II SA/Ke 752/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia NSA Teresa Kobylecka, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Zielińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 grudnia 2012 roku sprawy ze skargi M.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania M. N., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy przez Dyrektora Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] w przedmiocie zasiłku celowego. Przedmiotowe rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Wnioskiem z dnia 17.01.2012r. M. N. wystąpił do organu I instancji o przyznanie pomocy finansowej na zakup leków, wskazując w uzasadnieniu, że po odjęciu od jego dochodu kosztów opłaty pobytu w Domu Pomocy Społecznej oraz potrąceń komorniczych pozostaje mu jedynie 58,31 zł, m.in na zakup leków, które nie są ujęte w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w NFZ. Decyzją z dnia [...] organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Decyzją z dnia [...] Kolegium, po rozpatrzeniu odwołania M. N., uchyliło ww. rozstrzygnięcie i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu wskazano m. in. na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego w zakresie ustalenia konkretnego zakresu potrzeb wnioskodawcy, ich niezbędności, możliwości organu w tym zakresie. Wymienioną na wstępie decyzją z dnia organ I instancji odmówił przyznania M. N. pomocy w formie zasiłku celowego na zakup leków – na podstawie art. 8 ust. 1, 2, 3, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 36 pkt 1 lit. c, art. 39 ust. 1-2, art. 41, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12.03.2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r. nr 175, poz. 1362 ze zm.). W uzasadnieniu wskazano, że M. N. przebywa w Domu Pomocy Społecznej, a źródłem jego utrzymania jest emerytura w wysokości 1.516,69 zł, z czego 70 % tj. 1.061,68 zł przekazywane jest na pokrycie kosztów jego pobytu w tej placówce. Od emerytury potrącana jest kwota w wysokości 394,78 zł z tytułu egzekucji komorniczej, której nie odlicza się od dochodu strony ustalanego dla potrzeb pomocy społecznej. Gmina ponosi koszty pobytu M. N. w Domu Pomocy Społecznej w wysokości 1.584,22 zł. Ponadto decyzją z dnia 20.12.2012r. umorzono stronie kwotę zwrotu nieuregulowanej należności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w wysokości 746,76 zł. Organ ustalił, że M. N. ma zapewnione usługi opiekuńcze, bytowe oraz wspomagające przez Dom Pomocy Społecznej, który zapewnia mu także opiekę lekarską i przepisane przez lekarza leki. Wyjaśniono ponadto, że Ośrodek posiada ograniczone środki finansowe, a pochodzące z nich zasiłki celowe specjalne kierowane są do rodzin o dochodzie niższym niż wnioskodawca. W odwołaniu od powyższej decyzji M. N. wskazał, że organ bezprawnie "zawładnął" jego zasiłkiem pielęgnacyjnym, który powinien być przeznaczony na jego leczenie, leki i rehabilitację. Tymczasem z tego świadczenia jest opłacane światło, gaz i personel Domu Pomocy Społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję, podniosło – w odniesieniu do wskazanej przez stronę konieczności pokrycia kosztów wydatków na środki higieny, w tym kremu na odleżyny, odparzenia itp. – że powyższe potrzeby tj. środki higieny, a także wszelkie leki, które przepisuje podopiecznemu lekarz, są kupowane przez Dom Pomocy Społecznej. Akceptując stanowisko organu I instancji, podkreślono dodatkowo, że z informacji Domu Pomocy Społecznej wynika, że uprzednio podopieczny przyjmował leki przepisane przez lekarza, natomiast od marca 2012r. odmówił ich przyjmowania i nie stosuje sie do zaleceń lekarskich. W tej sytuacji zdaniem organu brak jest podstaw do przyznania pomocy finansowej na ww. cele albowiem są one zaspokojone. Końcowo Kolegium wyjaśniło, że w przypadku zmiany sytuacji strony przysługuje jej uprawnienie do ponownego wystąpienia z wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach M. N. wystąpił o zwrot dodatku pielęgnacyjnego, począwszy od dnia zamieszkania w Domu Pomocy Społecznej tj. od dnia 7.09.2011r., podnosząc, że Dom Opieki, pomimo inkasowanych wysokich kwot od dawna nie zatrudnia na pełnym etacie żadnego wykwalifikowanego opiekuna. Skarżący uważa, że jest ,,okradany’’ z dodatku pielęgnacyjnego, który – jego zdaniem – nie powinien być wliczany do jego dochodu. Strona zakwestionowała także wyjaśnienia Domu Pomocy Społecznej dotyczące zakupu przeznaczonych dla niej leków. Końcowo skarżacy podkreślił, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej miał obowiązek wystąpić do Sądu o zmniejszenie ww. obciążenia komorniczego – co spowodowałoby ochronę dodatku pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w ramach tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń przepisów prawa materialnego, czy też postępowania, skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności kontrolowanego rozstrzygnięcia. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania M. N. zasiłku celowego na zakup leków. Na wstępie stwierdzić należy, że ustalony przez organy orzekające stan faktyczny sprawy znajduje pełne potwierdzenie w zebranym w aktach administracyjnych materiale dowodowym. Jak wynika z akt sprawy niniejszej skarżący M. N. przebywa w Domu Pomocy Społecznej (Dom dla Niepełnosprawnych), zwany dalej DPS. Placówka ta świadczy usługi opiekuńcze, bytowe oraz wspomagające, umożliwia i udostępnia opiekę zdrowotną wraz z zaordynowanymi lekami – co potwierdza dołączona do akt faktura VAT (k. 3). Skarżący jedynie za część leków ponosi odpłatność w wysokości 100 %, natomiast koszt pozostałych medykamentów pokrywa DPS (k. 5). Z wyjaśnień tej placówki z dnia 31.08.2012r. (k. 21) wynika, że jakkolwiek skarżący początkowo przyjmował leki, to od marca 2012r. odmówił ich przyjmowania i nie stosuje się do zaleceń lekarskich. Z tego też względu, w związku z powstałym niewielkim zapasem leków, od kwietnia 2012r. leki nie są kupowane. Niezależnie od powyższego DPS zapewnia stronie środki higieny osobistej (mydło, szampon, maszynki do golenia itp.), pieluchomajtki, kremy na odparzenia i przeciwodleżynowe oraz inne niezbędne artykuły. Zgodnie z art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 12.03.2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r. nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwanej dalej ustawą - dom pomocy społecznej świadczy usługi bytowe, opiekuńcze, wspomagające i edukacyjne na poziomie obowiązującego standardu, w zakresie i formach wynikających z indywidualnych potrzeb osób w nim przebywających. Z kolei stosownie do art. 58 tej ustawy wydatki związane z zapewnieniem całodobowej opieki mieszkańcom oraz zaspokajaniem ich niezbędnych potrzeb bytowych i społecznych w całości pokrywa dom pomocy społecznej (ust. 1). Dom pomocy społecznej: - umożliwia i organizuje mieszkańcom pomoc w korzystaniu ze świadczeń zdrowotnych przysługujących im na podstawie odrębnych przepisów (ust. 2), - pokrywa opłaty ryczałtowe i częściową odpłatność do wysokości limitu ceny, przewidziane w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (ust. 3), - może pokryć wydatki ponoszone na niezbędne usługi pielęgnacyjne w zakresie wykraczającym poza uprawnienia wynikające z przepisów o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (ust. 4). W tym miejscu wskazać należy, że stosownie do art. 39 ust. 2 ustawy zasiłek celowy może być przyznany m. in. na pokrycie części lub całości kosztów zakupu leków i leczenia osobie samotnie gospodarującej, jeżeli dochód tej osoby nie przekracza kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, które wynosi 477 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy w związku z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29.07.2009r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz. U. nr 127, poz. 1055). Niezależnie od powyższej regulacji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi lub zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową (art. 41 ustawy). Treść cyt. przepisów – powołanych w podstawie prawnej decyzji organu I instancji jest o tyle istotna, że źródłem utrzymania skarżącego jest emerytura w wysokości 1.516,69 zł, z czego 70 % tj. 1.061,68 zł przekazywane jest na pokrycie kosztów pobytu M. N. w domu pomocy społecznej, przy jednoczesnym potrąceniu kwoty w wysokości 394,78 zł z tytułu egzekucji komorniczej. W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Z uwagi na treść cyt. art. 41 ustawy powyższe okoliczności nie zwalniały jednak organów od konieczności przeprowadzenia postępowania dowodowego zgodnego z art. 7 i 77 § 1 K.p.a. – którym to wymogom zadośćuczyniono w niniejszej sprawie. Jak wynika z art. 41 ustawy zasiłek celowy może zostać przyznany – co wskazuje na pozostawione w tym zakresie przez ustawodawcę organowi pomocy społecznej uznanie administracyjne. Nie oznacza to jednak, że wydanie decyzji w tym zakresie polega na zupełnej dowolności działania organu. Rozstrzygnięcia wydawane w oparciu o uznanie administracyjne podlegają bowiem kontroli sądowej sprawowanej pod względem zgodności z prawem. Mianowicie, w pierwszym rzędzie zbadania wymaga, czy w ogóle dopuszczalne było uznanie administracyjne, a jeżeli tak, to czy przy wydawaniu decyzji nie przekroczono granic tego uznania, a także czy prawidłowo uzasadniono wybór danego rozstrzygnięcia sprawy. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza bowiem – jak wynika z art. 7 K.p.a. – załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Mając na uwadze treść przepisów ustawy podnieść trzeba, że organ przy udzielaniu przedmiotowej pomocy społecznej kieruje się ogólnymi zasadami wyrażonymi na gruncie tej regulacji dotyczącymi wymogu dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy (art. 3 ust. 3 ustawy), przy jednoczesnym ograniczeniu uwzględniania potrzeb osób i rodzin korzystających z pomocy do sytuacji, gdy potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4). Ratio legis tych postanowień polega na rozdzieleniu funduszy, jakimi dysponuje właściwy organ w taki sposób, aby pomoc dotarła do wszystkich osób uprawnionych w formie i wysokości adekwatnej do zgłaszanych przez nie potrzeb i zasobów finansowych organów pomocy społecznej. Podkreślenia również wymaga, że istotą pomocy społecznej jest zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Jak wynika z informacji przedstawionych przez organ I instancji środki pieniężne, pozostające w jego dyspozycji są ograniczone, a zasiłki celowe specjalne (głównie na zakup opału i leków) są kierowane do rodzin o dochodzie niższym niż wnioskodawca. W realiach rozpoznawanej sprawy dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, a nadto - jak już wskazano na wstępie – strona ma zapewnioną ze strony DPS opiekę, która obejmuje również dostarczanie leków w zakresie wskazanym w art. 58 ustawy. Z wyjaśnień DPS wynika, że skarżący nie stosuje się do zaleceń lekarskich, od marca 2012r. nie przyjmuje przepisanych mu lekarstw – wobec czego powstał ich niewielki zapas. DPS zapewnia skarżącemu środki higieny osobistej, kremy na odparzenia i przeciwodleżynowe oraz inne niezbędne artykuły. Mając na uwadze powyższe okoliczności należy podzielić stanowisko organu, że w realiach rozpoznawanej sprawy brak jest podstaw do przyznania skarżącemu pomocy finansowej na ww. cele skoro są one zaspokojone. Prawidłowo Kolegium zwróciło przy tym uwagę, że w przypadku zmiany sytuacji strony, skarżącemu przysługuje uprawnienie do ponownego wystąpienia z wnioskiem o przyznanie tego świadczenia. Z tych powodów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Odnosząc się do pozostałych zarzutów podniesionych w skardze, stwierdzić trzeba, że zawierają one ogólne uwagi krytyczne dotyczące działalności organów pomocy społecznej i DPS – przez co nie można ich bezpośrednio odnieść do zaskarżonej decyzji. Natomiast argumentacja skarżącego dotycząca dodatku pielęgnacyjnego nie mogła być przedmiotem rozważań Sądu, związanego w niniejszej sprawie granicami sprawy (art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a.). Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy P.p.s.a.