II SA/Ke 76/26
WyrokWSA w Kielcach2026-04-22
Skład orzekający: Agnieszka Banach, Beata Ziomek, Krzysztof Armański
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy uchwała rady gminy ustalająca wysokość ekwiwalentu pieniężnego dla strażaków ratowników OSP i kandydatów na strażaków ratowników OSP, która posługuje się terminem "udział" zamiast "uczestnictwo" oraz określa sposób naliczania ekwiwalentu, przekracza zakres upoważnienia ustawowego?Ratio decidendi
Uchwała rady gminy ustalająca wysokość ekwiwalentu pieniężnego dla strażaków ratowników OSP i kandydatów na strażaków ratowników OSP, która posługuje się terminem "udział" zamiast ustawowego "uczestnictwo" oraz określa sposób naliczania ekwiwalentu, jest sprzeczna z prawem. Rada gminy przekroczyła zakres upoważnienia ustawowego, ponieważ ustawa precyzuje moment naliczania ekwiwalentu, a rada nie może modyfikować tego sposobu ani używać terminologii innej niż ustawowa. Ponadto, uchwała przyznaje ekwiwalent kandydatom na strażaków ratowników za udział w ćwiczeniach, co wykracza poza upoważnienie ustawowe.Stan faktyczny
Rada Miejska w Busku-Zdroju podjęła uchwałę ustalającą wysokość ekwiwalentu pieniężnego dla strażaków ratowników OSP i kandydatów na strażaków ratowników OSP. Uchwała ta została zaskarżona przez Prokuratora Okręgowego w Kielcach oraz Prokuratora Rejonowego w Busku-Zdroju. Zarzuty dotyczyły m.in. użycia przez radę terminu "udział" zamiast ustawowego "uczestnictwo" oraz określenia sposobu naliczania ekwiwalentu, co zdaniem prokuratorów stanowiło przekroczenie upoważnienia ustawowego.Rozstrzygnięcie
Stwierdzono nieważność zaskarżonej uchwały w całości.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędzia WSA Krzysztof Armański, Protokolant Starszy inspektor sądowy Karolina Chrapkiewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2026 r. sprawy ze skarg Prokuratora Okręgowego w Kielcach, Prokuratora Rejonowego w Busku-Zdroju na uchwałę Rady Miejskiej w Busku-Zdroju z dnia 26 czerwca 2025 r. nr XVII/207/2025 w przedmiocie ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego dla strażaka ratownika oraz kandydata na strażaka ratownika ochotniczych straży pożarnych stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w całości.
W dniu 26 czerwca 2025 r. Rada Miejska w Busku-Zdroju, na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1465 ze zm., dalej "u.s.g.") oraz art. 15 ust. 1, ust. 1a, ust. 2 i art. 15a ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 244, dalej "u.o.s.p.", "ustawa"), podjęła uchwałę nr XVII/207/2025 w sprawie ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego dla strażaka ratownika OSP i kandydata na strażaka ratownika OSP z terenu gminy Busko-Zdrój, który uczestniczył w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu oraz za wykonywanie innych zadań.
W § 1 uchwały postanowiono: "1. Ustala się ekwiwalent pieniężny w wysokości 25,00 zł (słownie: dwadzieścia pięć złotych), za każdą rozpoczętą godzinę udziału strażaka ratownika OSP z terenu gminy Busko-Zdrój w działaniu ratowniczym lub akcji ratowniczej. 2. Ustala się ekwiwalent pieniężny w wysokości 15,00 zł (słownie: piętnaście złotych), za każdą rozpoczętą godzinę udziału strażaka ratownika OSP i kandydata na strażaka ratownika OSP z terenu gminy Busko-Zdrój w szkoleniu lub ćwiczeniu. 3. Ustala się ekwiwalent pieniężny w wysokości 10,00 zł (słownie: dziesięć złotych), za każdą rozpoczętą godzinę udziału strażaka ratownika OSP z terenu gminy Busko-Zdrój w zabezpieczeniu imprez sportowych i kulturalnych poprzez ochronę życia, zdrowia, mienia i środowiska, organizowanych na terenie gminy Busko Zdrój za zgodą lub na wniosek Burmistrza Miasta i Gminy Busko-Zdrój. 4. Ustala się ekwiwalent pieniężny w wysokości 10,00 zł (słownie: dziesięć złotych), za każdą rozpoczętą godzinę udziału strażaka ratownika OSP z terenu gminy Busko-Zdrój w zabezpieczeniu obszaru chronionego z dyspozycji Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w Busku-Zdroju, określonego w powiatowym planie ratowniczym".
Z kolei w § 2 uchwały wykonanie uchwały powierzono Burmistrzowi Miasta
i Gminy Busko-Zdrój.
Zgodnie z § 3 uchwały, traci moc uchwała nr LXXI/846/2023 Rady Miejskiej w Busku-Zdroju z dnia 28 grudnia 2023 r. w sprawie ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego dla strażaka ratownika OSP i kandydata na strażaka ratownika OSP z terenu gminy Busko-Zdrój, który uczestniczył w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu.
Na mocy § 4 tego aktu, uchwała podlega publikacji w Dzienniku Urzędowym Województwa Świętokrzyskiego. Stosownie zaś do § 5 uchwała wchodzi w życie
z mocą obowiązującą od dnia 1 sierpnia 2025 r.
Skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższą uchwałę wnieśli Prokurator Okręgowy w Kielcach oraz Prokurator Rejonowy w Busku-Zdroju.
Prokurator Okręgowy w Kielcach zaskarżył powyższą uchwałę w całości, zarzucając istotne naruszenie przepisów prawa, tj.:
– art. 2, art. 7, art. 94 Konstytucji RP, art. 40 ust. 1 u.s.g. oraz art. 15 ust. 1 u.o.s.p. polegającym na przekroczeniu zakresu upoważnienia ustawowego i wprowadzeniu w § 1 uchwały terminu "udział" zamiast "uczestnictwo" w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu, zabezpieczeniu obszaru chronionego;
– art. 2, art. 7, art. 94 Konstytucji RP, art. 40 ust. 1 u.s.g. oraz art. 15 ust. 2 u.o.s.p. polegającym na przekroczeniu zakresu upoważnienia ustawowego i wprowadzeniu w § 1 sprzecznego z ustawą zapisu, że "ekwiwalent przysługuje za "każdą rozpoczętą godzinę udziału w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu, zabezpieczeniu obszaru chronionego", podczas gdy radzie gminy nadano uprawnienie jedynie do ustalenia stawki godzinowej ekwiwalentu, a nie do określenia sposobu jego obliczania.
Podnosząc takie zarzuty, skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w całości.
Prokurator Rejonowy w Busku-Zdroju uchwale tej zarzucił istotne naruszenie:
– art. 15 ust. 1 u.o.s.p. poprzez posłużenie się w treści zaskarżonego przepisu pojęciem "udział" podczas gdy ustawodawca nie posłużył się terminem "udział" lecz terminem "uczestnictwo", co stanowi niedopuszczalną modyfikację przepisu kompetencyjnego;
– art. 15 ust 2 u.o.s.p poprzez brak określenia momentu, od którego naliczany ma być ekwiwalent, to jest momentu zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej oraz brak wskazania, że jest on naliczany bez względu na liczbę wyjazdów w ciągu jednej godziny;
– art. 15 ust. 2 w zw. z art. 15 ust. 1a pkt 1 u.o.s.p. przez przyznanie kandydatowi na strażaka mocą § 1 ust. 2 uchwały ekwiwalentu pieniężnego za uczestnictwo w ćwiczeniu, podczas gdy art. 15 ust. 2 ustawy nie daje podstawy do takiej regulacji, w konsekwencji zaskarżona uchwała pozostaje sprzeczna z art. 15 ust. 2 i art. 15 ust. 1a pkt 1 ustawy.
Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w całości.
Prokuratorzy w uzasadnieniu skarg przedstawili argumentację prawną na ich poparcie.
W odpowiedzi na skargi Rada Miejska w Busku-Zdroju wniosła o ich oddalenie, podnosząc w szczególności, że wykładnia § 1 zaskarżonej uchwały zarówno w aspekcie językowym, jak i systemowym nie prowadzi do jakiejkolwiek sprzeczności z treścią art. 15 ust. 1 u.o.s.p. Doktryna w odniesieniu do pojęcia ustawowego "uczestnictwo" posługuje się zamiennie pojęciem "udział" (np. Dariusz Kała "Ochotnicze Straże Pożarne. Komentarz." - komentarz do art. 15, WKP 2024 r.). Zgodnie ze Słownikiem języka polskiego PWN uczestnictwo oznacza: "brać w czymś czynny udział, współdziałać w jakiejś akcji", natomiast udział: "uczestniczenie w czymś wraz z innymi". W ocenie organu pojęcia powyższe są synonimami i nie ma żadnych podstaw do twierdzenia, że zapis w § 1 uchwały tj. "udział", zamiast "uczestnictwo" będzie rodził niebezpieczeństwo, że przy realizacji prawa do ekwiwalentu w postaci naliczenia jego wysokości, pojęciu temu będzie nadawana inna treść od ustawowej.
Zdaniem organu, zapis § 1 uchwały nie jest sprzeczny z ustawą, która precyzuje od jakiego momentu należy liczyć każdą rozpoczętą godzinę za udział strażaka w działaniu ratowniczym lub akcji ratowniczej. Wysokość ekwiwalentu musiała bowiem odnosić się do godziny, albowiem w zdaniu pierwszym art. 15 ust. 1 u.o.s.p. nie wskazano, dając radzie upoważnienie do ustalenia ekwiwalentu, jaką winien on przybrać formę (np. godzinową, dzienną, czy ryczałtową).
W ocenie organu przepisy art. 15 ust. 1 i 1a u.o.s.p. należy interpretować w ten sposób, że w ustawie rozróżniono jedynie, że ekwiwalent jest obligatoryjny dla strażaków, a dla kandydatów na strażaków OSP jest fakultatywny i może zostać przyznany, stosownie do posiadanych przez gminę środków finansowych. Ustawodawca nie zawęził możliwości przyznania kandydatom na strażaków ratowników ekwiwalentu za udział w szkoleniu i ćwiczeniach. Nie można przy tym uznać, że szkolenie, o którym mowa w art. 15 ust. 1 u.o.s.p. jest tożsame ze szkoleniem wskazanym w art. 9 ust. 1 pkt 1 u.o.s.p. Ustawa w art. 11 przewiduje bowiem inne szkolenia zarówno dla strażaków ratowników, jak i kandydatów na strażaków ratowników OSP i za uczestnictwo w tych szkoleniach kandydatom również przysługuje prawo do ekwiwalentu. Wprawdzie w art. 15 ust. 2 u.o.s.p. wskazano, że kandydatowi na strażaka przysługuje ekwiwalent za każdą rozpoczętą godzinę szkolenia, ale nie wskazano konkretnie jakiego szkolenia ekwiwalent dotyczy.
Reasumując organ stwierdził, że w uzasadnieniach skarg brak jest argumentacji odnoszącej się do charakteru wskazanych uchybień w aspekcie pojęcia "istotnego naruszenia prawa". Dodał, że organ nadzoru nie znalazł podstaw do stwierdzenia nieważności niniejszej uchwały.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Przedmiotem kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne są między innymi akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego
i terenowych organów administracji rządowej (art. 3 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 142 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Kryterium kontroli stanowi zgodność z prawem aktu, przy uwzględnieniu stanu prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Stosownie do treści art. 147 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6 p.p.s.a., stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności.
Wyjaśnić należy, że przesłanką stwierdzenia nieważności uchwały organu samorządu gminnego jest jej istotna sprzeczność z prawem. W orzecznictwie
i doktrynie podkreśla się, że opierając się na konstrukcji wad powodujących nieważność oraz wzruszalność decyzji administracyjnych, można wskazać rodzaje naruszeń przepisów, które trzeba zaliczyć do istotnych, skutkujących nieważnością uchwały organu gminy. Do nich należy naruszenie: przepisów wyznaczających kompetencję do podejmowania uchwał, podstawy prawnej podejmowania uchwał, przepisów prawa ustrojowego, przepisów prawa materialnego - przez wadliwą ich wykładnię - oraz przepisów regulujących procedurę podejmowania uchwał (por. przykładowo wyrok WSA w Warszawie z 1 czerwca 2021 r., VIII SA/Wa 281/21, LEX nr 3312403 i przywołane tam orzecznictwo oraz stanowisko wyrażone w doktrynie).
W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 października 2009 r., sygn. akt Kp 3/09, zwrócono uwagę na zasadę konstruowania przepisów z zachowaniem odpowiedniej określoności regulacji prawnych, która ma charakter zasady prawa. Wprawdzie w wyroku tym mowa o tworzeniu przepisów ustaw i rozporządzeń, jednakże opisana reguła ma charakter uniwersalny, a wynikające z niej wnioski mogą stanowić podstawę ocen w zakresie formy tworzenia prawa miejscowego.
Na prawodawcy ciąży zatem obowiązek tworzenia przepisów prawa możliwie najbardziej określonych w danym wypadku, zarówno pod względem ich treści, jak
i formy. Na oba wymiary określoności prawa składają się kryteria, które były wielokrotnie wskazywane w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, a mianowicie: precyzyjność regulacji prawnej, jasność przepisu oraz jego legislacyjna poprawność. Kryteria te składają się na tzw. test określoności prawa, który każdorazowo powinien być odnoszony do badanej regulacji. Precyzyjność przepisu przejawia się w konkretności regulacji praw i obowiązków, tak by ich treść była oczywista i pozwalała na ich wyegzekwowanie. Jest to możliwe pod warunkiem skonstruowania przez prawodawcę precyzyjnych norm prawnych. Z kolei jasność przepisu gwarantować ma jego komunikatywność względem adresatów. Innymi słowy, chodzi o zrozumiałość przepisu na gruncie języka powszechnego. Niejasność przepisu w praktyce oznacza niepewność sytuacji prawnej adresata normy i pozostawienie jej ukształtowania organom stosującym prawo.
Przypomnieć należy, że ustawodawca, uwzględniając konstytucyjną zasadę praworządności, zobowiązując wszystkie podmioty władzy publicznej do działania na podstawie prawa i w celu jego wykonania, wprowadził w przepisach ustaw kształtujących ustrój jednostek samorządu terytorialnego generalną klauzulę kompetencyjną, zobowiązującą te jednostki do stanowienia aktów prawa miejscowego oraz innych aktów "na podstawie upoważnień ustawowych". Przepisy te stanowią uszczegółowienie konstytucyjnej zasady praworządności wyrażonej w art. 7 Konstytucji RP. Podstawa prawna do działań w zakresie stanowienia aktów prawa miejscowego jest dwojakiego rodzaju. Jest nią upoważnienie bezpośrednio wynikające z przepisów ustaw ustrojowych (gminnej, powiatowej, wojewódzkiej) albo upoważnienie zawarte w innych regulacjach ustawowych.
Artykuł 7 Konstytucji RP stanowi ważną dyrektywę interpretacyjną, która zakazuje rozszerzającej wykładni przepisów kompetencyjnych (zob. TK - K 20/01)
i domniemywania kompetencji organów władzy publicznej. Ten ostatni zakaz wyklucza działania organów władz publicznych bez odpowiedniego przyzwolenia przez prawo. Realizując kompetencję, organ musi uwzględniać treść normy upoważniającej i nie może poszukiwać analogii w innych przepisach prawa odnoszących się do innych czy nawet podobnych regulacji w ramach przyznanych mu przez ustawodawcę kompetencji (WSA w Łodzi - II SA/Łd 203/21).
Przenosząc zaprezentowane wyżej rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że zaskarżona uchwała została podjęta w wykonaniu delegacji ustawowej określonej w art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 244). W dacie podjęcia zaskarżonej uchwały, tj. w dniu 26 czerwca 2025 r., art. 15 ust. 1, ust. 1a i ust. 2 ww. ustawy miały następujące brzmienie.
Strażak ratownik OSP, który uczestniczył w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu, otrzymuje, niezależnie od otrzymywanego wynagrodzenia, ekwiwalent pieniężny (art. 15 ust. 1 ustawy)
Ekwiwalent pieniężny otrzymują również:
1) kandydat na strażaka ratownika OSP, o którym mowa w art. 9 ust. 2 pkt 1,
2) strażak ratownik OSP, który brał udział w działaniach, o których mowa w art. 3 pkt 7,
- stosownie do posiadanych przez gminę środków finansowych (art. 15 ust. 1a ustawy), W myśl art. 3 pkt 7 tej ustawy, do zadań ochotniczych straży pożarnych należy w szczególności podejmowanie działań w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska przez zabezpieczanie obszaru chronionego właściwej jednostki ratowniczo-gaśniczej Państwowej Straży Pożarnej, określonego w powiatowym (miejskim) planie ratowniczym.
Wysokość ekwiwalentu pieniężnego ustala, nie rzadziej niż raz na 2 lata, właściwa rada gminy w drodze uchwały. Wysokość ekwiwalentu pieniężnego nie może przekraczać 1/175 przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego brutto, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" na podstawie art. 20 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251, 1429 i 1672) przed dniem ustalenia ekwiwalentu pieniężnego. Ekwiwalent pieniężny nalicza się za każdą rozpoczętą godzinę liczoną od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej lub gotowości do wyjazdu w celu realizowania zadań, o których mowa w art. 3 pkt 7, bez względu na liczbę wyjazdów w ciągu jednej godziny, a w przypadku kandydata na strażaka ratownika OSP - za każdą rozpoczętą godzinę szkolenia. Ekwiwalent pieniężny jest wypłacany z budżetu właściwej gminy" (art. 15 ust. 2 u.o.s.p.)
Zasadne okazały się zarzuty obu skarg dotyczące naruszenia art. 15 ust. 1 u.o.s.p. poprzez niedopuszczalną modyfikację przepisu kompetencyjnego i użycie w
§ 1 uchwały pojęcia "udział" zamiast "uczestnictwo", którym posługuje się ustawa w odniesieniu do aktywności, za którą przysługuje ekwiwalent pieniężny. Skorzystanie w uchwale z terminu innego niż ustawowy, dla określenia działania, które rodzi obowiązek naliczania ekwiwalentu (za "udział" - jak stanowi zaskarżona uchwała, a nie za "uczestniczenie" - jak przewiduje ustawa) rodzi niebezpieczeństwo, że przy realizacji prawa do ekwiwalentu w postaci naliczenia jego wysokości, pojęciu temu będzie nadawana treść inna od ustawowej, w szczególności, że "udział w działaniu ratowniczym" nie będzie rozumiany jako "uczestnictwo w działaniu ratowniczym" od momentu zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej (por. wyrok NSA z 13 września 2023 r., sygn. III OSK 2588/22, wyrok WSA w Rzeszowie z 25 marca 2025 r. o sygn. akt II SA/Rz 21/25, dostępny j.w.). Podkreślenia wymaga, że zgodnie z Wielkim Słownikiem Języka Polskiego "uczestnictwo" jest pojęciem szerszym niż "udział"; jest hiperonimem (określeniem nadrzędnym) dla pojęcia udziału, co oznacza, że nie można używać ich zamiennie (por. wyrok WSA w Krakowie z 12 marca 2026 r., sygn. III SA/Kr 1478/25). Podkreślić raz jeszcze należy, że naczelną zasadą prawa administracyjnego jest zakaz domniemania kompetencji organów władzy publicznej, co oznacza, że normy zawierające upoważnienia ustawowe powinny być interpretowane w sposób ścisły. Jeśli zatem lokalny prawodawca wychodzi poza wytyczne zawarte w upoważnieniu ustawowym, to dochodzi wówczas do istotnego naruszenia prawa, co skutkuje stwierdzeniem nieważności aktu uchwalonego w takich warunkach.
Zauważyć należy, że powołany art. 15 ust. 2 u.o.s.p. zastrzega wprost, że wysokość ekwiwalentu nalicza się dla strażaka ratownika OSP "za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej". Posługując się terminologią przyjętą przez ustawodawcę należy zatem odróżnić "ustalenie wysokości ekwiwalentu" od "naliczenia wysokości ekwiwalentu". Ustalenie wysokości ekwiwalentu należy do rady gminy, która w uchwale podjętej na podstawie art. 15 ust. 2 zdanie pierwsze u.o.s.p. ma obowiązek określić kwotową wysokość stawki dla strażaka ratownika OSP, który uczestniczył w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu ("Wysokość ekwiwalentu pieniężnego ustala, nie rzadziej niż raz na 2 lata, właściwa rada gminy w drodze uchwały"). Z kolei sposób naliczania ekwiwalentu określa ustawa, która w zdaniu drugim art. 15 ust. 2 stanowi, że ekwiwalent oblicza się za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej (por. także wyrok WSA w Łodzi z 9 kwietnia 2025 r., III SA/Łd 48/25; wyrok NSA z 13 września 2023 r., III OSK 2588/22, dostępne w CBOSA). Doprecyzowanie sposobu naliczania ekwiwalentu na poziomie ustawowym, zasadniczo powinno czynić zbędnym normowanie go w uchwale ustalającej wysokość ekwiwalentu.
Z tego powodu zarzut Prokuratora Rejonowego dotyczący naruszenia art. 15 ust. 2 u.o.s.p. poprzez brak określenia momentu, od którego naliczany ma być ekwiwalent, to jest momentu zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej oraz brak wskazania, że jest on naliczany bez względu na liczbę wyjazdów w ciągu jednej godziny, został uwzględniony. O ile bowiem dopuszczalne jest w niektórych przypadkach powtórzenie przez prawodawcę gminnego treści przepisu ustawy, o tyle wprowadzenie do uchwały postanowień sprzecznych z ustawą należy uznać za istotne naruszenie prawa, pozostające w kolizji z konstytucyjną zasadą praworządności.
Z tą ostatnią sytuacją mamy do czynienia w sprawie, co czyni zasadnym także zarzut Prokuratora Okręgowego o przekroczeniu przez Radę Miejską zakresu upoważnienia ustawowego i wprowadzeniu w § 1 uchwały sprzecznego z ustawą zapisu, że ekwiwalent przysługuje za "każdą rozpoczętą godzinę udziału" w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu, zabezpieczeniu obszaru chronionego. W zaskarżonej uchwale Rada Miejska określiła bowiem nie tylko wysokość ekwiwalentu dla ochotniczych straży pożarnych z terenu gminy Busko-Zdrój - do czego była uprawniona i zobowiązana, ale także wskazała, odmiennie niż ustawa, że przysługuje on "za każdą rozpoczętą godzinę udziału strażaka ratownika OSP z terenu gminy Busko-Zdrój w działaniu ratowniczym lub akcji ratowniczej" (§ 1 ust. 1 uchwały) i "za każdą rozpoczętą godzinę udziału strażaka ratownika OSP i kandydata na strażaka ratownika OSP z terenu gminy Busko-Zdrój w szkoleniu lub ćwiczeniu" (§ 1 ust. 2). Taka regulacja zaskarżonej uchwały stoi w wyraźnej sprzeczności z zakresem upoważnienia ustawowego, które zezwala radzie gminy jedynie do ustalenia wysokości ekwiwalentu, a nie do określenia sposobu jego obliczania. Ponadto przepis art. 15 ust. 2 u.o.s.p. stanowi, że ekwiwalent pieniężny naliczany jest "za każdą rozpoczętą godzinę liczoną od zgłoszenia wyjazdu (...) lub gotowości do wyjazdu", a nie "za każdą rozpoczętą godzinę udziału (...)", co stanowi niedopuszczalną modyfikację ustawy i tym samym istotne naruszenie prawa w § 1 ust. 1, 2, 3 i 4 uchwały. Zatem uchwała w sposób nieuprawniony modyfikuje ustawowy sposób ustalania ekwiwalentu, co stanowi o sprzeczności kontrolowanego aktu prawa miejscowego z art. 15 ust. 2 u.o.s.p. w zw. z art. 7 i art. 94 Konstytucji RP.
Wskazać także należy, że zgodnie z przywołanymi wyżej przepisami ekwiwalent pieniężny otrzymują strażacy ratownicy OSP, którzy uczestniczyli w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu (art. 15 ust. 1 ustawy). Jak stanowi zaś art. 15 ust. 1a pkt 1 ustawy, ekwiwalent pieniężny otrzymują również: kandydat na strażaka ratownika OSP, o którym mowa w art. 9 ust. 2 pkt 1.
Definicję kandydata na strażaka ratownika OSP zawiera art. 9 ust. 2 u.o.s.p., który stanowi, że kandydatem na strażaka ratownika OSP jest:
1) Strażak OSP, który ukończył 18 lat, a nie ukończył 65 lat, i który jest uczestnikiem szkolenia podstawowego przygotowującego do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych, lub
2) Strażak OSP w wieku od 16 do 18 lat, który za zgodą jednego z rodziców, opiekunów prawnych albo opiekunów faktycznych jest uczestnikiem szkolenia podstawowego przygotowującego do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych, z uwzględnieniem przepisów wydanych na podstawie art. 204 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 1465 oraz z 2024 r. poz. 878, 1222, 1871 i 1965).
Zatem kandydat na strażaka ratownika będący strażakiem OSP, który ukończył 18 lat, a nie ukończył 65 lat, może otrzymać ekwiwalent pieniężny, ale który jest uczestnikiem szkolenia podstawowego przygotowującego do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych. Rację ma zatem Prokurator Rejonowy, że do przekroczenia upoważnienia ustawowego doszło w § 1 ust. 2 uchwały, bowiem rada gminy nie ma umocowania do przyznania ekwiwalentu pieniężnego kandydatowi na strażaka ratownika OSP, który będzie uczestniczył w ćwiczeniu, o czym stanowi kwestionowany przepis. Wbrew twierdzeniom organu, ustawa wyraźnie wskazuje, za uczestnictwo w jakim szkoleniu przysługiwać może ekwiwalent pieniężny kandydatowi na strażaka ratownika OSP. Chodzi o szkolenie podstawowe przygotowujące do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych.
Ponadto, w przepisie § 1 ust. 2 zaskarżonego aktu ustalono wysokość ekwiwalentu pieniężnego dla kandydata na strażaka ratownika OSP z terenu gminy Busko-Zdrój. Organ stanowiący gminy umożliwił zatem otrzymywanie ekwiwalentu pieniężnego przez wszystkich kandydatów, tj. zarówno tych, o których stanowi art. 9 ust. 2 pkt 1, jak i wymienionych w pkt 2 tego przepisu ustawy. W konsekwencji przyjęta przez Gminę regulacja § 1 ust. 2 uchwały wykracza poza delegację ustawową określoną w art. 15 ust. 1a pkt 1 w zw. z art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy. Organ stanowiący gminy nie jest upoważniony do ustalenia wysokości ekwiwalentu dla kandydatów na strażaków ratowników OSP, o których mowa w art. art. 9 ust. 2 pkt 2 ustawy - strażaków OSP w wieku od 16 do 18 lat, którzy za zgodą jednego z rodziców, opiekunów prawnych albo opiekunów faktycznych są uczestnikami szkolenia podstawowego przygotowującego do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych. Nie jest kandydatem na strażaka ratownika OSP, któremu w myśl art. 15 ust. 1a pkt 1 u.o.s.p. można przyznać ekwiwalent, o jakim mowa w tym przepisie, osoba, o której mowa w art. 9 ust. 2 pkt 2 u.o.s.p.
Za takim kierunkiem wykładni przywołanych przepisów przemawia także treść art. 15a ustawy, który stanowi, że rada gminy może, w drodze uchwały, przyznać ekwiwalent pieniężny strażakom ratownikom OSP za wykonywanie zadań innych niż wymienione w art. 15. W uchwale wskazuje się te zadania oraz wysokość i sposób ustalenia ekwiwalentu pieniężnego. Przepis ten został dodany do u.o.s.p. z dniem 8 września 2023 r., mocą ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o ochotniczych strażach pożarnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 poz. 1560), czyli tej samej ustawy, która wprowadziła regulację art. 15 ust. 1a ustawy, upoważniającą radę gminy do ustalenia ekwiwalentu pieniężnego dla kandydatów na strażaków ratowników OSP, o których mowa w art. 9 ust. 2 pkt 1 u.o.s.p.. Wynika stąd, że ustawodawca – poza upoważnieniem określonym w art. 15 ustawy - przyznał radzie gminy uprawnienie do ustalenia ekwiwalentu dla strażaków ratowników OSP z tytułu wykonywania innych zadań niż wymienione w art. 15 u.o.s.p., a nie przewidział takiej możliwości w żadnym zakresie w odniesieniu do kandydatów na strażaków ratowników OSP. Oznacza to, że nieletniemu kandydatowi na strażaka ratownika OSP (16 - 18 lat) - w świetle przywołanych przepisów - ekwiwalent w ogóle nie może być przyznany, podobnie jak nie może być on przyznany kandydatowi na strażaka ratownika OSP za udział w ćwiczeniach, o czym mowa była wyżej.
W tym stanie rzeczy, mając na względzie rodzaj i zakres stwierdzonych naruszeń, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 94 ust. 1 u.s.g., mając na uwadze, że zaskarżona uchwała stanowi akt prawa miejscowego.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło