II SA/Ke 79/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Asesor WSA Agnieszka Banach, Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 marca 2018r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] wydaną z upoważnienia Wójta Gminy [...]w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Decyzją z dnia 14.06.2016r. organ I instancji przyznał A. B. świadczenie na okres zasiłkowy 2015/2016 w formie zasiłku rodzinnego na dziecko do 5 lat, przyznanego na D. B. w kwocie 89,00 zł miesięcznie na okres od 1.05.2016r. do 31.10.2016r. Rozstrzygnięcie to zostało wydane w oparciu o złożone dokumenty, z których ustalono dochód na osobę 507,24 zł, przy czym dochód ten kwalifikował rodzinę strony do zasiłku rodzinnego. Jak ustalił organ I instancji w dniu 25.08.2016r. A. B. przedstawiła zaświadczenie o wysokości dochodu osiągniętego z tytułu umowy o pracę męża - C. B., z którego wynika, że dochód netto za miesiąc lipiec 2016 roku wyniósł 4774,97 zł. Następnie dostarczono zaświadczenie o zarobkach męża strony za czerwiec 2017r. - w wysokości 3.203,36 zł. Mając na uwadze przekroczenie przez rodzinę A. B. kryterium dochodowego decyzją z dnia [...] organ I instancji: I. ustalił świadczenie w formie: 1. zasiłku rodzinnego na dziecko do 5 lat, przyznanego na D. B. w okresie od dnia 1.07.2016r. do dnia 31.08.2016r., na podstawie decyzji z dnia 14.06.2016r. za nienależnie pobrane; II. określił wysokość nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego na kwotę 178,00 wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty zasiłku rodzinnego, do dnia spłaty; III. orzekł zwrot: 1. zasiłku rodzinnego na dziecko do 5 lat, przyznanego na D. B. - z decyzji z dnia 14.06.2016r. pobieranego od 1.07.2016.r do 31.08.2016 r.; 2. wskazując że nienależnie pobrany zasiłek rodzinny stanowi kwotę 178 zł; 3. z zastrzeżeniem, że odsetki ustawowe za opóźnienie naliczane są od miesiąca następującego po miesiącu, w którym przestała być uprawniona do świadczeń, do dnia spłaty - na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28.11.2003r. o świadczeniach rodzinnych, zwanej dalej ustawą. Odwołanie od ww. decyzji wniosła A. B., zarzucając organowi naruszenie art. 7, art. 77, art. 80 oraz art. 107 K.p.a. Organ odwoławczy, utrzymując w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie, podzielił w całości ustalenia faktyczne i podstawę prawną przywołane przez organ I instancji, podkreślając że dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie. Wskazano ponadto na spoczywający na organach obowiązek prawidłowego pouczenia osoby otrzymującej świadczenia o sytuacjach, w których nastąpić może brak prawa do ich pobierania. W tym zakresie podkreślono, że pouczenie o konieczności poinformowania organu w razie uzyskania dochodu zostało sformułowane w sposób jasny i zrozumiały dla strony, zindywidualizowane i skonkretyzowane, wyjaśniając jednocześnie, jak należy rozumieć świadczenia nienależnie pobrane. Na podstawie zgromadzonych dokumentów organ ustalił, że dochód rodziny A. B., z uwzględnieniem dochodu uzyskanego C. B. za miesiąc czerwiec 2016 roku wynosi miesięcznie 4.725,08 zł/3 osoby, co daje 1575,02 zł i przekracza stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń rodzinnych. Z uwagi na fakt, że miesiąc czerwiec 2016 roku był miesiącem następującym po miesiącu, z którego tytułu uzyskano dochód (mąż strony podjął pracę od maja 2016r.), od dnia 1.07.2016r. ww. rodzina nie kwalifikuje się do pobierania świadczeń rodzinnych. Odnosząc się do zarzutów odwołania wskazano, że z art. 30 ust. 3 i 5 ustawy wyraźnie wynika, że w przypadku nienależnie pobranych świadczeń wydawana jest jedna decyzja, w której rozstrzyga się zarówno o wysokości należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, jak i o ich zwrocie. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniosła A. B., zarzucając decyzji organu odwoławczego naruszenie: 1. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 30 ustawy poprzez wydanie jednej decyzji administracyjnej, w której organ stwierdził, że zasiłek rodzinny został pobrany nienależnie i jednocześnie zobowiązał Skarżącą do zwrotu kwoty tego zasiłku wraz z odsetkami ustawowymi w sytuacji gdy w sprawie powinny zostać przeprowadzone odrębne postępowania administracyjne w tym zakresie; 2. przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 7 K.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności niewyjaśnienie, czy zasiłek rodzinny okresie od dnia 1.07.2016r. do dnia 31.08.2016r. był pobierany należnie, w sytuacji gdy na dzień wydania decyzji o przyznaniu zasiłku rodzinnego, tj. 14.06.2016r. organ nie miał wątpliwości co do zasadności przyznania zasiłku; - art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. poprzez zaniechanie oceny zgodności z przepisami prawa decyzji organu I instancji i błędne uznanie, że decyzja ta została wydana w sposób zgodny z przepisami postępowania, w tym po przeprowadzeniu właściwego postępowania administracyjnego, zgodnie z zasadą zaufania do organów władzy publicznej i po rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego; - art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji. W uzasadnieniu strona wskazała, że ewentualne uchybienia po stronie pracowników organu przyznającego zasiłek rodzinny nie mogą wywoływać dla niej negatywnych konsekwencji. Stanowisko takie jest konsekwencją obowiązywania art. 7 i art. 8 § 1 K.p.a., które nakazują uwzględnienie uzasadnionych interesów strony postępowania oraz zasadę zaufania obywateli do organów władzy publicznej. W tym zakresie powołano się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20.12.2012r. o sygn. akt IV SA/G1 261/12, w którym wskazano, że "przy ustalaniu uprawnienia małoletniego miało miejsce zaniedbanie organu I instancji, niestarannie kontrolującego dokumentację zgromadzoną, co wywołało konieczność usunięcia z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc decyzji". Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Na rozprawie sądowej w dniu 7.03.2018r. A. B. poparła skargę, wskazując że organ I instancji w momencie wydawania decyzji przyznającej świadczenie, dysponował wszystkimi dokumentami, łącznie z umową o pracę mojego męża. Natomiast w dacie składania wniosku mąż skarżącej nie posiadał jeszcze umowy o pracę, przy czym umowa ta została dostarczona przed wydaniem decyzji. We wrześniu 2017r. A. B. miała telefon od organu z prośbą o dostarczenie nowego zaświadczenia za miesiąc czerwiec 2016r. i wtedy wstrzymano wypłatę świadczenia od dnia 1.09.2016r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej ustawą P.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem – nie zaś pod kątem słuszności i celowości. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a.). Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego. Kontrolą sądowoadministracyjną w niniejszej sprawie została objęta decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego. Na wstępie, odnosząc się do zarzutów skargi o naruszeniu art. 30 z dnia 28.11.2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017r. poz. 1952 ze zm.), zwanej dalej ustawą, poprzez wydanie jednej decyzji administracyjnej w niniejszej sprawie, należy uznać je za niezasadne. W tym zakresie wskazać trzeba, że w omawianej regulacji od dnia 18.09.2015r. ustawodawca wprowadził przepisy, które w sposób niebudzący wątpliwości nakazują wydanie jednej decyzji o ustaleniu i zwrocie świadczeń nienależnie pobranych. Mianowicie, w art. 30 ust. 5 ww. ustawy expressis verbis jest mowa o jednej "decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych". Natomiast to we wcześniejszym stanie prawnym ustalenie i zwrot świadczenia nienależnie pobranego z tytułu świadczeń rodzinnych następowało w dwóch odrębnych decyzjach za czym przemawiała treść art. 30 ust. 3 i 5 ustawy, które odnosiły się odpowiednio do odrębnej decyzji o ustaleniu i odrębnej o zwrocie (por. wyrok NSA z dnia 21.04.2016r. o sygn. akt I OSK 1716/14, dostępny w internetowej bazie orzeczeń NSA). Obecnie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym zgodnie przyjmuje się dopuszczalność orzekania w jednej decyzji administracyjnej o ustaleniu kwoty nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego oraz obowiązku jej zwrotu (por. m. in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 9.05.2017r. o sygn. akt II SA/Lu 80/17, LEX nr 2305343). Zasadniczy sprzeciw skarżącej budzi jednak okoliczność, że organ I instancji w momencie wydawania decyzji przyznającej zasiłek rodzinnego dysponował umową o pracę jej męża – a z uwagi na przychód osiągnięty z tego tytułu w czerwcu 2017r., wobec przekroczenia kryterium dochodowego (czego strona nie kwestionuje), następnie wydano kwestionowane obecnie decyzje w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego. W tym miejscu, jakkolwiek zgodzić się należy ze stanowiskiem strony co do ww. ustaleń faktycznych, to nie sposób wyprowadzić z nich skutków prawnych, które powodowałyby konieczność uchylenia ww. rozstrzygnięć. Co prawda z uzasadnienia prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 7.12.2017r. o sygn. akt II SA/Ke 778/17 (znanego Sądowi z urzędu), którym uchylono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 31.08.2017r., stwierdzającą nieważność wydanej z upoważnienia Wójta Gminy [...]decyzji z dnia 14.06.2016r., przyznającej A. B. prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko – D. B., w kwocie 500 zł miesięcznie, na okres od 1.04.2016r. do 30.09.2017r. rzeczywiście wynika, że - "rażące naruszenie przepisów miało polegać na nieuwzględnieniu przy wydawaniu decyzji z dnia 14 czerwca 2016 roku faktu – znanego organowi I instancji – podjęcia zatrudnienia przez męża wnioskodawczyni C. B. na podstawie umowy o pracę z dnia 23 maja 2016r.", - "Istotne znaczenie ma w tym przypadku stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydawania decyzji (...) tj. w dniu 14 czerwca 2016r. Otóż istotnie organ I instancji dysponował umową o pracę C. B., zawartą w dniu 23 maja 2016r." Natomiast ze stanowiska zawartego w decyzji z dnia 24.07.2017r. wynika, że dopiero "w dniu 25.08.2016 roku A. B. przedstawiła organowi I instancji zaświadczenie o wysokości dochodu osiągniętego z tytułu umowy o pracę męża - C. B., z którego wynika, że dochód netto za miesiąc lipiec 2016 roku wyniósł 4774,97 zł", a następnie dostarczono zaświadczenie o zarobkach za czerwiec 2017r. w wysokości 3.203,36 zł. Zdaniem Sądu brak jednak podstaw by stwierdzić w tym zakresie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Przechodząc natomiast do podstawy materialnoprawnej – której treść została zacytowana w uzasadnieniach wydanych w niniejszej sprawie decyzji – wskazać trzeba, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Nie budzi wątpliwości Sądu, że w świetle cyt. przepisu "nienależnie pobrane świadczenia rodzinne" stanowi pojęcie o charakterze obiektywnym – w przeciwieństwie do art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy (którego to trybu organy nie użyły w niniejszej sprawie), który kwalifikuje je jako świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Tym samym organy obu instancji, powołując się na przekroczenie kryterium dochodowego rodziny A. B. z uwagi na dochód uzyskany przez C. B. w czerwcu 2017r., w sposób prawidłowy i wystarczający uzasadniły decyzje wydane w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego. Bezsporne przy tym jest, że skarżąca została uprzednio pouczona o obowiązkach informacyjnych w ww. zakresie. Natomiast uprzednie poinformowanie organu przez stronę o uzyskaniu ww. dochodu nie może skutkować brakiem możliwości uznania przyznanego następnie świadczenia za nienależnie pobrane. W tym miejscu jeszcze raz należy podkreślić, że w myśl przepisu art. 30 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym jest świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych – która to sytuacja, wobec przekroczenia kryterium dochodowego w czerwcu 2017r., bez wątpienia zaistniała w niniejszej sprawie. Jakkolwiek w procedurze administracyjnej obowiązuje zasada, że błędne pouczenie przez organ nie może szkodzić stronie (z czym zresztą nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie) to nie ma reguły wyłączającej uznanie, że w sytuacji poinformowania przez stronę organu o okolicznościach wyłączających uzyskanie pomocy i następnie jej przyznania – pomimo tej okoliczności – dane świadczenia może być uznane za pobrane nienależnie. Przeciwne stanowisko byłoby równoznaczne z przyjęciem wykładni contra legem, zwłaszcza że obowiązujące w tym zakresie przepisy nie dopuszczają jakiegokolwiek uznania administracyjnego, a organy, rozstrzygając w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego były związane bezwzględnie obowiązującymi w tym zakresie przepisami. Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy P.p.s.a. ----------------------- do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach 1