II SA/Ke 81/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Asesor WSA Jacek Kuza (spr.), Protokolant Referent stażysta Małgorzata Rymarz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 maja 2007 r. sprawy ze skargi M.R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 1 września 2006 r., II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia 4 stycznia 2007 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 1 września 2006 r., którą odmówiono M.R. przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu tej decyzji organ stwierdził, że zainteresowana wystąpiła do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w czasie okupacji w więzieniu w K. wraz z rodzicami i siostrą. Na okoliczność pobytu w tym więzieniu przedstawiła oświadczenia świadków A.K. i L.M., które stwierdziły, że cała rodzina M.R. została osadzona w tym więzieniu na okres kilku tygodni, po czym matka strony Z. wraz córkami A. i M., zostały wywiezione do Rzeszy. W celu dokładnego wyjaśnienia sprawy organ przeprowadził z urzędu postępowanie wyjaśniające. W toku tego postępowania, na podstawie pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...]. organ ustalił, że w aktach śledztwa byłej Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich, sygn. akt Ds. 21/71, dotyczących zbrodni popełnionych przez funkcjonariuszy hitlerowskiej żandarmerii w K. w latach 1940 – 1944, a w szczególności zabójstwa ojca strony dokonanego w dniu 16 stycznia 1944 r., odnaleziono protokół przesłuchania świadka - A.S., tj. siostry wnioskodawczyni, z dnia 16 lutego 1982 r. Spośród złożonych przez nią zeznań organ przytoczył fragment dotyczący pobytu świadka wraz z matką w Niemczech, w Meklemburgii w celach zarobkowych, po którym to pobycie w związku z wypuszczeniem ojca wnioskodawczyni z więzienia, świadek z matką wróciły do miejsca zamieszkania w I. Następnie organ przytoczył dalszy fragment tych samych zeznań A.S. w brzmieniu: "Gdzieś w grudniu 1943 r., daty dokładnie nie pamiętam, ojciec mój i jego bracia S. i J.E. zostali razem aresztowani w zakładach odlewniczych, gdzie ostatnio byli zatrudnieni. Powodu aresztowania mojego ojca, jak i jego braci nie znałam". Organ przytoczył też zeznania przesłuchanej również w tamtej sprawie L.M.. Świadek ten zeznał: "Gdzieś w połowie grudnia 1943 r. w I. i okolicznych wsiach hitlerowcy przeprowadzili aresztowania około 40 mężczyzn. 23 grudnia 1943 r. w odlewni zostali aresztowani bracia: F., B. i J. E.". W oparciu o takie tylko ustalenia organ II instancji uznał, że w świetle przytoczonych zeznań, oświadczenie M.R. co do jej pobytu w więzieniu wraz z ojcem należy uznać za całkowicie niewiarygodne. Dlatego organ nie znalazł podstaw do przyznania wnioskodawczyni uprawnień kombatanckich opartych na treści art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach. Organ stwierdził też, że poinformował stronę o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym. W skardze na tę decyzję M.R. wniosła o jej uchylenie i przekazanie sprawy Urzędowi do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych do ponownego rozpatrzenia. Skarżąca zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych będący wynikiem pobieżnego i wybiórczego postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organy administracji. Zarzuciła w szczególności, że organ błędnie skupił się na zdarzeniach, które miały miejsce w latach 1941 – 42, podczas gdy podstawą roszczeń skarżącej są wydarzenia, które miały miejsce jesienią 1943 r., kiedy to ojciec M.R. został uwięziony w Gestapo, a skarżąca razem z matką i siostrą A. w miejscowym więzieniu odległym od siedziby Gestapo o ok. 1 kilometr. Wtedy skarżąca z rodziną były dowożone na Gestapo w celu konfrontacji z ojcem. Następnie ojciec skarżącej został wywieziony na dalsze śledztwo do R., a jego żonę i córki wywieziono do Rzeszy. Z tych to wydarzeń, a w szczególności z pobytu w więzieniu w K. oraz z faktu wywiezienia do Rzeszy skarżąca wywodzi swoje roszczenia do statusu osoby represjonowanej. M.R. zarzuciła również pominięcie wniosków dowodowych zawartych w jej żądaniu ponownego rozpatrzenia sprawy, tj. zaniechanie przesłuchania świadków, a także jej w charakterze strony, w trybie art. 86 kpa. Stwierdziła także, że nie zna treści zeznań jej siostry, na których oparł się organ i dlatego nie może się do nich odnieść. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi podtrzymując w całości stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Jako uzasadnienie odmowy przyznania twierdzeniom skarżącej przymiotu wiarygodności organ zacytował jednak inny, niż przytoczony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, fragment zeznań A.S. złożonych w dniu 16 lutego 1982 r. przed Okręgową Komisją Badania Zbrodni Hitlerowskich. Organ przedstawił też wywód oparty na przytoczonym fragmencie zeznań, sprowadzający się do twierdzenia, że skoro w szczegółowych zeznaniach siostry skarżącej z 1982 r. nie ma żadnej wzmianki na temat pobytu skarżącej i jej rodziny w więzieniu w K., to nie można przyjąć, aby były one w tym więzieniu kiedykolwiek przetrzymywane. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek z nieco innych przyczyn niż to w niej wskazano. Zgodnie z art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153/2002 poz. 1269 ze zmianami), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sądowa kontrola przeprowadzona w niniejszej sprawie wykazała naruszenie przepisów postępowania , które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Według natomiast art. 77 § 1 kpa organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z naruszeniem zasad wynikających z tych przepisów organ administracji rozpatrujący sprawę dokonał niepełnej i sprzecznej z zasadami logicznego rozumowania, a przez to wadliwej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, która nie upoważniała do podjęcia takich ustaleń, jakie znalazły się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na wstępie należy zauważyć, że zakres rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny jest kształtowany w oparciu o materiał faktyczny i dowodowy, który legł u podstaw wydania zaskarżonego aktu administracyjnego i znajduje się w nadesłanych przez organ aktach sprawy. Zadaniem sądu administracyjnego jest w rezultacie ustalenie, czy zebrany w postępowaniu administracyjnym i znajdujący się w przedstawionych sądowi aktach sprawy materiał dowodowy jest pełny, czy został prawidłowo oceniony i czy jest wystarczający do wydania aktu administracyjnego. Jeżeli ustalenie to wypadło dla organów administracji negatywnie, sąd administracyjny jest uprawniony i zarazem zobowiązany do uchylenia zaskarżonego aktu. Odnośnie decyzji wydanej przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w I instancji należy stwierdzić, że kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy ustalenie zostało oparte na jednym tylko argumencie, który okazał się całkowicie błędny. Organ odmówił wiarygodności twierdzeniom strony i dołączonym do wniosku, potwierdzającym je pisemnym oświadczeniom świadków A.K. i L.M. co do faktu pobytu strony w więzieniu, na podstawie jednego tylko ustalenia, że w miejscowości - jak napisano w uzasadnieniu tej decyzji - "K." (choć chodziło zapewne organowi o miejscowość K. w b. województwie włocławskim – por. wyciąg z Informatora encyklopedycznego Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce Rady Ochrony Pomników Walki i Męczęństwa "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939 – 1945, PWN Warszawa 1979 r. - k. 29), nie było w czasie wojny więzienia, lecz areszt żandarmerii . Oczywisty brak związku tego ustalenia z niniejszą sprawą (w sprawie chodziło o więzienie w mieście K. w obecnym województwie świętokrzyskim, a nie o więzienie w miejscowości K. w b. województwie włocławskim, a obecnym mazowieckim), został dostrzeżony przez organ administracji przy ponownym rozpatrzeniu sprawy i nie wymaga komentarza. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie wydając swoją decyzję po ponownym rozpatrzeniu sprawy, w jej uzasadnieniu ograniczył się do przytoczenia jedynie fragmentów zeznań złożonych przez siostrę skarżącej i przez świadka w sprawie oraz do wyrażenia poglądu, że "w świetle tych oświadczeń należy uznać oświadczenie strony odnośnie pobytu w więzieniu wraz z ojcem za całkowicie niewiarygodne". Organ nie wskazał jednak, który z przytoczonych fragmentów pozwala na odmówienie wiary twierdzeniom strony co do jej pobytu w więzieniu w K. oraz jaka konkretnie argumentacja za tym przemawia. Co więcej, zdaniem sądu, żaden z przytoczonych fragmentów zeznań świadków nie pozwalał na zdyskwalifikowanie twierdzeń strony co do jej pobytu w tym więzieniu. Strona i jej świadkowie twierdzili bowiem, że M.R. wraz matką i siostrą A. przez kilka tygodni przebywały w więzieniu w tym samym czasie, gdy był tam uwięziony również ojciec strony F.E. Natomiast przytoczone przez organ fragmenty zeznań A.S. i L.M. (pomijając fragment nie dotyczący 1943 roku, a więc i niniejszej sprawy) również potwierdzały fakt aresztowania w 1943 r. ojca skarżącej F.E., a także jego braci S. i J. oraz około 40 innych mężczyzn. W oparciu o takie zeznanie nie można, zdaniem Sądu wykluczyć, że w tym samym czasie bądź wcześniej lub później, ale jeszcze w czasie gdy F.E. przebywał w więzieniu w K., zostały osadzone tam również skarżąca z matką i siostrą w okolicznościach i w celu, jaki wskazała M.R.. Wiadomo bowiem, że w czasie II wojny światowej niemieckie władze okupacyjne często aresztowały rodziny zatrzymanych osób w celach represyjnych, bądź aby zmusić osadzonych do współpracy. Również argument dotyczący niepodobieństwa pominięcia w szczegółowych zeznaniach A.S. z dnia 16 lutego 1982 r. faktu pobytu jej i siostry w hitlerowskim więzieniu w K. na przełomie grudnia 1943 i stycznia 1944 r., który to argument pojawił się dopiero w odpowiedzi na skargę, nie może przekonywać o niewiarygodności twierdzeń skarżącej i jej świadków. Należy bowiem pamiętać, że zeznania złożone przez A.S. przed Okręgową Komisją Badania Zbrodni Hitlerowskich w dniu 16 lutego 1982 r., dotyczyły sprawy zabójstwa ojca A.S. i M.R., a nie uwięzienia skarżącej z rodziną, przez co takie, nieistotne z punktu widzenia tamtego postępowania okoliczności jak fakt przetrzymywania skarżącej w więzieniu, mogły nie być przedmiotem dociekań tamtej komisji lub mogły zostać w protokole przesłuchania świadka pominięte. Nie można też wykluczyć, że A.S., z racji bardzo młodego wieku w czasie przedmiotowych, wojennych wydarzeń (6 lat), mogła nie pamiętać niektórych zaszłych wówczas zdarzeń. W celu rozstrzygnięcia wskazanych wątpliwości, obowiązkiem organu administracji mającym źródło w przytoczonych przepisach art. 7 i 77 § 1 kpa, było dokładne i szczegółowe wyjaśnienie, czy skarżąca podlegała represjom wojennym rozumianym jako okres przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych czy rasowych w hitlerowskim więzieniu (art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz.U. Nr 42/02 poz. 371 ze zm.). W tym celu organ powinien był porównać twierdzenia skarżącej z treścią całych zeznań złożonych przez A.S. w dniu 16 lutego 1982 r., a w razie stwierdzenia nie dających się usunąć sprzeczności dotyczących wskazanej wyżej, rozstrzygającej dla sprawy okoliczności, ocenić je z punktu widzenia zasad logicznego rozumowania. W związku ze złożonymi przez skarżącą wnioskami dowodowymi, zawartymi w jej wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (k. 64 odwrót akt administracyjnych), organ powinien również rozważyć potrzebę dopuszczenia wnioskowanych przez stronę dowodów, po uściśleniu przez skarżącą jakich świadków wnioskuje do przesłuchania oraz jakie okoliczności chce wykazać przy pomocy tych dowodów. Jeżeli wnioskami dowodowymi skarżącej nie zostanie objęte przesłuchanie A.S., organ rozważy celowość przeprowadzenia tego dowodu z urzędu, zwłaszcza wtedy, gdy stwierdzi istnienie sprzeczności dotyczących wskazanej wyżej rozstrzygającej dla sprawy okoliczności, pomiędzy twierdzeniami M.R., a zeznaniami A.S. złożonymi w sprawie Ds. 21/71 toczącej się w 1982 r. przed Okręgową Komisją Badania Zbrodni Hitlerowskich. Cały zebrany materiał dowodowy organ wnikliwie rozpatrzy, a wyniki tej analizy uwzględni przy ponownym rozpatrywaniu sprawy oraz zawrze w uzasadnieniu swej decyzji. Organ będzie przy tym pamiętał o treści art. 107 § 3 kpa, zwłaszcza o przepisie określającym co powinno zawierać uzasadnienie faktyczne decyzji. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji, a także uzasadnienie utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia 1 września 2006 r. nie spełnia bowiem wskazanych wymogów, o jakich mowa w art. 107 § 3 kpa. Uchybienia prawa procesowego, o jakich mowa wyżej, powodują konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji, a także utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia 1 września 2006 r., o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c i art. 135 u.p.p.s.a. Ponieważ wskazane uchybienia przepisów postępowania znalazły się również w poprzedzającej zaskarżony akt decyzji z dnia 1 września 2006 r., Sąd w celu usunięcia tego naruszenia prawa, na podstawie art. 135 u.p.p.s.a. uchylił również i tę decyzję. Sąd wziął przy tym również pod uwagę, że w związku z potrzebą przeprowadzenia wskazanych dowodów, rozstrzygnięcie sprawy wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części. Rozpoznając sprawę ponownie organ wyda stosowne rozstrzygnięcie mając na względzie wszystkie przedstawione wyżej uwagi i eliminując dotychczasowe naruszenia prawa. Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku oparte zostało o przepis art. 152 p.p.s.a.