II SA/Ke 75/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Teresa Kobylecka,, Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Sekretarz sądowy Katarzyna Tuz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 marca 2008r. sprawy ze skargi D. D. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...] nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny po rozpatrzeniu odwołania D. D., wdowy po zmarłym w dniu 16 lutego 2007r. A. D., od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...]. nr [...] nie stwierdzającej u A. D. choroby zawodowej tj. nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi, wymienionej w pozycji 17.7 wykazu chorób zawodowych z 2002r., na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej /tekst jedn. Dz. U. nr 122 z 2006r. poz. 851; ze zm./, § 1 i 8 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach /Dz. U. Nr 132 poz. 1115/ i art. 138 § 1 pkt 1 kpa zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że A. D. w okresie od 14.09.1996r do 30.09.2001r. pracował w Zakładach Urządzeń Chemicznych i Armatury Przemysłowej "..." w K. na stanowiskach kontrolera jakości i inspektora ds. jakości badań nieniszczących. W okresie od 3.10.2001r. do 3.10.2004r. był bezrobotnym. Z kolei od 4.10.2004r. do 31.03.2005r. pracował w Przedsiębiorstwie Wielobranżowym "..." – P. L. w K. na stanowisku magazyniera. Od kwietnia 2005r. przebywał początkowo na zasiłku chorobowym, a następnie przeszedł na rentę inwalidzką. Organ II instancji wskazał, że ocena narażenia zawodowego A. D. ukierunkowana była na zidentyfikowanie czynników rakotwórczych występujących w jego środowisku pracy i wymienionych w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia 2004r. w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy /Dz. U. Nr 280; poz. 2771/. Organ I instancji ustalił, że A. D. w okresie zatrudnienia w Zakładach Chemicznych i Armatury Przemysłowej "..." w K. wykonywał m.in. badania radiograficzne złącz spawów rurociągów i zbiorników w komorach prześwietleń, w czasie których narażony był na działanie promieniowania jonizującego typu gamma i typu X, które należą do uznanych czynników rakotwórczych u ludzi i są wymienione w wykazie w powołanym wyżej rozporządzeniu z dnia 30 lipca 2002r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny ustalił ponadto, że A. D. w czasie wykonywania badań radiograficznych objęty był kontrolą dozymetryczną dawek indywidualnych, prowadzoną przez Centralne Laboratorium Ochrony Radiologicznej w W., która wykazała, że w całym okresie zatrudnienia nie otrzymał żadnej dawki promieniowania, przekraczającej próg czułości metody określania dawek. Organ odwoławczy wskazał, że postępowanie diagnostyczno - orzecznicze w kierunku uznania zawodowej etiologii rozpoznanego u A. D. nowotworu złośliwego /gruczolakoraka/ wątroby prowadził Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy oraz w trybie odwoławczym Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego. Na podstawie posiadanej przez pacjenta karty wypisowej i epikryzy Centrum Onkologii oraz oceny narażenia zawodowego dokonanej przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego, obie uprawnione jednostki orzekły o braku podstaw do uznania zawodowej etiologii rozpoznanego u A. D. nowotworu złośliwego wątroby. W wydanych orzeczeniach lekarskich stwierdzono, że promieniowanie jonizujące nie jest czynnikiem o udowodnionym działaniu rakotwórczym w odniesieniu do wątroby, której komórki wykazują dużą odporność na jego działanie. Nadto przeciwko zawodowej etiologii rozpoznanego nowotworu wątroby przemawiają wyniki badań dozymetrii indywidualnej, które wykazały, że w całym pięcioletnim okresie narażenia A. D. nigdy nie otrzymał dawki promieniowania, przekraczającej próg czułości metody określania dawek oraz fakt, że chorobę rozpoznano w ciągu 10 lat od zapoczątkowania ekspozycji na promieniowanie jonizujące, podczas gdy minimalny okres latencji nowotworów spowodowanych promieniowaniem jonizującym wynosi 15-20 lat. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego, który wydał orzeczenie lekarskie – pośmiertne, dodatkowo stwierdził, że przyczyn inicjacji nowotworu wątroby należy dopatrywać się w uwarunkowaniach wrodzonych lub pozazawodowych czynnikach egzogennych np. przewlekłych infekcjach wirusowych. PWIS podkreślił, że w/w orzeczenia lekarskie zawierają szczegółowe uzasadnienia braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, mają więc charakter opinii biegłego i spełniają wymogi określone w art. 84 § 1 kpa. Reasumując organ II instancji uznał, iż nie jest możliwe wydanie decyzji stwierdzającej chorobę zawodową, w sytuacji gdy nie została ona rozpoznana przez uprawnioną jednostkę służby zdrowia z tego powodu, że jej obraz kliniczny nie odpowiada skutkom biologicznym działania czynnika, który tę chorobę wywołał. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skardze na powyższą decyzję D. D. -wdowa po zmarłym A. D.- zarzuciła, że przy chorobach nowotworowych powstałych wskutek narażenia na czynniki rakotwórcze wystarczy sam kontakt z nimi, bez konieczności przekroczenia dawki tego czynnika. Podniosła, że w czasie kiedy jej mąż pracował w narażeniu nie szacowano ryzyka zawodowego. Skarżąca wskazała, że w wykazie przy pozycji 17.7 nie ma podanego okresu latencji nowotworu, tylko zależy on od cech osobniczych człowieka. Dodała, że komórki wątroby nie wykazują dużej odporności na działanie promieniowania jonizującego. Na potwierdzenie swoich zarzutów powołała literaturę A. Czerwińskiego "Blaski i cienie promieniotwórczości" oraz B. Czerwiński "Energia jądrowa i promieniotwórczość". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach /Dz. U. nr 132 poz.1115/ zwanego dalej w skrócie rozporządzeniem, przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanymi dalej "narażeniem zawodowym". W rozpatrywanej sprawie bezspornym jest, że A. D. zachorował na nowotwór złośliwy wątroby, która to choroba wymieniona jest w wykazie chorób zawodowych, oraz że praca którą wykonywał, była wykonywana w warunkach szkodliwych dla zdrowia. Mimo to organ uznał, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między chorobą i narażeniem zawodowym. W ocenie Sądu zebrany przez organy materiał dowodowy jest niewystarczający do uznania, iż to stanowisko jest prawidłowe. Przede wszystkim wskazać należy iż mimo, że w sprawie były wydawane orzeczenia lekarskie przez dwie jednostki orzecznicze, A. D. nie został / z przyczyn obiektywnych, jeśli chodzi o jednostkę orzeczniczą II stopnia/ zbadany przez żadną z nich. Jak by to wynikało z akt sprawy jedynym materiałem, jakim dysponował Ośrodek Medycyny Pracy przy wydawaniu swojego orzeczenia była, oprócz skierowania na badania w celu rozpoznania choroby zawodowej, karta oceny narażenia zawodowego. Z kolei Instytut Medycyny Pracy, jak to wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, dodatkowo dysponował "posiadaną przez pacjenta" kartą wypisową i epikryzą Centrum Onkologii. Żaden z ośrodków medycznych w swoich orzeczeniach nie ustalił, jakiego charakteru nowotwór miał zmarły w dniu 16 lutego 2007r./ a więc w toku postępowania przed organami administracyjnymi / A. D., w szczególności czy nowotwór ten miał charakter pierwotny, czy też był wynikiem przerzutów. Okoliczność ta może być istotna chociażby ze względu na wnioski zawarte w orzeczeniach lekarskich, iż wątroba jest względnie odporna na badanie jonizujące, nie są zaś odporne na takie promieniowanie takie narządy jak szpik kostny, tkanka limfatyczna, gonady i skóra. Ponadto pod poz. 16 pkt 6 jako choroby wywołane działaniem promieniowania jonizującego są wymienione nowotwory złośliwe "z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającej 10%". Żadne z orzeczeń nie wyjaśnia, dlaczego stwierdzona u A. D. choroba – nowotwór złośliwy- nie kwalifikował się do choroby wymienionej pod tą pozycją / przepisy nie wyłączają spod tej pozycji nowotworów złośliwych wątroby/. Odnośnie tej choroby okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej określono jako "indywidualnie, po oszacowaniu ryzyka". Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy wydał swoje orzeczenie tylko w odniesieniu do choroby zawodowej wymienionej pod poz. 17 pkt 7 / inne nowotwory powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze/, wskazując, iż choroba wątroby wymieniona pod tą pozycją, spowodowana promieniowaniem jonizującym, ujawnia się po 15 – 20 latach i to zakładając, iż zostały przekroczone dopuszczalne dawki promieniowania, czego nie stwierdzono. Instytut Medycyny Pracy z kolei wskazał, iż brak jest podstaw do rozpoznania zarówno choroby zawodowej wymienionej pod poz. 17 pkt 7 jak i 17 pkt 6 / naczyniako – mięsak wątroby/ również u uzasadnieniem, że promieniowanie jonizujące nie jest uważane za rakotwórcze, gdyż komórki wątroby wykazują na nie dużą odporność. Instytut / podobnie jak wcześniej Ośrodek Medycyny Pracy/ podkreślił, iż w ciągu 5 lat pracy A. D. nigdy nie otrzymał dawki promieniowania przekraczającej dopuszczalne normy. Tymczasem z przedstawionych akt administracyjnych wynika, iż jedynym dowodem potwierdzającym to, że A. D. nigdy nie otrzymał dawki przekraczającej dopuszczalne normy jest "charakterystyka pracy" A. D., sporządzona przez Kierownika Laboratorium Badań Nieniszczących, podpisana przez niego, Szefa Kontroli Jakości oraz jeszcze jedną niezidentyfikowaną osobę/ nieczytelny podpis/. Tak więc najprawdopodobniej wszystkie te osoby są pracownikami zatrudniającego A. D. zakładu pracy, który to zakład z pewnością nie jest zainteresowany ustaleniem u swojego byłego pracownika choroby zawodowej. Obowiązkiem organu było zgromadzenie niezbędnej dokumentacji obrazującej narażenie zawodowe w okresie zatrudnienia A. D. poprzez załączenie wykazu dawek indywidualnych jakie otrzymał on w czasie całego przebiegu swojej pracy, czy też wyników pomiarów promieniowania z kaset dozymetrycznych, a przynajmniej samodzielne ustalenie tej okoliczności w oparciu o materiały źródłowe. Poprzestanie jedynie na informacji udzielonej przez stronę postępowania - zakład pracy- czyni niemożliwym skontrolowanie przez sąd administracyjny, czy ustalenie, iż mąż skarżącej nie otrzymał dawki przekraczającej dopuszczalne normy odpowiada prawdzie. Żaden z ośrodków medycznych nie wypowiedział się również, czy na okres latencji nowotworu mogły mieć wpływ indywidualne cechy A. D. Podkreślić należy, że z załącznika do rozporządzenia wynika, że okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej co do pozycji 17.7 jest indywidualny w zależności od okresu latencji nowotworu. Jednostki orzecznicze nie wypowiedziały się na temat wpływu innych szkodliwych czynników, na które narażony był A. D., a mianowicie 2-etanolu, barwnika ksantenowy, propanu 2 – ol, octanu metylu, propanu, butanu, acetonu. W obu orzeczeniach zawarto ogólne stwierdzenia, że przyczyn choroby nowotworowej należy się dopatrywać w różnych uwarunkowaniach wrodzonych lub pozazawodowych. Z orzeczeń tych nie wynika jednak, czy takie uwarunkowania wystąpiły u konkretnego chorego – A. D., czy jego choroba została spowodowana względami natury biologicznej, czy też innymi przyczynami, nie związanymi z wykonywaniem zatrudnienia. Jeżeli zakres informacji zawartych w przedstawionej jednostkom orzeczniczym dokumentacji lekarskiej był niewystarczający, stosownie do § 6 ust. 2 rozporządzenia możliwe było wystąpienie o jej uzupełnienie. Obowiązkiem organu jest kontrolowanie, czy wydane orzeczenie lekarskie, stanowiące podstawę wydania decyzji, wyjaśniło istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, wymagające wiadomości specjalnych, i czy orzeczenie to jest rzeczowe i przekonywająco uzasadnione. Jak wyżej wskazano, organy nie wywiązały się należycie z powyższego obowiązku. Zauważyć również należy, iż w niniejszej sprawie nie zostały ustalone wszystkie miejsca zatrudnienia A. D. Ponieważ mąż skarżącej pracę w Zakładach Urządzeń Chemicznych i Armatury Przemysłowej "..." w K. rozpoczął w 1996r., a zatem w wieku ponad 30 lat, najprawdopodobniej wcześniej pracował on w innych zakładach, na terenie których również mogły występować czynniki szkodliwe dla zdrowia. Zaniechanie wszystkich powyższych czynności prowadzi do wniosku, że wydanie w rozpatrywanej sprawie decyzji nie zostało poprzedzone dokładnym wyjaśnieniem stanu faktycznego i jego prawidłową oceną, co uchybia regułom proceduralnym sformułowanym w art. 7, 77 § 1 oraz 80 kpa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik. Z tych względów Sąd w oparciu o art. 135 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. nr 153 poz. 1270 / uchylił decyzje organów obu instancji. Punkt II wyroku wydano na podstawie art. 152 cytowanej ustawy. Ponownie rozpoznając sprawę organ uzupełni postępowanie dowodowe w powyższym kierunku i dopiero po uzyskaniu dodatkowej wyczerpującej opinii jednostki orzeczniczej wyda właściwą decyzję.