II SA/Ke 79/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek, Asesor WSA Agnieszka Banach, Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2019 r. przy udziale Wiesławy Klimontowicz Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kielce - Zachód w Kielcach delegowanej do Prokuratury Okręgowej w Kielcach sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych na gruncie oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych na gruncie. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Pismem z dnia 11.01.2018r. A. B. poinformował organ I instancji o zwiększeniu zrzutu wody na jego nieruchomość – wobec odwodnienia (w drodze wykopania rowu) okolicznych działek przez właścicieli i skierowania wody do przydrożnego, gminnego rowu. Podczas oględzin w dniu 12.03.2018r. pracownicy organu ustalili, że na działce nr 43/2 znajduje się rów o głębokości ok. 50 - 80 cm i szerokości ok. 1 m. Właściciel ww. działki – C. B. wyjaśnił, że rów ten zawsze był na działce, a obecnie jedynie odmulił on istniejący rów, który ma służyć odwodnieniu działki. W piśmie z dnia 27.03.2018r. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie poinformowało, że na działkach nr 43/2, 42/6, 42/5 nie występują urządzenia w zakresie melioracji wodnych. W toku prowadzonego postępowania uzyskano również decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej PINB) z dnia 1.10.2018r., którym umorzono wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie sprawdzenia legalności wybudowanego rowu melioracyjnego na ww. działce nr ewid. 43/2 przez C. B.. W uzasadnieniu wskazano, że: - prace przeprowadzane w grudniu 2017r. przez C. B. polegające na odmuleniu, pogłębieniu i oczyszczeniu istniejącego końcowego odcinka rowu melioracyjnego na ww. działce miały charakter bieżącego utrzymania tego urządzenia wodnego; - zgodnie z art. 205 ustawy z dnia 20.07.2017r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017r. poz. 1566 ze zm.) utrzymanie urządzeń wodnych należy do zainteresowanych właścicieli gruntów, a jeżeli urządzenia te są objęte działalnością spółki wodnej działającej na terenie gminy lub związku spółek, którym jest zrzeszona spółka wodna działająca na terenie gminy – do tej spółki lub tego związku spółek wodnych. Mając na uwadze powyższe Wójt Gminy [...], działając na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. w zw. z art. 234 Prawa wodnego, umorzył w całości postępowanie w sprawie naruszenia stanu wody na gruncie na działce nr ewid. 43/2 i czy zmiany te negatywnie oddziaływają na grunty sąsiednie. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ wskazał, że wykonany rów nie wpływa negatywnie na grunty sąsiednie i woda z tego rowu nie powoduje szkód działkom sąsiednim. Odwołanie wniósł A. B., wskazując że naruszenie stosunków wodnych na spornym terenie trwa już od wielu lat, a Gmina [...] została zobowiązana do przywrócenia stanu poprzedniego – poprzez rozbiórkę przepustu lub jego zatkanie w celu zaniechania zrzutu wód powierzchniowych i gruntowych w kierunku działek oznaczonych nr 68/2, 69/2 i 69/4, stanowiących jego własność. Obowiązku tego jednak nie wykonano. Z kolei C. B. na swojej działce nr 43/2 wykonał nielegalnie rów, który powoduje zalewanie działek odwołującego się, przy czym nie było to odmulenie. SKO, utrzymując w mocy zakwestionowaną decyzję, podkreśliło że sprawa dotycząca naruszenia stosunków wodnych mająca na celu uregulowanie stosunków wodnych na terenach przy drodze numer ewidencyjny 100 w miejscowości [...] - w zakresie ich wpływu na nieruchomości sąsiednie (tj. działki stanowiące własność A. B.położone przy drodze, na które mają wpływ wody opadowe z ciągu komunikacyjnego tj. drogi numer ewidencyjny 100) została już prawomocnie rozstrzygnięta. W konsekwencji przedmiotowa sprawa nie może być ponownie przedmiotem niniejszego postępowania. Mianowicie, decyzją z dnia 5.11.2015r. SKO uchyliło decyzję Burmistrza Miasta z dnia 29.07.2015r. i orzekło o nakazaniu Gminie [...] przywrócenie stanu poprzedniego poprzez rozbiórkę przepustu lub jego zatkanie w celu zaniechania zrzutu wód powierzchniowych i gruntowych w kierunku działek oznaczonych nr 68/2, 69/2 i 69/4 w miejscowości [...], w gminie [...], stanowiących własność A. B.. Prawomocnym wyrokiem z dnia 16.06.2016r. o sygn. akt II SA/Ke 26/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę A. B. na ww. decyzję organu odwoławczego, a akta sprawy zostały zwrócone organowi I instancji w dniu 27.09.2016r. celem doprowadzenia do wykonania decyzji. SKO powołało się również na: - informację Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 27.03.2018r., w której wskazano że na działkach nr 43/2, 42/6, 42/5 nie występują wpisane do ewidencji urządzenia w zakresie melioracji; - ostateczną decyzję PINB z dnia 1.10.2018r., z której wynika, że przeprowadzane w grudniu 2017r. przez C. B. czynności polegały na odmuleniu, pogłębieniu i oczyszczeniu istniejącego końcowego od kilkudziesięciu lat w naturalnej, własnej dolinie odcinka rowu melioracyjnego na działce nr 43/3 i miały charakter bieżącego utrzymania tego urządzenia wodnego; - podkreślając że przepis art. 234 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20.07.2017r. Prawo wodne (Dz. U. z 2018r. poz. 2268) ma zastosowanie wówczas, gdy zmiany stanu wody na gruncie wynikają z działań niedotyczących istniejących urządzeń wodnych, a jedynie przy okazji wpływają na stosunki wodne w otoczeniu. Reasumując organ odwoławczy stwierdził, że niezależnie od tego czy przedmiotowy rów zakwalifikowany zostanie do urządzeń wodnych (art. 191 ust. 1 Prawa wodnego, czy do urządzeń melioracji wodnej (do których stosownie do art. 197 ust. 1 pkt 1 Prawa wodnego należą rowy wraz z budowlami związanymi z nimi funkcjonalnie) organem właściwym do podjęcia dalszych działań w sprawie będzie Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł A. B., zarzucając SKO "niezbyt dokładne rozpatrzenie odwołania" i wyjaśniając, że na spornym terenie nigdy nie było rowu, a został on wykonany przez C. B. w końcu 2017r. Strona zakwestionowała ustalenia, że rów ten zbiera wodę wyłącznie z działki 43/2, gdyż zbiera on również wodę z działek sąsiednich na długości ok. 1 km. Skarżący za nieprawdziwe uznał oświadczenia C. B., ustalenia organu co do odmulenia przez sąsiada rowu oraz informacje uzyskane od PINB. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Na rozprawie sądowej w dniu 22.05.2019r.: - A. B. poparł swoją skargę; - Prokurator Prokuratury Rejonowej Kielce-Zachód delegowana do Prokuratury Okręgowej w Kielcach, która zgłosiła swój udział w niniejszej sprawie na podstawie art. 8 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018r. poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wniosła o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wyznaczonym wskazanymi przepisami prawa Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest decyzja SKO wydana w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie naruszenia stanu wody na gruncie na działce nr ewid. 43/2 (należącej do C. B.) i czy zmiany te negatywnie oddziaływają na grunty sąsiednie. Stanowisko to kwestionuje A. B., podnosząc że jego sąsiad wykonał w końcu 2017r. rów zbierający wodę z działek sąsiednich na długości ok. 1 km, co negatywnie wpływa na stan wody na działkach skarżącego. Okolicznością niesporną jest położenie omawianego terenu na terenie o specyficznym układzie wód gruntowych. Tytułem wstępu wskazać trzeba, że poprzednio Prokurator Prokuratury Rejonowej w [...] złożył wniosek do Burmistrza Miasta [...] o wszczęcie postępowania administracyjnego zmierzającego do wydania w oparciu o art. 29 ustawy Prawo wodne z dnia 18.07.2001r. decyzji mającej na celu uregulowanie stosunków wodnych na terenach przy drodze [...] - w zakresie ich wpływu na nieruchomości sąsiednie tj. działki stanowiące własność A. B. położone przy drodze, na które mają wpływ wody opadowe z ciągu komunikacyjnego tj. drogi numer ewidencyjny 100. W rezultacie powołano biegłego, którego zadaniem było ustalenie, czy dokonane w 2012r. przez Gminę [...] (okoliczność bezsporna) "udrożnienie" istniejącego rowu odwadniającego drogę nr ewid. 100 do istniejącego przepustu znajdującego się pod drogą gminą, który zrzuca wody pochodzące z rowu na działkę sąsiadująca bezpośrednio z działkami A. B. spowodowało podtapianie nieruchomości stanowiących jego własność. Zdaniem biegłego, stosunki wodne w zakresie wód powierzchniowych i gruntowych były porządkowane z wykorzystaniem do tego celu nieruchomości stanowiących własności A. B.– wobec czego uznał za konieczne przywrócenie stanu poprzedniego na gruntach należących do gminy. W rezultacie prawomocną decyzją z dnia 5.11.2015r. SKO nałożyło na Gminę [...] obowiązek przywrócenia stanu poprzedniego, poprzez rozbiórkę przepustu lub jego zatkanie w celu zaniechania zrzutu wód powierzchniowych i gruntowych w kierunku działek oznaczonych numerami: 68/2, 69/2 i 69/4 w miejscowości [...], w gminie [...], stanowiących własność A. B. WSA, oddalając wyrokiem z dnia 16.06.2016r. o sygn. akt II SA/Ke 26/16 skargę A. B. od tego rozstrzygnięcia, potwierdził że tak sformułowany obowiązek przywrócenia stanu poprzedniego został prawidłowo uznany przez organy za wystarczający do odwrócenia negatywnych dla nieruchomości skarżącego skutków wykonanych w styczniu 2012 r. przez Gminę prac. W odrębnym postępowaniu – z wniosku Gminy [...] o podjęcie działań w sprawie nielegalnie wybudowanego rowu na ww. działce nr 43/2 – PINB ustalił, że: - przedmiotowy obiekt, o głębokości od 50 cm do 80 cm i szerokości do 1 m, stanowi końcowy (dolny) odcinek ciągu rowu ziemnego istniejącego powyżej dz. nr 43/2 o łącznej długości ok. 700 m; - odpływ z najniższego odcinka rowu zlokalizowanego na działce nr ewid. 43/2 jest zablokowany, - odcinek rowu na działce nr ewid. 43/2 ma charakter rowu odparowującego - zatrzymującego wodę w swym korycie; - istniejący ciąg melioracyjny w postaci rowu odkrytego o długości ok. 700 m, wyposażonego w przepusty betonowe, którego zakończenie znajduje się na działce nr ewid. 43/2 istnieje od kilkudziesięciu lat, służy odwodnieniu terenu rolnego z co najmniej kilkunastu działek, zlokalizowany jest w naturalnej własnej dolinie, zaniżeniu terenu; - ciąg rowów był na przełomie lat i jest obecnie na bieżąco konserwowany przez właścicieli działek, na którym jest zlokalizowany; - ostatnie prace przy odmuleniu, wyskarpowaniu rowu na odcinku działki nr ewid. 43/2 były wykonane przez właściciela tej działki - C. B. w grudniu 2017r. Uwzględniając powyższe PINB decyzją z dnia [...] (k. 22 akt administracyjnych) umorzył wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie sprawdzenia legalności wybudowanego rowu melioracyjnego na ww. działce nr ewid. 43/2 przez C. B. – powołując się na art. 205 ustawy z dnia 20.07.2017r. Prawo wodne (Dz. U. z 2018r. poz. 2268). Zgodnie z tym przepisem utrzymywanie urządzeń melioracji wodnych należy do zainteresowanych właścicieli gruntów, a jeżeli urządzenia te są objęte działalnością spółki wodnej działającej na terenie gminy lub związku spółek wodnych, w którym jest zrzeszona spółka wodna działająca na terenie gminy - do tej spółki lub tego związku spółek wodnych. W tym zakresie PINB stwierdził, że przeprowadzane w grudniu 2017r. przez C. B. czynności polegały na odmuleniu, pogłębieniu i oczyszczeniu istniejącego końcowego odcinka rowu melioracyjnego na działce nr 43/3 w msc. [...] i miały charakter bieżącego utrzymania tego urządzenia wodnego (str. 3 podjętej decyzji). Powyższe okoliczności – trafnie przywołane w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia SKO – mają istotne znaczenie również w niniejszej sprawie, w którejA. B., domagając się interwencji organów, zarzuca że na sąsiedniej działce nr 43/2 został wykonany nielegalnie rów, który powoduje zwiększone zalewanie jego działek. Z tak sformułowanym stanowiskiem skarżącego nie sposób jednak się zgodzić – przede wszystkim z uwagi na cyt. wyżej ustalenia PINB, będącego organem właściwym do kontroli przestrzegania i stosowania przepisów prawa budowlanego, która obejmuje kontrolę zgodności wykonywania robót budowlanych z przepisami prawa budowlanego (art. 84a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7.07.1994r. Prawo budowlane). Zgodnie bowiem z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy – w których znajduje się ww. decyzja PINB z cyt. wyżej stwierdzeniem o odmuleniu, pogłębieniu i oczyszczeniu (w grudniu 2017r.) istniejącego końcowego odcinka rowu melioracyjnego przez C. B. – nie zaś, jak twierdzi skarżący, o jego budowie. Ustaleń tych A. B. sposób skuteczny nie podważył, podnosząc jedynie ogólne zarzuty o "nieprawdziwości" stanowiska PINB. W niniejszej sprawie, zainicjowanej interwencją skarżącego o zwiększonym zrzucie wody na jego nieruchomość, zaakcentowania wymaga, że SKO nie poprzestało na powołaniu się na ww. dokumentację PINB, lecz zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. przeprowadziło w sposób wyczerpujący postępowanie dowodowe w niniejszej sprawie, opierając się m.in. na oświadczeniu C. B. co do tego, że obecnie jedynie odmulił rów istniejący od lat na jego działce, służący jej odwodnieniu – co potwierdza wcześniejsze ww. ustalenia PINB. Ze względu na powyższe, odnosząc się do żądań skarżącego, brak podstaw by zakwestionować, że w niniejszej sprawie nie zastosowano art. 234 ust. 3 Prawa wodnego, zgodnie z którym jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. Regulacja ta ma zastosowanie wówczas, gdy zmiany stanu wody na gruncie wynikają z działań niedotyczących istniejących urządzeń wodnych, a jedynie przy okazji wpływają na stosunki wodne w otoczeniu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17.10.2018r. o sygn. akt II OW 96/18, dostępne w internetowej bazie orzeczniczej tego Sądu). Powyższe ustalenia determinowały dalsze, prawidłowe rozważania SKO, które, analizując charakter melioracji wodnej (z którą niewątpliwie mamy do czynienia w niniejszej sprawie) przytoczyło treść następujących przepisów ustawy Prawo wodne: - art. 195, który stanowi że melioracje wodne polegają na regulacji stosunków wodnych w celu polepszenia zdolności produkcyjnej gleby i ułatwienia jej uprawy, - art. 16 pkt 47, zawierającą definicję rowów - sztuczne koryta prowadzące wodę w sposób ciągły lub okresowy, o szerokości dna mniejszej niż 1,5 m przy ujściu - art. 197 ust. 1 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym urządzeniami melioracji wodnych są rowy wraz z budowlami związanymi z nimi funkcjonalnie; - art. 196 ust. 1, zgodnie z którym w celu zapewnienia dostępu do informacji o urządzeniach melioracji wodnych oraz o zmeliorowanych gruntach prowadzi się ewidencję urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów. Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, podziela zarazem stanowisko SKO, że wpis do ewidencji, o jakiej mowa w art. 196 ust. 1 Prawa wodnego, nie ma charakteru konstytutywnego tzn. urządzenie melioracji wodnej nie powstaje z chwilą wpisu do takiej ewidencji, a ma jedynie charakter rejestrowy i ewidencyjny. W konsekwencji bez znaczenia dla przepisu, jaki mógłby znaleźć zastosowanie w niniejszej sprawie są uzyskane w toku postępowania informacje co do tego, że: - na działkach nr 43/2, 42/6, 42/5 nie występują wpisane do ewidencji urządzenia w zakresie melioracji (pismo Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 27.03.2018r.); - w zasobach archiwum Starostwa Powiatowego, jak również w Archiwum Państwowym brak jest również pozwolenia na budowę rowu melioracyjnego na przedmiotowej działce bądź działkach sąsiednich. W konsekwencji w zaskarżonej decyzji zasadnie przedstawiono stanowisko, że niezależnie od tego czy przedmiotowy rów zakwalifikowany zostanie do urządzeń wodnych (art. 191 ust. 1 Prawa wodnego), czy do urządzeń melioracji wodnej (do których stosownie do art. 197 ust. 1 pkt 1 Prawa wodnego należą rowy wraz z budowlami związanymi z nimi funkcjonalnie) organem właściwym do podjęcia dalszych działań w sprawie będzie Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie. Jak wynika bowiem z art. 191 ust. 1 Prawa wodnego w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, którego następstwem jest zmiana funkcji tego urządzenia właściwy organ Wód Polskich może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi tego urządzenia przywrócenie poprzedniej funkcji tego urządzenia, wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód. W konsekwencji Wójt Gminy [...] – do którego A. B. zgłosił zalewanie swojej nieruchomości poprzez wykopanie sąsiedniego rowu – prawidłowo, działając na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. w zw. z art. 234 Prawa wodnego, umorzył postępowanie w sprawie naruszenia stanu wody na gruncie na działce nr ewid. 43/2 i czy zmiany te negatywnie oddziaływają na grunty sąsiednie. Rozstrzygnięcie to zostało prawidłowo utrzymane w mocy zaskarżoną decyzją SKO. Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy P.p.s.a.