II SA/Ke 798/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Żak po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. Ł. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi S. Ł. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 12 lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich postanawia: I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych; II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata. Prawomocnym postanowieniem z dnia 28 października 2013 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach, po rozpoznaniu wniosku S. Ł. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, zwolnił wnioskodawcę od wpisu sądowego od skargi, w pozostałym zaś zakresie oddalił wniosek. Wyrokiem z dnia 18 grudnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę S. Ł. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 12 lipca 2013 r. w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich. Skarżący, wezwany do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł za doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem, ponownie wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 24 stycznia 2014 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach oddalił wniosek S. Ł. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W sprzeciwie od ww. postanowienia wnioskodawca podniósł, że jest osobą ubogą, której nie stać w niektórych miesiącach na wykupienie lekarstw. Do sprzeciwu dołączył szczegółowe wyliczenie dochodów i wydatków. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. W myśl art. 245 § 1-3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest zatem instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki jej zastosowania powinny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Ze złożonego przez S. Ł. oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, utrzymując się z emerytury swojej w wysokości 1863 zł oraz emerytury żony wysokości 1231 zł. Wnioskodawca jest najemcą lokalu mieszkalnego o pow. 47,6 m² stanowiącego własność Towarzystwa Budownictwa Społecznego. Nie posiada innego majątku ani oszczędności. Oświadczył, że wraz z żoną od wielu lat zmuszeni są pożyczać pieniądze na zaspokojenie swoich potrzeb. Z dołączonego do sprzeciwu orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 13 lutego 2008 r. wynika, że wnioskodawca zaliczony został do znacznego stopnia niepełnosprawności, datującego się od 1997 roku. Z dołączonego do sprzeciwu wykazu wydatków wynika zaś, że ponosi następujące wydatki: opłata za mieszkanie ok. 756,04 zł, zwrot pożyczki na mieszkanie 80 zł + 776,93 zł, zwrot pożyczki na życie ok. 266,69 zł, opłaty za gaz i energię elektryczną 60 zł, wyżywienie 2-4 osób 650 zł, ubezpieczenie w PZU obojga małżonków ok. 146,79 zł, środki czystości 100 zł, lekarstwa 150 zł, konieczność stałej opieki i pomocy innej osobie (którą Państwo wstrzymało z dniem 31.07.2013r.) 600 zł. Z powyższego wynika, że stan majątkowy i sytuacja dochodowa wnioskodawcy i jego żony nie zmieniła się od daty postanowienia Referendarza sadowego z dnia 28 października 2013 r. Wnioskodawca nie wykazał również aby jego wydatki uległy znaczącemu zwiększeniu w stosunku do tamtego okresu. Postanowieniem z dnia 28 października 2013 r. został zwolniony wyłącznie od wpisu sądowego. Pomimo tego, że wnosił o zwolnienie od kosztów sądowych w całości i ustanowienie adwokata, nie wniósł sprzeciwu od powyższego orzeczenia, które uwzględniało jego wniosek jedynie w części. Należy zatem przyjąć, że uznawał wtedy swoją sytuację materialną za umożliwiającą poniesienie kosztów sądowych i kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika na późniejszym etapie postępowania, tym bardziej że o tych kosztach został poinformowany w uzasadnieniu ww. postanowienia. Aktualnie nie przedstawił żadnych okoliczności, które wskazywałyby, że jego sytuacja materialna uległa pogorszeniu. S. Ł. posiadając wraz z żoną stały miesięczny dochód w postaci dwóch emerytur nie pozostaje zatem w aż tak trudniej sytuacji, która uniemożliwiałaby uiszczenie kwoty 100 zł opłaty kancelaryjnej, 100 zł wpisu od skargi kasacyjnej i wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, a tym samym uzasadniałaby uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Przy stałych miesięcznych dochodach wnioskodawca jest w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia kosztów niniejszego postępowania. Z załączonego do sprzeciwu wykazu wydatków oraz wyciągu z rachunku w SKOK za listopad 2013 r. wynika, że wnioskodawca spłaca kredyt mieszkaniowy (w kwocie 776,93 zł miesięcznie). Załączony do sprzeciwu dowód wpłaty kwoty 266,69 zł na rachunek Santander Consumer Finanse S.A. wskazuje zaś, że wnioskodawca uzyskał kredyt konsumencki. Udzielenie kredytu mieszkaniowego i konsumenckiego musiała więc poprzedzać pozytywna analiza sytuacji finansowej strony w zakresie możliwości spłaty pożyczonej kwoty. Przy tym spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami postępowania sądowego, gdyż niedopuszczalna byłaby sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykonuje ciążące na niej prywatne zobowiązania kredytowe, a żąda by koszty sądowe pokrywał za nią Skarb Państwa. Mając zatem na względzie, że S. Ł. i jego żona posiadają stałe miesięczne dochody oraz biorąc pod uwagę okoliczność, że sytuacja rodzinna i majątkowa wnioskodawcy nie uległa zmianie od daty poprzedniego postanowienia w sprawie prawa pomocy, jest on w stanie poczynić odpowiednie oszczędności oraz ponieść koszty postępowania sądowego. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.