II SA/Ke 792/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Żak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka, Sędzia NSA Teresa Kobylecka, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 grudnia 2011r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie usług opiekuńczych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...] znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania B. K. – opiekuna prawnego całkowicie ubezwłasnowolnionej M. K., utrzymało w mocy decyzję działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta K. Kierownika Rejonu Opiekuńczego "H." Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie (MOPR) z dnia [...] znak: [...] w sprawie przyznania M. K. w okresie od 1.07.2011r. do 30.09.2011r. pomocy społecznej w postaci usług opiekuńczych w wymiarze 4 godzin dziennie, 5 razy w tygodniu w dni powszechnie i 2 godzin dziennie w soboty, niedziele i dni świąteczne, za odpłatnością w wysokości 10% wartości 1 godziny usług, w wysokości 11,50 zł w dni powszednie i 23 zł w dni świąteczne, co daje kwoty: 1,15 zł za 1 godzinę usług w dni powszednie i 2,30 zł za 1 godzinę usług w dni świąteczne. Z akt sprawy wynika, że B. K. wnioskiem z dnia 25.07.2011r. zwróciła się do MOPR o kontynuację usług opiekuńczych dla matki M. K., w dotychczasowym wymiarze, tj. 5 x 4 godziny w dni powszednie i 2 godziny w dni świąteczne. Jednocześnie wniosła o całkowite zwolnienie z odpłatności za usługi. Organ I instancji wydając opisaną na wstępie decyzję z dnia [...] powołał w podstawie prawnej przepisy art. 7, 8, 9, 14, 17, 50 i 106 ustawy o pomocy społecznej oraz przepisy uchwały Rady Miejskiej Nr [...] w sprawie zasad przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze świadczone w ramach ustawy o pomocy społecznej. W odwołaniu B. K. wniosła o całkowite zwolnienie z odpłatności za powyższe usługi podnosząc, iż nie jest w stanie dopłacać matce do usług opiekuńczych gdyż pobierane świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 520 zł wydatkuje na swoje leczenie i pokrycie kosztów utrzymania domu. Pracownikom socjalnym zarzuciła bark znajomości stanu zdrowia jej matki, który stale się pogarsza. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując decyzję organu I instancji w mocy wyjaśniło, że zgodnie z art. 50 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Organ ustalił, że M. K. jest osobą samotnie gospodarującą. Jej dochód w wysokości 1295,57 zł, jako przekraczający kwotę 1185 zł określoną w uchwale Rady Miejskiej Nr [...], oznacza obowiązek uiszczania opłaty za usługi opiekuńcze w wysokości 100% kosztu usługi. Niemniej jednak organ w oparciu o § 8 uchwały z uwagi na szczególnie uzasadniony przypadek zastosował wobec strony zwolnienie z ponoszenia opłat w wysokości 90% kosztu usługi. Wydatki ponoszone na utrzymanie M. K. organ ustalił na kwotę 689,69 zł, uwzględniając koszty energii elektrycznej (88,61 zł), wody (21,73 zł), wywozu śmieci (21 zł), telefonu (50 zł), leków (384,35 zł), pampersów (81 zł) oraz wyposażenia łóżka rehabilitacyjnego (40 zł). Tym samym w ocenie organu wydatek na opłacenie usług opiekuńczych w kwocie około 110 zł miesięcznie nie będzie stanowił nadmiernego obciążenia budżetu M. K.. Spośród podnoszonych przez B. K. wydatków na wyżywienie dietetyczne matki (500 zł), opał (200 zł), środki higieniczne (60 zł) organ uwzględnił tylko kwotę 300 zł na wyżywienie, albowiem pozostałe wydatki nie zostały wykazane żadnymi dowodami. Z uwagi zaś na zamieszkiwanie M. K. w jednym domu z córką nie było potrzeby uwzględnienia w jej wydatkach kosztów opału. W konkluzji organ podniósł, że w przypadkach podobnych do niniejszej sprawy udziela zwolnienia na poziomie 10% kosztu usługi. W rozpatrywanej sprawie nie zostały zatem naruszone granice uznania administracyjnego. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego B. K. wzniosła w imieniu M. K. o całkowite zwolnienie z opłaty za usługi opiekuńcze podnosząc, że kwota 608,58 zł pozostająca po odliczeniu wydatków na energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci, telefon, leki, pampersy i wyposażenia łóżka rehabilitacyjnego wydatkowana jest na żywność (500 zł), środki czystości (60 zł), wizyty lekarskie (150 zł), opał (200 zł), butlę gazową (52 zł). Miesięczne wydatki bez wizyt lekarskich, które mają miejsce co drugi miesiąc, dają więc sumę przekraczającą kwotę 608,58 zł. Na rozprawie w dniu 28 grudnia 2011r. B. K. wyjaśniła, że dieta jej matki jest specjalistyczna (obejmuje np. Nutri Drinki pomocne w żywieniu osoby leżącej już od 6 lat), oraz że utrzymuje się ze świadczenia pielęgnacyjnego, jej syn zaś z powodu skoliozy uznany został za niepełnosprawnego i utrzymuje się z renty rodzinnej po ojcu w wysokości 330 zł. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są zasadne, a podstawą do uchylenia postanowienia są także przyczyny niepowołane w treści skargi. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy oraz przepisów postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, iż w toku postępowania administracyjnego organy obu instancji dopuściły się naruszenia prawa procesowego, to jest art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., które miało wpływ na wynik sprawy. Stanowi to podstawę do uwzględnienia skargi z przyczyn wskazanych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że M. K. uprawniona jest do pomocy w formie usług opiekuńczych, o których mowa w art. 50 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Rozstrzygnięcia przez Sąd wymaga natomiast kwestia, czy orzekające w niniejszej sprawie organy administracji prawidłowo ustaliły, że M. K. powinna ponosić 10% kosztów przyznanych jej usług opiekuńczych, co według organu II instancji stanowi miesięcznie kwotę około 110 zł przy dochodzie, ustalonym bezspornie przez organy, wynoszącym 1295,27 zł. Zgodnie z art. 50 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej Rada Gminy określa w drodze uchwały szczegółowe warunki przyznawania odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania. Na terenie Gminy K. kwestie te uregulowała uchwały rady Miejskiej z dnia 18 marca 2010r. Nr [...] w sprawie zasad przyznawania i odpłatności za usługi świadczone w ramach ustawy o pomocy społecznej. W załączniku nr 1 do uchwały określono, że tylko przy dochodzie osoby samotnie gospodarującej nie przekraczającym 477 zł. usługi opiekuńcze świadczone są bezpłatnie, natomiast przy dochodzie przekraczającym 1185 zł są one pełnopłatne. Jednak zgodnie z § 8 uchwały w szczególnie uzasadnionych przypadkach, na wniosek osoby zobowiązanej do odpłatności z tytułu świadczonych usług, może ona zostać częściowo lub całkowicie zwolniona z ponoszenia opłat na określony czas ze względu na między innymi konieczność ponoszenia wydatków na cele związane z leczeniem (zakup leków, koszty prywatnych wizyt lekarskich, koszty dojazdów do placówek służby zdrowia itp.). Stosownie natomiast do § 4 w/w uchwały wydatki na świadczone usługi podlegają zwrotowi w całości lub części jeżeli dochód na osobę w rodzinie przekracza kryterium dochodowe, o którym mowa w art.8 ust.1 ustawy o pomocy społecznej. Decyzja w przedmiocie zwolnienia częściowego lub całkowitego z obowiązku ponoszenia opłat za usługi ma charakter więc uznaniowy, co pociąga za sobą konieczność szczegółowego wyjaśnienia sytuacji materialnej i zdrowotnej osoby ubiegającej się o takie zwolnienie i rozważenia, czy faktycznie jest ona w stanie ponieść koszty związane z opieką, której wymaga, bez szkody dla koniecznego leczenia czy też wyżywienia. To zaś implikuje obowiązek należytego uzasadnienia przez organ swojego rozstrzygnięcia. W przeciwnym bowiem razie organ naraża się na zarzut, że wydana decyzja została podjęta w sposób dowolny, z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie Kolegium uznało, że M. K. jest w stanie ponosić koszty usług opiekuńczych w 10%, ponieważ należy przyjąć wydatki miesięczne na jej wyżywienie dietetyczne w wysokości 300zł, a nie jak twierdziła B. K. - opiekun prawny 500 zł. miesięcznie. Zdaniem organu kwota 500zł. nie została potwierdzona dowodowo przez B. K., podobnie jak wskazana przez nią kwota 200zł. na zakup opału i kwota 60 zł ponoszona na środki higieniczne. Ponadto zdaniem organu odwoławczego M. K. mieszka w jednym domu z córką wobec tego nie ma potrzeby uwzględniania w jej dochodach kosztów opalu mieszkania, skoro dom służy trzem osobom. koszty utrzymania mieszkania powinny obciążać także pozostałe osoby zamieszkujące w lokalu. Odnośnie kosztów diety zauważyć należy, że B. K. od samego początku wskazywała, iż koszty specjalistycznej diety, jakiej stosowania wymaga jej matka (a jednocześnie koszty całego jej wyżywienia) wynoszą 500 złotych miesięcznie (k. 3, k. 13). Tymczasem organy obu instancji przyjęły kwotę 300zł. bez jakiegokolwiek wyjaśnienia, na jakiej podstawie takiego ustalenia dokonano w sytuacji, gdy pracownik socjalny T. K. w protokole dotyczącym ustalenia miesięcznych wydatków M. K. ( k. 13) przyjął miesięczny wydatek na dietetyczne odżywianie w kwocie 500zł. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że wydatki w tym zakresie nie zostały udowodnione przez skarżącą, jednak w ocenie Sądu w takiej sytuacji powinna ona w pierwszej kolejności zostać zobowiązana przez organ przed rozstrzygnięciem tej kwestii - do złożenia dowodów na poparcie swoich twierdzeń. W przeciwnym razie mamy do czynienia z niewyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. Ponadto z jednej strony organ uwzględnił w miesięcznych wydatkach opłatę za energię elektryczną (przy czym nie wiadomo, czy podana kwota 88,61 zł to cała suma za dany okres rozliczeniowy, czy też część przypadająca na jedną osobę), uwzględnił opłatę za telefon, wodę, śmieci, odmówił natomiast uwzględnienia kosztów opału powołując się na wspólne zamieszkiwanie skarżącej z córką i wnukiem. Nie uwzględnił w tych wydatkach także kosztów związanych z opłatą za gaz. Organ pomocy społecznej mógłby oczywiście uznać, że pozostałe osoby, wspólnie zamieszkujące z M. K. powinny w takiej sytuacji ponosić za nią opłaty, zwłaszcza, że są to osoby bliskie, ale wymagałoby to wcześniejszego ustalenia, jaka jest ich sytuacja materialna. Nie jest wystarczające wskazanie przez Kolegium, że B. K. pobiera świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 520zł miesięcznie, w sytuacji gdy ma ona na utrzymaniu syna studenta, który jak ona twierdzi jest niepełnosprawny. W tej sytuacji podnoszony w skardze zarzut, co do wadliwego ustalenia przez organy kosztów miesięcznej opieki nad M. K. i brak ustaleń co do kosztów opieki lekarskiej o jakiej mowa w skardze uznać należy za uzasadniony. Mając powyższe na uwadze w ocenie Sądu, zarówno zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów art. 7, 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik spawy. Dlatego też obie te decyzje podlegały uchyleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. Stosownie do art. 152 p.p.s.a. Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji przeprowadzi postępowanie administracyjne mając na uwadze przedstawione wyżej wywody i eliminując dotychczas popełnione uchybienia. W szczególności ustali w sposób prawidłowy, jakie są niezbędne koszty utrzymania, które musi ponosić skarżąca i w związku z tym czy i w jakiej wysokości może ona ponosić koszty związane z przyznaną jej usługą opiekuńczą.