II SA/Ke 759/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka,, Sędzia NSA Anna Żak, Protokolant Sekretarz sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 grudnia 2011r. sprawy ze skargi M.W. i J.W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania administracyjnego prowadzonego w trybie wznowienia postępowania oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu zażalenia J. W. i M. W. na postanowienie Starosty Powiatowego w [...] z dnia [...], odmawiające zawieszenia postępowania prowadzonego na skutek wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną Starosty B. z dnia [...], zmienionej ostateczną decyzją tego samego organu z dnia [...], w przedmiocie rejestracji pojazdu marki Audi A4 o nr. rej [...] nr nadwozia VIN:[...] na rzecz J. i M. W., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 kpa utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Do wydania tego rozstrzygnięcia doszło na tle następujących okoliczności: W dniu 19 września J. i M. małżonkowie W. złożyli wniosek o zarejestrowanie samochodu marki Audi. Jako dowód własności tego pojazdu złożyli umowę kupna – sprzedaży zawartą przez nich w dniu [...] z O. i H. L.. Decyzją z dnia [...], zmienioną w związku ze zmianą miejsca zamieszkania ostateczną decyzją tego samego organu z dnia [...] samochód został zarejestrowany. W dniu 1 września 2009r. wpłynął wniosek Prokuratora Rejonowego w B. o wznowienie postępowania z uwagi na to, że samochód został uzyskany w drodze oszustwa i nigdy w przeszłości nie doszło do zawarcia umowy kupna – sprzedaży pomiędzy małżonkami L. a małżonkami W. Postanowieniem z dnia [...] Starosta Powiatowy w [...] na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 wznowił z urzędu postępowanie i następnie decyzją z dnia [...] uchylił decyzję ostateczną z dnia [...], zmienioną decyzją z dnia [...] i odmówił zarejestrowania samochodu. Na skutek odwołania J. W. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w dniu 11 grudnia 2009r. uchyliło tę decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. 29 stycznia 2010 małżonkowie W. złożyli wniosek o umorzenie postępowania, ewentualnie o jego zawieszenie do czasu ustalenia przez sąd powszechny kto jest właścicielem pojazdu będącego przedmiotem postępowania. Wskazali, że w okolicznościach sprawy dopiero uzyskanie przez małżonków L. prawomocnego wyroku sądu, nakazującego wydanie pojazdu, jako jego prawnym właścicielom, będzie stanowiło podstawę do wznowienia postępowania w przedmiocie rejestracji. Do tego czasu za właścicieli pojazdu winni być uznani jego aktualni posiadacze, gdyż zgodnie z art. 341 kc domniemywa się, że posiadanie jest zgodne z prawem. Decyzją z 18 marca 2010r. Starosta B. odmówił uchylenia decyzji rejestrującej pojazd. Na skutek odwołania wniesionego przez Prokuratora Rejonowego Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 §1 pkt 2 kpa uchyliło tę decyzję ale w to miejsce również odmówiło uchylenia decyzji w sprawie rejestracji pojazdu. Na skutek skargi Prokuratora Rejonowego Wojewódzki Sąd Administracyjny Kielcach wyrokiem z 14 października 2010r. uchylił decyzje organów obu instancji, wskazując między innymi, z powołaniem się na wyrok NSA z 14.10.1998r. sygn. II SA 1093/98, że dopóki wnioskodawca nie przedstawi bezspornych dowodów własności pojazdu organy administracji obowiązane są odmówić rejestrowania zgłoszonego pojazdu. Jednocześnie Sąd zwrócił uwagę na to, że nie został rozpoznany wniosek o zawieszenie postępowania. Pismami z dnia 11 lutego 2011r. organ I instancji wezwał małżonków W. do przedstawienia dowodów własności pojazdu. W odpowiedzi J. W. złożył kolejny wniosek o zawieszenie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa postępowania do czasu ustalenia przez sąd powszechny, kto jest właścicielem pojazdu, z powołaniem się na art. 100 § 1 kpa, zgodnie z którym organ powinie wystąpić do sądu o rozstrzygniecie zagadnienia wstępnego, jakim jego zdaniem jest ustalenie, kto jest właścicielem pojazdu. Odmawiając zawieszenia postępowania Starosta B. wskazał, że kwestia kto jest właścicielem pojazdu nie stanowi zagadnienia wstępnego, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 kpa, ustalenie to bowiem nie jest niezbędne do rozpatrzenia sprawy i wydania decyzji na obecnym etapie postępowania. Wskazał, że niezaprzeczalnym faktem jest, że aktualnie małżonkowie W. nie dysponują dokumentem potwierdzającym prawo własności. W przypadku natomiast przyznania takiego prawa przez sąd powszechny możliwa będzie rejestracja pojazdu w ramach odrębnego postępowania. Starosta stwierdził także, że ponieważ postępowanie toczy się z urzędu, w związku z zaistnieniem przesłanek z art. 145 § 1 pkt 5 kpa, nie jest możliwe zawieszenie postępowania na podstawie art. 98 § 1 kpa. W zażaleniu J. W. zarzucił naruszenie prawa materialnego – art. 72 ust. 1 pkt 1 kpa oraz § 4 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 22 lipca 2002r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów zakresie, w jakim organ uznał, że rozstrzygnięcie kwestii własności pojazdu nie jest niezbędne do rozpatrzenia sprawy i wydania decyzji na obecnym etapie postępowania, a także obrazę art. 7 kpa poprzez nie podjecie przez organ działań zmierzających do ustalenia kto jest właścicielem pojazdu, 97 § 1 pkt 4 kpa poprzez nieskorzystanie z instytucji normowanych tym przepisem i art. 98 § 1 kpa poprzez dowolne uznanie, że wniosek o zawieszenie postępowania został złożony w trybie tego przepisu w sytuacji, gdy odwołujący się wnioskował o zawieszenie postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa, co jego zdaniem organ winien uczynić z urzędu, do czego był zobowiązany po stwierdzeniu zaistnienia przesłanek z art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Utrzymując zaskarżone postanowienie w mocy Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało w całości stanowisko organu I instancji i dodatkowo powołało się na orzecznictwo NSA i SN, zgodnie z którym w postępowaniu dotyczącym rejestracji pojazdu ani organy ani też sądy administracyjne nie są właściwe do ustalania na podstawie art. 169 kc uzyskania prawa własności pojazdu samochodowego, a ustalenie prawa własności nie jest zagadnieniem wstępnym w postępowaniu o rejestrację pojazdu. W sytuacji, gdy wnioskodawca nie przedstawi bezspornych dowodów własności pojazdu i jego podstawowych elementów, organy administracji publicznej obowiązane są odmówić zarejestrowania zgłoszonego pojazdu. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skardze na to postanowienie J. W. i M. W. zarzucili naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 czerwca 21997r. Prawo o ruchu drogowym oraz § 4 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 22 lipca 2002r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów (tekst jedn. Dz. U. Nr 186 z 2007r. poz. 1322 ze zmianami) w zakresie, w jaki całkowicie dowolnie i błędnie uznano, że rozstrzygnięcie kwestii własności pojazdu nie jest niezbędne do rozpatrzenia sprawy i wydania decyzji na obecnym etapie postępowania w sytuacji, gdy prawo własności jest sporne oraz obrazę przepisów postępowania: - art. 7 kpa poprzez zlekceważenie normy nakazującej organowi ustalenie prawdy obiektywnej, co było obowiązkiem organum poprzez niepodjęcie jakichkolwiek czynności zmierzających do ustalenia kto jest właścicielem pojazdu, - art. 97 § 1 pkt 4 kpa poprzez nieskorzystanie z instytucji normowanych tym przepisem w sytuacji, gdy było to uzasadnione okolicznościami sprawy i błędne uznanie, że ustalenie kto jest właścicielem pojazdu, w sytuacji gdy prawo własności jest sporne, nie stanowi zagadnienia wstępnego, o którym mowa w tym przepisie, - naruszenie art. 98 § 1 pkt 1 kpa poprzez błędne i nieuzasadnione uznanie, że skarżący nie mieli legitymacji do złożenia skutecznego wniosku o zawieszenie postępowania w trybie tego właśnie przepisu, działając przy tym jako strona, na wniosek której zostało wszczęte postępowanie, w sytuacji, gdy pomimo wznowienia postępowania z urzędu skarżący nadal zachowali status strony, której wniosek inicjował postępowanie w przedmiotowej sprawie. Podnieśli, że wykładnia dokonana przez organy powoduje, że znaleźli się w mniej korzystnej sytuacji niż gdyby informacje skutkujące wznowieniem postępowania ujawniły się podczas pierwotnego rozpoznawania sprawy. Ich zdaniem brak jest podstaw prawnych do różnicowania tych dwóch sytuacji, a nadto brak jest jakichkolwiek rozsądnych argumentów aby tak czynić, zwłaszcza w sytuacji gdy organ uznaje, że brak jest podstaw do zawieszenia postępowania z urzędu, a jednocześnie odmawia wnioskodawcom prawa skutecznego złożenia wniosku w tym zakresie. W związku z tym domagali się uchylenia zarówno zaskarżonego jak i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji. W odwiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy o ruchu drogowym w brzmieniu obowiązującym zarówno w dacie wystąpienia przez skarżących z wnioskiem o zarejestrowanie pojazdu jak i w dacie wydania zaskarżonego postanowienia, rejestracji dokonuje się na podstawie dowodu własności pojazdu lub dokumentu potwierdzającego powierzenie pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5. Jako dowód własności został przez małżonków W. do wniosku o zarejestrowanie samochodu marki Audi dołączony dokument w postaci umowy kupna – sprzedaży zawartej [...] pomiędzy nimi jako kupującymi, a O. i H. L. jako sprzedającymi. Okolicznością niesporną i niekwestionowaną przez skarżących jest to, że takiej umowy z małżonkami L. nigdy nie zawierali. Autorzy skargi przyznają także, że kwestia własności pojazdu jest sporna i wymaga wyjaśnienia oraz ustalenia, kto jest jego właścicielem. Uważają, że ten obowiązek obciąża organy, które powinny w związku z tym zawiesić postępowanie i wystąpić do sądu powszechnego ze stosownym wnioskiem. Z takim stanowiskiem nie można się zgodzić. Jak to wynika z zacytowanego art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy o ruchu drogowym, to na osobie pragnącej zarejestrować pojazd spoczywa obowiązek dostarczenia dowodu własności. Gdyby wolą ustawodawcy było, aby to organ dokonujący rejestracji pojazdu samodzielnie ustalał, komu przysługuje tytuł prawny do pojazdu, wówczas niewątpliwie norma zawarta w art. 72 ustawy o ruchu drogowym byłaby inna. Mianowicie nakładałaby na organ rejestrujący obowiązek samodzielnego poszukiwania dowodów i na ich podstawie ustalania, kto jest właścicielem pojazdu. Tymczasem art. 72 ustawy o ruchu drogowym obowiązek przedstawienia dowodu własności nakłada na osobę występującą z wnioskiem o zarejestrowanie pojazdu. W sytuacji, gdy osoba nie dysponuje takim dowodem i sporne jest, czy faktycznie własność jej przysługuje, właściwym do rozstrzygnięcia tego sporu jest sąd powszechny, nie zaś organ administracji. Z tym ostatnim stwierdzeniem skarżący zdają się zgadzać, skoro uważają, że sprawa powinna być zawieszona do czasu rozstrzygnięcia przez sąd powszechny, kto jest właścicielem pojazdu. W związku z tym rozważenia wymaga, czy faktycznie rozpatrzenie sprawy wszczętej z urzędu na skutek wznowienia postępowania w sprawie o zarejestrowanie pojazdu zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia przez sąd powszechny, kto jest właścicielem pojazdu. Tylko wówczas bowiem uzasadniony byłby zarzut naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 kpa. W ocenie Sądu prawidłowo organy w niniejszej sprawie uznały, że nie zachodzą przesłanki do zastosowania tego przepisu. Jeszcze raz podkreślić należy, iż to na skarżących, jako osobach ubiegających się o zarejestrowanie pojazdu, spoczywa obowiązek dostarczenia dowodu jego własności. Natomiast obowiązkiem organu jest ustalenie, czy przedstawiony dowód faktycznie tę własność potwierdza. Skoro przedłożony przez małżonków W. wraz z wnioskiem o zarejestrowanie samochodu dokument w postaci umowy z [...] stwierdza zawarcie umowy, który to fakt nigdy nie miał miejsca, to skarżący, po wznowieniu postępowania, o ile nadal chcieli, aby samochód był zarejestrowany, mieli obowiązek przedstawienia jakiegoś innego dowodu własności (na przykład wyroku właściwego sądu powszechnego, ustalającego, że to oni są właścicielami). Niezłożenie takiego dowodu przez osobę zainteresowaną powoduje odmowę zarejestrowania pojazdu, nie może natomiast skutkować przerzuceniem na organ obowiązku poszukiwania takiego dowodu. Dlatego też Sąd w całości podziela stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 czerwca 2010r. w sprawie I OSK 1104/09, iż brak jest podstaw do uznania, że rozstrzygniecie sprawy o zarejestrowanie pojazdu zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia sprawy przez sąd powszechny. Z tego samego powodu za nieuzasadniony należy uznać zarzut naruszenia art. 7 kpa. Zawarty w skardze zarzut naruszenia § 4 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia z dnia 22 lipca 2002r. w sprawie rejestracji i oznaczenia pojazdów, zgodnie z którym dowodem własności pojazdu lub jego pojedynczych zespołów jest w szczególności umowa o dożywocie w niniejszej sprawie jest niezrozumiały. Jeśli natomiast skarżącym chodziło faktycznie o naruszenie normy wynikającej z pkt 6 § 4 ust. 1, zgodnie z którą dowodem własności jest także prawomocne orzeczenie sądu rozstrzygające o prawie własności pojazdu, taki zarzut byłby uzasadniony tylko wówczas, gdyby skarżący złożyli do organu prawomocny wyrok czy też postanowienie właściwego sądu, stwierdzające, że są właścicielami pojazdu, a mimo to organ odmówił im jego zarejestrowania. Tymczasem skarżący ani takiego orzeczenia nie złożyli, ani nawet jak by to wynikało z akt sprawy, nie wystąpili do sądu powszechnego o jego wydanie, a przedmiotem skargi jest postanowienie odmawiające zawieszenia postępowania, nie zaś decyzja odmawiająca zarejestrowania samochodu. Odnośnie zarzutu naruszenia art. 98 § 1 kpa to na wstępie zauważyć należy pewną niekonsekwencję skarżących. Składając bowiem zażalenie na postanowienie organu I instancji zarzucono, że organ ten dowolnie uznał, że wniosek o zawieszenie został złożony w trybie tego właśnie przepisu, pomimo, że został on złożony tylko w oparciu o art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Tymczasem obecnie w skardze zarzucają oni, że organ błędnie uznał, że nie mogą oni domagać się zawieszenia postępowania na podstawie art. 98 § 1 kpa. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej może zawiesić postępowanie, jeżeli wystąpi o to strona, na której żądanie postępowanie zostało wszczęte, a nie sprzeciwiają się temu inne strony oraz nie zagraża to interesowi społecznemu. Jak już wspomniano we wstępnej części uzasadnienia, zaskarżone postanowienie zostało wydane w toku wszczętego z urzędu postępowania o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną. Skoro postępowanie to zostało wszczęte z urzędu, prawidłowo organy uznały, że skarżący nie mogą skutecznie w oparciu o tę podstawę prawną domagać się zawieszenia postępowania. Podniesiony w skardze zarzut, że organ bez jakiejkolwiek podstawy prawnej różnicuje dwie sytuacje, bowiem gdyby okoliczność, że złożona przez nich umowa nie jest dowodem własności został ujawniony w toku prowadzonego na ich wniosek postępowania o zarejestrowanie pojazdu, ich sytuacja byłaby korzystniejsza, jest nieuzasadnione. Podstawę prawną tego zróżnicowania pod względem procesowym stanowi właśnie art. 98 § 1 kpa. Natomiast zauważyć należy, iż sytuacja faktyczna skarżących nie będzie zróżnicowana. Gdyby od początku było wiadome, że przedłożona umowa nie stanowi dowodu własności, z uwagi na to, że potwierdza fakt zawarcia umowy, który nie miał miejsca, to organ wydałby decyzję odmawiającą zarejestrowania pojazdu. Nawet gdyby skarżący złożyli wówczas wniosek o zawieszenie postępowania do czasu uzyskania przez nich innego tytułu własności, i nawet gdyby organ taki wniosek uwzględnił, to i tak do czasu wydania decyzji samochód nie byłby zarejestrowany. Identyczna sytuacja (brak rejestracji pojazdu) zaistnieje, jeśli skarżący w toku postępowania po wznowieniu nie przedłożą dowodu własności. Mając powyższe na uwadze skoro podniesione zarzuty okazały się niezasadne, a zaskarżone postanowienie nie narusza prawa i przy jego wydawaniu nie doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skarga podlegała oddaleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zmianami).