej sytuacji. Zwrócić również należy uwagę, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej /art. 39 ust. 1 ustawy/. Z kolei w myśl art. 3 ust. 4 ustawy potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy mogą zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Powyższe uregulowanie wskazuje więc, że decyzja oparta na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy jest decyzją uznaniową, co oznacza, że organ przyznający zasiłek nie jest zobowiązany do spełnienia żądań strony. Tak więc zainteresowany musi liczyć się z tym, że organ odmówi przyznania mu tego świadczenia lub też, że jego rozmiar będzie różny od tego, który określił we wniosku. Jednakże uznaniowość nie oznacza swobody organu orzekającego, który swoje stanowisko musi należycie uzasadnić. Podkreślić przy tym należy, że jeśli organ pomocy społecznej oceni z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby strony, a z drugiej własną zdolność finansową i uzna, że nie istnieje możliwość przyznania stronie zasiłku celowego w oczekiwanej przez niego wysokości, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa. W niniejszej sprawie organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Ustalone bowiem zostało, jakimi środkami finansowymi dysponował organ I instancji w miesiącu wydawania decyzji, jaka była ich średnia wysokość w skali danego miesiąca oraz ile osób korzystało w danym miesiącu z tej formy pomocy. Ponadto uzasadniając przyznanie skarżącemu zasiłku celowego w wysokości łącznej 314, 78 zł organ wziął pod uwagę nie tylko sytuację materialną skarżącego, który niewątpliwie spełnia warunki do jego otrzymania, ale również swoje możliwości finansowe i potrzeby innych osób starających się w tym czasie o pomoc pieniężną. W związku z powyższym nie ma podstaw do przyjęcia, że przyznając skarżącemu zasiłek celowy w zakresie, jaki nie odpowiadał jego oczekiwaniom, organy postąpiły w sposób dowolny, a swoje stanowisko uzasadniły z naruszeniem art. 107 kpa. Odnosząc się do żądania skarżącego dotyczącego przyznania mu zasiłku w wysokości średniej krajowej pensji, płatnego regularnie raz w miesiącu, stwierdzić należy, że nie mieści się ono w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej. Określona w art. 39 ust. 1 ustawy niezbędna potrzeba ma na celu zapewnienie potrzeb podstawowych, bieżących, pilnych, związanych z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka. Jak już wcześniej wspomniano pomoc społeczna ma jedynie wspierać osoby znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej i pomagać im w przezwyciężaniu ich trudności, nie jest zaś jej rolą pełne zaspokajanie potrzeb i spełnianie wszystkich oczekiwań podopiecznych. Ponadto zasiłek celowy, jak na to wskazuje chociażby jego nazwa, przeznaczony jest na zaspokojenie określonej potrzeby, dlatego też nie może mieć charakteru świadczenia wypłacanego w sposób stały i systematyczny. Zapewnieniu stałego i systematycznego dostarczania środków finansowych służą zasiłek stały /który przysługuje tylko osobom całkowicie niezdolnym do pracy/ oraz zasiłek okresowy. Z tego ostatniego świadczenia skarżący już korzysta. Zauważyć przy tym należy, iż maksymalna wysokość zasiłku stałego wynosi 444 zł zaś okresowego 418 zł., w związku z czym chociażby już z tego powodu nie jest możliwe przyznanie skarżącemu regularnie płatnego świadczenia pieniężnego w żądanej przez niego wysokości. Jeśli chodzi o powołane w skardze przepisy ustawy Konstytucji RP oraz pozostałych ustaw, to nie mogą one mieć wpływu na przyznanie skarżącemu zasiłku w wysokości odpowiadającej średniej krajowej pensji. Z kolei odnosząc się do zawartego w skardze oraz pismach składanych w postępowaniu administracyjnym /k- 2, 12/ żądania skarżącego dotyczącego udzielenia mu kredytu bądź zawarcia kontraktu socjalnego stwierdzić należy, co następuje. Przede wszystkim przepisy ustawy o pomocy społecznej nie przewidują możliwości udzielania przez organy kredytów. Natomiast zgodnie w art. 36 ust. 1 lit. d ustawa przewiduje możliwość udzielenia pożyczki na ekonomiczne usamodzielnienie. Ponieważ jednak zgodnie z art. 43 ust. 3 warunki udzielenia i spłaty oraz zabezpieczenia tej pożyczki określa się w umowie z gminą, wydanie w tym przedmiocie przez organ decyzji byłoby niedopuszczalne ( por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 grudnia 2005r. sygn. I SA/Wa 297//05. W związku z tym zarzut, iż organy powinny udzielić skarżącemu kredytu w wysokości średniej krajowej pomnożonej przez 12 lub 24 jest nieuzasadniony. Z kolei jeśli chodzi o kontrakt socjalny to ustawa o pomocy społecznej definiuje go jako pisemną umowę zawartą z osobą ubiegającą się o pomoc, określającą uprawnienia i zobowiązania stron umowy w ramach wspólnie podejmowanych działań, zmierzających do przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej osoby /art. 6 pkt 6 ustawy/. W kontrakcie tym określa się przyczyny życiowych trudności, możliwości ich pokonywania przez podmiot zainteresowany, ograniczenia i bariery środowiskowe utrudniające rozwiązywanie problemów. Wyznacza się również cele osobie, które umożliwią przezwyciężenie trudnej sytuacji. Mają one zostać osiągnięte poprzez konkretne działania podmiotu zainteresowanego i wspomagającego go pracownika socjalnego /zob. komentarz do art. 108 ustawy, I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, wydawnictwo ABC 2007/. W związku z powyższym jeszcze raz podkreślić należy, że głównym celem kontraktu socjalnego jest podejmowanie różnego typu działań mających na celu przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej osoby, a nie tak jak chce tego skarżący, udzielenie mu kolejnej pomocy finansowej. Skoro wiec skarżący od początku domagał się od organów jedynie przyznania pomocy finansowej, zarzut dotyczący tego, że organ powinien zawrzeć z nim kontrakt socjalny nie może skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji, nawet jeśli zawarcie takiego kontraktu było celowe. Mając to wszystko na uwadze skargę należało oddalić, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm./. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono zgodnie z art. 250 cytowanej ustawy, w myśl którego wyznaczony adwokat, otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stosownie do § 2 ust. 2 i 3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 20 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu / Dz. U. nr 163 poz.1348 ze zm./ Sąd ustalił wynagrodzenie w przedmiotowej sprawie w kwocie 292,80 zł.