II SA/Ke 800/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Żak, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędzia NSA Teresa Kobylecka (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 grudnia 2011 sprawy ze skargi D.Z. na decyzję Wojewody z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...] Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania D. Z., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] orzekającą o odmowie wymeldowania A. Z. z pobytu stałego z lokalu położonego przy ulicy K. w O. W podstawie prawnej decyzji powołano przepisy art. 15 ust. 2, art. 50 ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. z 2006r. Dz.U. Nr 139, poz. 993 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że postępowanie o wymeldowanie A.Z. z pobytu stałego z lokalu położonego przy ulicy K. w O. zostało wszczęte na wniosek D. Z. W wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego organ I instancji uznał, iż nie zachodzą przesłanki nakazujące wymeldowanie A. Z. w trybie administracyjnym i decyzją z dnia [...] orzekł o odmowie jej wymeldowania. Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się D. Z. i dnia 6 września 20011r. skierował, za pośrednictwem Prezydenta Miasta, odwołanie do Wojewody, wnosząc w nim o uchylenie zaskarżonej decyzji i wymeldowanie A. Z. Organ odwoławczy nie znalazł podstaw do zmiany bądź uchylenia decyzji organu I instancji. Wskazał, że zagadnienia dotyczące obowiązku meldunkowego regulują przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zgodnie z art. 15 ust. 2 tej ustawy organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Powyższy przepis wyczerpująco wyznacza sytuacje, w której dopuszczalne jest wymeldowanie osoby bez jej oświadczenia woli. Organ wskazał, że orzecznictwo sądowe podkreśla konieczność interpretowania przepisu dopuszczającego takie wymeldowanie jako rozwiązania wyjątkowego, stanowiącego odstępstwo od ogólnej reguły działania organów prowadzących ewidencję ludności wyłącznie na wniosek osób wykonujących własny obowiązek meldunkowy. Ewidencja ludności ma służyć głównie rejestracji o pobycie ludności, a więc odzwierciedlać stan faktyczny. Niemniej jednak organy upoważnione do rozstrzygania spraw o wymeldowanie nadal obowiązane są do ustalenia, czy w przypadku opuszczenia miejsca stałego pobytu opuszczenie to ma charakter dobrowolny i trwały. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem sądowym i administracyjnym opuszczenie lokalu winno być dobrowolne i trwałe, by wymeldowanie było skuteczna. W ocenie organu odwoławczego zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy bezspornie świadczy o tym, że A. Z. została zmuszona do opuszczenia miejsca pobytu stałego nagannym zachowaniem ojca D. Z. które w efekcie doprowadziło do wydania w dniu 27 sierpnia 2009r. przez Sąd Rejonowy, Wydział II Karny w sprawie [...] wyroku uznającego D. Z. winnym znęcania się fizycznego i psychicznego nad żoną T. Z., córkami A. Z. i E. Z. oraz matką A. Z.. Organ wskazał, że za odpowiadające prawdzie uznał wyjaśnienia A. Z., która na rozprawie administracyjnej w dniu 25.05.2011r. stwierdziła, że decyzja o opuszczeniu miejsca pobytu stałego nie była dobrowolna i suwerenna, ale wymuszona określonym zachowaniem jej ojca (karta 7 akt sprawy), co znajduje potwierdzenie w zeznaniach matki D. Z. – A. Z., która przesłuchana w charakterze świadka w dniu 22.06.2011r. stwierdziła: "Moja wnuczka A. Z. opuściła dom przy ul. K. ze strachu o własne życie i zdrowie, a także konflikty, które wywołuje mój syn D. Ponieważ kontaktuję się z nią wiem, że chciałaby tu powrócić, ale nadal boi się swego ojca. Pozostawiła tu swoje rzeczy osobiste i wiele innych drobiazgów, ale ma do nich utrudniony dostęp ze względu na zachowanie mego syna D. ..." (karta 12 akt sprawy). Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję Wojewody z dnia [...] wniósł D. Z., wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że A. Z. nie mieszka w spornym lokalu od końca maja 2009r., wyprowadziła się wraz z matką i siostrą, z którymi mieszka w O. na ulicy K [...]. Córka A. nie pozostawiła rzeczy w przedmiotowym lokalu mieszkalnym, zostawiła jakieś rzeczy w mieszkaniu babci A. Z., zajmującej mieszkanie na parterze domu, stanowiącego własność skarżącego i A. Z. Zdaniem skarżącego opuszczenie lokalu przez A. Z. jest trwałe, nie widzi on już celowości zamieszkiwania córki z nim w tym mieszkaniu, które składa się z dwóch pokoi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) zadaniem sądu administracyjnego jest sprawowanie kontroli zaskarżonych aktów i czynności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, obowiązującym w dniu ich wydania, nie zaś ocena ich pod względem słuszności i celowości. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygnięcie w sprawie niniejszej opiera się na treści art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006r., Nr 139, poz. 993 ze zm.), zwanej dalej ustawą, którego brzmienie prawidłowo przytoczone zostało w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Przy ustalaniu przesłanek wymienionych w tym przepisie należy mieć na uwadze, że tak zameldowanie jak i wymeldowanie z miejsca stałego pobytu ma charakter wyłącznie ewidencyjny i rejestrowy. Jeżeli zatem osoba opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego i nie dopełnia obowiązku wymeldowania się, decyzję w tej sprawie musi podjąć właściwy organ gminy. W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną jest fakt, że od 2009r. A. Z. nie zamieszkuje w lokalu przy ulicy K. w O. Wątpliwości interpretacyjne rodzą się przy ocenie, czy opuściła ona miejsce stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy. Słusznie podkreślają organy, że "opuszczenie winno być dobrowolne i trwałe, by wymeldowanie było skuteczne", jednak to nadal nie wyjaśnia, jakie okoliczności należy brać pod uwagę przy ocenie, czy przesłanki z art. 15 ust. 2 zostały spełnione. W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, iż A. Z. nie przebywa w przedmiotowym lokalu od 2009r., od tego czasu mieszka w innym lokalu mieszkalnym wraz z matką i siostrą. Aby zatem ocenić, że mamy do czynienia z "opuszczeniem miejsca stałego pobytu" w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych niezbędne jest ustalenie, gdzie w dacie orzekania znajduje się jej centrum życiowe, a zatem w którym miejscu koncentrują się jej najważniejsze sprawy osobiste, czy i kiedy zamierza wrócić do spornego mieszkania, jakie kroki prawne poczyniła przez te 2 lata, aby do mieszkania powrócić i uzyskać jego współposiadanie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter stały i jest dobrowolny. Należy mieć jednak na uwadze, że o ocenie charakteru pobytu, czy też opuszczenia lokalu decyduje nie tyle werbalna treść oświadczenia woli, lecz okoliczności faktyczne wskazujące na zamiar rzeczywisty. Samo jedynie wyrażenie woli dalszego zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, bez jednoczesnego zobiektywizowania tej woli i przejawienia jej przez wykorzystanie instytucji prawnych umożliwiających dopuszczenie do współposiadania lokalu, nie jest okolicznością wystarczającą do uznania, że nie doszło do dobrowolnego opuszczenia lokalu. Nieskorzystanie z prawnych środków umożliwiających powrót do lokalu czy uzyskania kluczy powoduje, że brak jest podstaw prawych do utrzymywania fikcji meldunkowej. Wymóg dobrowolności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego nie może być przyjmowany bezkrytycznie i automatycznie, ale oceniany powinien być według kryteriów obiektywnych. Nawet bowiem ustalenie, że do opuszczenia lokalu nie doszło w sposób dobrowolny, to fakt, że osoba, która go opuściła nie ma zamiaru do niego powrócić, bądź też nie podejmuje przez znaczny okres czasu żadnych czynności, by do niego powrócić, uzasadnia jej wymeldowanie. W sytuacji, gdy osoba faktycznie mieszka i koncentruje swoje sprawy życiowe w innym lokalu, odmowa wymeldowania stałaby się utrzymaniem fikcji, naruszającej sens i wiarygodność ewidencji ludności. Nie można przyjmować, tak jak uczyniły to organy w niniejszej sprawie, że sam brak dobrowolności opuszczenia miejsca zamieszkania skutkuje odmową wymeldowania. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że organ dokonał niewłaściwej wykładni przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a nadto naruszył przepisy art. 7 i art. 77 § 1 kpa, nakładające na organ powinność wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Tym samym koniecznym stało się uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a, c, art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku oparto o art. 152 ustawy. Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę przedstawioną wyżej wykładnię przepisu art. 15 ust 2 ustawy oraz wskazania co do uzupełnienia materiału dowodowego, umożliwiającego wydanie orzeczenia zgodnego z prawem.