II SA/Ke 75/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie: Przewodniczący: Asesor WSA Agnieszka Banach po rozpoznaniu w dniu 20 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 18 lipca 2018 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. znak: [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego osób z naruszeniem warunków określonych w zezwoleniu postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wyrokiem z dnia 7 marca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę wniesioną przez M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. znak: [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego osób z naruszeniem warunków określonych w zezwoleniu. Skarżący wywiódł skargę kasacyjną od tego wyroku. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej złożył niepodpisany formularz urzędowy PPF, wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych. W formularzu tym wnioskodawca podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką, prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą – zarobkowy przewóz osób na linii regularnej Jędrzejów – Kielce. Z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 15.250 zł netto. Jego matka jest osobą bezrobotną i nie osiąga żadnego dochodu. Skarżący posiada oszczędności na rachunkach bankowych w wysokości 1919,50 zł. W skład jego majątku wchodzi 10 pojazdów mechanicznych oraz dom o powierzchni 125 m2. Wnioskodawca wykazał jako stałe wydatki i zobowiązania kredyty w wysokości 1916 zł i raty leasingowe w wysokości 12.078 zł. Podniósł, że w okresie ostatniego roku jego sytuacja finansowa zaczęła się drastycznie pogarszać. Zyski z prowadzonej działalności znacząco się obniżyły. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 7 czerwca 2018 r. wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy przez własnoręczne podpisanie formularza urzędowego PPF - w terminie 7 dni - pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania oraz do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez złożenie: - zeznania podatkowego wnioskodawcy za rok 2017, - wyciągów z rachunków bankowych w walucie polskiej i obcej należących do wnioskodawcy z okresu ostatnich 3 miesięcy, - dokumentów potwierdzających zyski albo straty z działalności gospodarczej prowadzonej przez wnioskodawcę w 2018 r., - dodatkowego oświadczenia, zawierającego dane dotyczące miesięcznych wydatków na jedzenie, ubrania, opłaty za media w domu (gaz, energię elektryczną, wodę, śmieci itp.) i inne niezbędne koszty jego gospodarstwa domowego. W zakreślonym terminie skarżący nadesłał jedynie podpisany formularz PPF, natomiast nie złożył żadnych dodatkowych wyjaśnień i nie nadesłał wymaganych dokumentów. Wskazał w nim na te same okoliczności, co w uprzednio złożonym formularzu. Postanowieniem z dnia 18 lipca 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Podał, że wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonujący, że nie stać go na poniesienie kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Skarżący prowadzi firmę transportową przynoszącą dochód, posiada również oszczędności pieniężne, skorzystał z usług adwokata z wyboru do sporządzenia skargi kasacyjnej. Uiścił wpis sądowy od skargi i opłatę kancelaryjną w wysokości po 100 zł. Referendarz podkreślił, że ze względu na to, że oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie było wystarczające do pełnej oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, wezwał skarżącego do nadesłania wyjaśnień i dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów i wydatków. Skarżący nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, uniemożliwiając tym samym dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jego sytuacji finansowej. Brak właściwego wykonania wezwania skutkować musiał odmową przyznania prawa pomocy. Referendarz dodał, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W przedstawionej sprawie taka ocena była niemożliwa ze względu na brak wystarczających informacji i dokumentów potwierdzających trudną sytuację finansową skarżącego. W sprzeciwie od powyższego postanowienia z dnia 18 lipca 2018 r. – pismo z dnia 17 sierpnia 2018 r., skarżący wniósł o jego zmianę w całości. W uzasadnieniu stwierdził, że pomimo, że nie przedstawił dodatkowych dowodów, to jednak referendarz dokonał oceny jego sytuacji materialnej. Dlatego uzasadnienie zaskarżonego postanowienia jest wewnętrznie sprzeczne i krzywdzące dla autora sprzeciwu. Dodał, że środki, które wskazał we wniosku są pieniędzmi zabezpieczającymi w niewielkim procencie istnienie firmy, której prowadzenie wiąże się z dużymi obciążeniami. Wskazał, że płaci wysokie podatki, a tym samym powinien mieć pierwszeństwo przy uzyskaniu prawa pomocy. Opłatę kancelaryjną uiścił z uwagi na małą znajomość prawa i obawę przed odrzuceniem skargi bez rozpatrzenia. Odnośnie braku reakcji na wezwanie do przedstawienia dowodów skarżący podał, że termin 7-dniowy w czasie natężonej pracy, która trwa przez całe wakacje, był zbyt krótki. W okresie tym odbywają się bowiem przetargi, które stanowią źródło utrzymania jego firm. Nie może także liczyć w tym czasie na osoby trzecie, bo sam jest odpowiedzialny za te przetargi, w szczególności nie mógł prosić o to swojej matki, która opiekuje się swoją matką. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje. Zgodnie z art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Natomiast na zasadzie art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 zd. 2 p.p.s.a., w sprawach, o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, zaś w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o prawo pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Instytucja prawa pomocy jest bowiem stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, a wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w interesie strony jest zarówno podanie jak najobszerniejszego opisu stanu majątkowego, finansowego, rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, jak i najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Takiej współpracy ze strony M. K., o jakiej mowa powyżej, w niniejszej sprawie zabrakło. Skarżący nie nadesłał bowiem żadnego z dokumentów, do których został wezwany w piśmie starszego referendarza sądowego z dnia 7 czerwca 2018 r., na podstawie art. 255 p.p.s.a. W konsekwencji wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony, skoro skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, jaka jest jego rzeczywista sytuacja materialna. Zwrócić należy uwagę, że powyższe wezwanie było jak najbardziej zasadne. Przede wszystkim bowiem z informacji przedstawionych przez skarżącego (dochodowa działalność transportowa, posiadanie 10 samochodów oraz oszczędności), a także czynności dokonanych przez skarżącego (uiszczenie wpisu sądowego, opłaty kancelaryjnej, ustanowienie pełnomocnika z wyboru), wynikało, że jego sytuacja jest na tyle dobra, że prawo pomocy mu nie przysługuje. Dlatego celem uzyskania pełnego obrazu sytuacji materialnej skarżącego konieczne było wezwanie go do uzupełnienia złożonego wniosku. Z tych względów nie można zgodzić się z zarzutem, że uzasadnienie zaskarżonego postępowania jest wewnętrznie sprzeczne, gdyż referendarz dokonał oceny sytuacji materialnej skarżącego. Nie jest ono również krzywdzące dla skarżącego, skoro referendarz najpierw wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku, oceniając, że opisana przez niego sytuacja jest na tyle dobra, iż nie uzasadnia prawa pomocy. Skoro wnioskodawca z tego wezwania się nie wywiązał, a któremu to wezwaniu nadany został rygor również wpływu braku żądanych dokumentów na rozstrzygnięcie wniosku, to powinien on liczyć się z możliwością rozpoznania wniosku w sposób inny od oczekiwanego, gdy jeszcze miał możliwość wykazania swojej trudnej sytuacji osobistej i materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Nie sposób przy tym nie dostrzec, że do chwili wniesienia sprzeciwu ani ze sprzeciwem skarżący nie przedstawił dokumentów żądanych przez referendarza, co w dalszym ciągu uniemożliwia wnikliwą i wszechstronną ocenę jego sytuacji materialnej. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Powyższa regulacja zawiera przesłanki, którymi powinien kierować się referendarz oraz sąd oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy i wprost z regulacji tej wynika, że ustawodawca nie przewidział, aby fakt płacenia bardzo wysokich podatków - jak chce tego skarżący – stanowił przesłankę powodującą przyznanie prawa pomocy. Natomiast odnośnie zarzutu wyznaczenia zbyt krótkiego terminu na wykonanie wezwania z dnia 7 czerwca 2018 r., to stwierdzić należy, że skarżącemu przysługiwało prawo złożenia wniosku o przedłużenie tego terminu. Z tych przyczyn Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia sprzeciwu. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 260 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 i art. 246 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.