II SA/Ke 795/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka (spr.) Sędzia WSA Jacek Kuza Protokolant Starszy sekretarz sądowy Joanna Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2021 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r. [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z 20 sierpnia 2021 r., [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 k.p.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze - po rozpatrzeniu odwołania S. B. - utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta K. z 24 czerwca 2021 r., znak: [...], o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie [...]zł. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że w dniu 25 maja 2021 r. S. B. złożył w MOPR w K. wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz dziecka P. B.. W odwołaniu złożonym od wyżej opisanej decyzji skarżący wniósł o ponowne zbadanie jego przypadku i wydanie decyzji korzystnej dla niego. Wskazał, że z uwagi na stan zdrowia w chwili obecnej nie jest w stanie podjąć żadnej pracy zarobkowej. Podkreślił, że ma problemy z poruszaniem się, a rokowania jego stanu zdrowia są złe. Dodał, że leczenie farmakologiczne oraz rehabilitacja nie przynoszą pożądanych efektów. Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym SKO wskazało na art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i wyjaśniło, że skarżący zwrócił się o umorzenie jego zadłużenia, jakie posiada wobec MOPR w K., ze względu na swoją sytuację majątkową i zdrowotną. Prezydent Miasta K., będący jednocześnie organem dłużnika i wierzyciela, zadziałał w sprawie dwutorowo. Jako organ wierzyciela, na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w dniu 24 czerwca 2021 r. wydał decyzję, na mocy której umorzył skarżącemu 50% należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie [...]zł. W uzasadnieniu powołał trudną sytuację materialną i zdrowotną wnioskodawcy. Jako organ dłużnika, Prezydent Miasta K. w dniu 24 czerwca 2021 r. na podstawie art. 30 ust. 1 ww. ustawy wydał decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie [...]zł, która stała się przedmiotem niniejszego postępowania. Zadaniem SKO, organ I instancji zasadnie zastosował jako podstawę rozstrzygnięcia wniosku art. 30 ust. 1 ustawy. Organ wyjaśnił, że jedyną i konieczną przesłanką umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres minimum 3 lat. Kategoryczne sformułowanie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika nie stanowi ani samodzielnego, ani dodatkowego warunku umorzenia należności. Wymagane art. 30 ust. 1 ustawy przesłanki umorzenia nie zostały przez skarżącego spełnione, a organ orzekający w sprawie nie naruszył powołanego przepisu. Zdaniem Kolegium, wydanie decyzji poprzedzone zostało dokładnym wyjaśnieniem wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podjętego w sprawie rozstrzygnięcia. Ocena ta nie nosi cech dowolności, a w decyzji zawarto podstawowe jej elementy oraz uzasadnienie faktyczne i prawne. W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze S. B. wniósł o zmianę decyzji organu I instancji oraz decyzji SKO w K. z 20 sierpnia 2021 r. i umorzenie zadłużenia w całości, ewentualnie o uchylenie ww. decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności: a) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 138 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie w sposób wystarczająco dogłębny i wyczerpujący materiału dowodowego zebranego w sprawie, co doprowadziło do mylnego ustalenia, że nie ma podstaw do umorzenia zadłużenia w całości i nie zastosowano "art. 30 paragraf 2" ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, "art. 68 § 1" ustawy o świadczeniach rodzinnych, b) art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa wynikającej z w/w artykułu poprzez prowadzenie postępowania w taki sposób, że wynikiem tego wytworzono u odwołującego się brak zaufania do organów administracji; 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym w szczególności: a) "art. 30 paragraf 2" ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że sytuacja rodzinna i dochodowa oraz zdrowotna skarżącego jest na tyle trudna, że ten artykuł powinien być zastosowany, a zadłużenie umorzone w całości; b) "art. 68 § 1" ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niesłuszne zastosowanie w sytuacji, gdy skarżący spełnia przesłanki z tego artykułu do umorzenia zadłużenia w całości. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że organy błędnie oceniły jego sytuację zdrowotną, życiową i majątkową. Wskazał, że organy mają w aktach całą dokumentację medyczną, z której wynika, że już w 2009 r. w opinii biegły ocenił stan zdrowia skarżącego jako "brak ruchów w nadgarstku i palcach prawej ręki uniemożliwia nie tylko pracę fizyczną ale w bardzo dużym stopniu ogranicza wykonywanie funkcji życiowych (...). Z bardzo dużym prawdopodobieństwem rokowanie jest niepomyślne nie tylko trudno mówić o poprawie funkcjonowania ręki, ale można spodziewać się progresji. Badany jest pracownikiem fizycznym i w jego stanie zdrowia żadna praca fizyczna, tym bardziej że jest praworęczny jest NIE MOŻLIWA". Skarżący wyjaśnił, że była to opinia z 2015 r., kiedy nie było jeszcze problemów z nogą. W 2015 r. miał pierwszy zabieg na lewą stopę – wycięcie kaletki palucha z korekcją tkanek miękkich z osteotomią I-szej kości śródstopia. Zalecono chodzenie o kulach. Z wyników badań wynika, że skarżący ma zmiany aksonalno-demielinizacyjne włókien ruchowych n. łokciowego i pośrodkowego – uszkodzenie dolnej części prawego splotu barkowego. W 2018 r. doznał zwichnięcia głowy kości ramiennej prawej w stawie barkowym ze złamaniem guzka większego kości i jego przemieszczeniem. W 2018 r. doszedł niedosłuch obu uszu. Podniósł, że "to, że nie wystąpił do ZUS o stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy w stopniu znacznym nie znaczy, że stan faktyczny jest taki, że jest całkowicie w stopniu uniemożliwiającym mu podjęcie jakiejkolwiek pracy stanie zdrowia." Wskazał, że od lat utrzymuje się z pomocy społecznej. Na moment decyzji ma dochody [...] zł, z tego stały czynsz [...] zł, gaz [...] zł za 2 miesiące, prąd [...] zł/2 miesiące, [...] zł minimum za leki miesięcznie. Zostaje mu ok. [...] zł na jedzenie na miesiąc. Nie ma rokowań na poprawę stanu zdrowia, a wręcz pogarsza się on z wiekiem. Prawa ręka i lewa noga są całkowicie niesprawne, chodzi o kuli. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z 25 października 2021 r. skarżący podniósł, że organ może umorzyć w całości lub w części należność w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy, który może zastosować samodzielnie. Jest to oddzielny ustęp art. 30, więc niezrozumiałym jest dlaczego organ uważa, że musi być najpierw spełniona przesłanka z art. 30 ust. 1. Podkreślił, że "przecież odwoływał się od dwóch decyzji, a w decyzji nr [...],4609.1.2021, zbadał przesłanki umorzenia w 50% bez badania spełnienia przesłanek z art. 30 ust. 1," tylko w oparciu o jego sytuację życiową i majątkową. Skarżący podkreślił, że SKO nie złożyło odpowiedzi na skargę na ww. decyzję MOPR, czyli w jego przekonaniu uznało tę skargę za zasadną. Ta skarga dotyczyła również decyzji w sprawie umorzenia należności w oparciu o art. 30 ust. 2 i organ badał tylko przesłanki "z tego paragrafu", czyli sytuację życiową, przy czym błędnie ją ocenił, bo jakby uczynił to prawidłowo, to by stwierdził, że powinien umorzyć zaległość w 100%. Kwestie tego, czy egzekucja była skuteczna, nie miały w tej decyzji dla organu znaczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Orzekając w tak zakreślonych granicach, Sąd uznał, że rozpatrując wniesione przez skarżącego odwołanie organ II instancji nie rozpoznał istoty sprawy, w szczególności nie wyjaśnił, której decyzji to odwołanie dotyczyło. Jak wynika z akt sprawy, w dniu 24 czerwca 2021 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta K., w następstwie załatwienia wniosku S. B. z 20 maja 2021 r. o umorzenie zadłużenia, jakie posiada on w MOPR - ze względu na sytuację majątkową i zdrowotną, podjął dwie decyzje: 1. odmawiającą umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w kwocie [...]zł, znak: [...], której podstawę materialnoprawną stanowił art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 877) oraz 2. umarzającą 50% kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie [...]zł (należność główna+odsetki ustawowe za opóźnienie liczone na dzień wydania decyzji), znak: [...], na podstawie art. 30 ust. 2 w/w ustawy. Obie decyzje skarżący odebrał w dniu 30 czerwca 2021 r. i od każdej z nich przysługiwało mu odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K.. W terminie do wniesienia odwołań S. B. złożył pismo nazwane "odwołaniem", w którym wniósł o ponowne rozpatrzenie jego "sprawy z dn. 24.06.2021 r. o umorzenie zaległości zaliczek alimentacyjnych w całości, oraz zweryfikowanie" stanu zdrowia. Pismo to organ I instancji potraktował jako odwołanie od decyzji opisanej wyżej w pkt 1, przedstawił akta Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu, które tak też pismo to rozpatrzyło. Nie ulega przy tym wątpliwości, że S. B. nie składał w terminie do wniesienia odwołań innego pisma poza datowanym na 5 lipca 2021 r. i że pismo to nie zostało potraktowane jako odwołanie od drugiej decyzji z 24 czerwca 2021 r. umarzającej 50% kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (informacja uzyskana w toku postępowania sądowego w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w K. – k. 40 akt sądowych). Zdaniem Sądu, treść omawianego pisma nie wskazywała na to, że jest to odwołanie wyłącznie od jednej decyzji podjętej 24 czerwca 2021 r. i to tej, którą swoim rozstrzygnięciem objęło Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Jeśli w ogóle przyjąć, bez uprzedniego wyjaśnienia tej okoliczności, że skarżący zakwestionował w tym odwołaniu tylko jedną z dwóch podjętych decyzji, to nie było podstaw do przyjęcia, że chodzi o decyzję znak: [...] Jej podstawę prawną stanowił art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który nie przewiduje w ogóle badania sytuacji zdrowotnej, osobistej czy majątkowej dłużnika alimentacyjnego, a właśnie na te okoliczności powoływał się zarówno we wniosku jak i w odwołaniu S. B.. Skarżący nie negował tego, że nie spłaca obciążających go należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a jako podstawę faktyczną do ich umorzenia przedstawiał swoją trudną sytuację zdrowotną i niemożność podjęcia pracy. Bez wyjaśnienia, jak należy traktować złożone przez niego pismo z 5 lipca 2021 r., czy jest ono odwołaniem od obu niekorzystnych dla strony decyzji z 24 czerwca 2021 r., czy też tylko od jednej z nich, a jeśli tak – której, rozstrzygnięcie sprawy przez organ II instancji uznać należy za przedwczesne. W dodatku przyjmując, że pismo z 5 lipca 2021 r. stanowi odwołanie od decyzji podjętej na podstawie art. 30 ust. 1 ww. ustawy, a nie na podstawie art. 30 ust. 2, organ odwoławczy pozostawił poza jakimikolwiek rozważaniami istotę zarzutów odwołania S. B., sprowadzających się do wniosku o ponowne zweryfikowanie jego stanu zdrowia, który – jak podniesiono tym piśmie – nie rokuje poprawy i uniemożliwia podjęcie pracy zarobkowej. Te okoliczności można badać tylko przy zastosowaniu art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, co nie mogło nastąpić przy przyjęciu, że skarżący odwołał się wyłącznie od decyzji znak: [...] W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. naruszyło art. 7, art. 9, art. 63 § 2 w zw. z art. 50 § 1 oraz art. 127 § 1 w zw. z art 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż przed rozpatrzeniem odwołania S. B. ustalenia i wyjaśnienia wymagało, której decyzji organu I instancji z 24 czerwca 2021 r. ono dotyczy. Tym samym zaistniała konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji jako wydanej przedwcześnie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ II instancji wezwie stronę do wyjaśnienia, czy pismo z 5 lipca 2021 r. jest odwołaniem od obu decyzji Dyrektora MOPR w K., działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta K., czy też od jednej z nich, a jeśli tak od której informując jednocześnie – w trybie art. 9 k.p.a. – o treści art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.