II SA/Ke 829/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 listopada 2014 r. sprawy ze skargi P. K. na akt Biura Rozwoju Regionalnego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 oddala skargę. Pismem z dnia [...] Biuro Rozwoju Regionalnego, zwane dalej organem, odmówiło przyznania pomocy na realizację operacji pn. "Nowatorskie produkty turystyczne z Gminy G. dla pielgrzymów i turystów – wytwarzanie i sprzedaż" o którą ubiegał się P. K. we wniosku o przyznanie pomocy w zakresie małych projektów w ramach działania "Wdrażanie lokalnych strategii rozwoju objętego PROW na lata 2007 – 2013", złożonym w dniu 19 maja 2014r. na kwotę 34.284,00 zł. W podstawie prawnej tego pisma powołano art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (tekst jednolity: Dz. U. z 2013r., poz. 173). Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ wskazał, że wnioskodawca zamierza zrealizować operację polegającą na zakupie urządzeń do produkcji pamiątek religijnych dla pielgrzymów odwiedzających bazylikę w G., której celem jest wyrób nowatorskich produktów turystycznych wykonanych w kamieniu, marmurze, szkle lub metalu oraz ich sprzedaż wśród mieszkańców, pielgrzymów i turystów. We wniosku o przyznanie pomocy wnioskodawca wskazał, że operacja dotyczy zakresu: 15.6.5 "Budowa, adaptacja lub wyposażenie niemieszkalnych obiektów budowlanych wykorzystywanych do tradycyjnego wyrobu produktów lokalnych". Zdaniem organu, planowanego wyrobu pamiątek, grawerowanych w materiałach twardych nie można uznać za produkt lokalny, gdyż co do zasady produkt lokalny to wyrób lub usługa, z którym utożsamiają się mieszkańcy, wytwarzany w sposób niemasowy, z surowców lokalnych oraz przy użyciu tradycyjnych metod wytwarzania (np. rękodzielnictwo, dawne zawody rzemieślnicze), a do takich nie można zaliczyć proponowanej przez wnioskodawcę metody grawerowania przy użyciu plotera wizerunków postaci i obiektów sakralnych. Jednocześnie przedstawione we wniosku o przyznanie pomocy koszty i opis operacji dotyczą zakupu mobilnego warsztatu kamieniarskiego (ploter grawerujący, agregat prądotwórczy i inne), nie zaś wyposażenia budynku z przeznaczeniem do tradycyjnego wyrobu produktów lokalnych. W tym stanie rzeczy zakres operacji nie wpisuje się w kategorię "Budowa, adaptacja lub wyposażenie niemieszkalnych obiektów budowlanych wykorzystywanych do tradycyjnego wyrobu produktów lokalnych", co uzasadniało odmowę przyznania pomocy. Z powyższym stanowiskiem nie zgodził się P. K, wzywając organ do usunięcia naruszenia prawa i powołując się na stanowisko Polskiej Izby Produktu Regionalnego i Lokalnego, zgodnie z którym tradycyjne metody wytwarzania produktu lokalnego mogą zostać zmodernizowane mechanicznie pod warunkiem braku utraty pogorszenia jakości produktu i jako takie w dalszym ciągu będą uznawane za metody tradycyjnego wytwarzania. Ponadto wnioskodawca podkreślił, że nie posiada uprawnień do prowadzenia zakładu kamieniarskiego, jak również że prowadzoną i przyszłą działalność wykonuje i będzie wykonywał w budynku dostosowanym dla potrzeb usługowych. Pismem z dnia [...] Biuro Rozwoju Regionalnego rozpatrzyło negatywnie złożone przez wnioskodawcę wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, wskazując że przeciwko uznaniu za tradycyjne metod, które mają być wykorzystane przez wnioskodawcę do wyrobu produktów świadczy zarówno tytuł wniosku: "Nowatorskie produkty turystyczne z Gminy G. – wytwarzanie i sprzedaż", jak i opis celu operacji, który zaprzecza definicji wyrobu tradycyjnego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł P. K. , domagając się uchylenia zaskarżonego aktu z dnia 16 czerwca 2014r. oraz zasądzenia kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że definicje "produktu lokalnego" oraz "wyrobu tradycyjnego" zostały przyjęte przez organ w sposób dowolny – bez odwołania się do konkretnej definicji ustawowej. Tymczasem potocznie obydwa pojęcia stosowane są często zamiennie. Produkt tradycyjny jest bowiem wytwarzany tradycyjnymi metodami i z tradycyjnie używanych surowców. Określenie "tradycyjny" jest używane w europejskich i krajowych aktach prawnych i ich szczegółowe definicje nieznacznie różnią się od siebie. Produkt tradycyjny może, ale nie musi być powiązany z regionem. Co istotne, to tradycyjna metoda może zostać zmodernizowana bez pogorszenia jakości produktu. Są to przypadki zastąpienia ręcznego mieszania, ubijania, krojenia współczesnymi mechanicznymi narzędziami, przy zachowaniu końcowego efektu tak jak w przypadku pracy ręcznej. Zamiany części ręcznego procesu wytwarzania na mechaniczny, czasem niesłusznie, interpretowane są przez służby kontrolne, kwestionujące tradycyjność produktu właśnie z powodu ich mechanizacji. Tymczasem dla zachowania tradycyjnego charakteru produktu najważniejszy jest skład, a właściwie unowocześniona metoda wytwarzania może wręcz przyczynić się nie tylko do zmniejszenia nakładu pracy, ale też do zwiększenia bezpieczeństwa i higieny produktu końcowego. Odnośnie planowanej do wytwarzania Figurki Matki Boskiej G. trudno mówić o składzie, czy konkretnym materiale, z którego pierwotnie została wytworzona. Jak wynika z najstarszych zapisów przedmiotowa figurka została wyorana z ziemi w XVI wieku i była wykonana z kamienia. Od około 500 lat figurka ta bazuje na materiałach twardych np. kamieniu, szkle, twardym drewnie. Można tylko przypuszczać, że wykonywana była początkowo za pomocą prymitywnych, prowizorycznych narzędzi, później dłuta, a obecnie może być wytwarzana mechanicznie. Mając na względzie powyższe skarżący podniósł, że w dzisiejszych czasach produkty tradycyjne mogą być wykonywane w sposób mechaniczny – pod warunkiem że nie zmieniają się ich walory. Figurka wykonana mechanicznie może więc zachować swoje dotychczasowe walory z tą jedyną różnicą, że producent może w tym samym czasie wykonać więcej produktów. Jedno z urządzeń wskazywanych przez skarżącego tj. młot literniczy służy do wykonywania ręcznego postaci, więc proponowany produkt będzie częściowo wykonywany też ręcznie. Odwołując się do ustawy z dnia 17 grudnia 2004r. o rejestracji i ochronie nazw i oznaczeń produktów rolnych i środków spożywczych oraz o produktach tradycyjnych (Dz. U. z 2005 nr 10 poz. 68 ze zm.) skarżący wskazał, że zgodnie z utworzoną na podstawie tej ustawy krajową listą produktów tradycyjnych za tradycyjne uważa się metody wykorzystywane od co najmniej 25 lat. Jakkolwiek na listę trafić mogą produkty mięsne, mleczne, rybne, warzywa, owoce, wypieki, tłuszcze, oleje, miody, napoje, dania gotowe i inne, to – zdaniem skarżącego – wobec braku konkretnej definicji można posiłkowo posłużyć się wykładnią stosowaną w omawianym zakresie. Odnosząc się z kolei do terminologii, którą posługuje się Fundacja Partnerstwo dla Środowiska skarżący podkreślił, że produktem lokalnym jest wyrób lub usługa, z którymi utożsamiają się mieszkańcy regionu, wytwarzane w sposób niemasowy i przyjazny dla środowiska, z surowców lokalnie dostępnych. Produkt lokalny staje się wizytówką regionu poprzez wykorzystanie jego specyficznego i niepowtarzalnego charakteru oraz angażowanie mieszkańców w rozwój przedsiębiorczości lokalnej. Odnosząc się do kwestii przeznaczenia wnioskowanych środków skarżący wskazał, że zarówno z opisu operacji, analizy złożonych przez niego dokumentów oraz wyjaśnień wynika, że planowana działalność ma być wykonywana w budynku o charakterze niemieszkalnym. Wnikliwa analiza opisu procesu wytwarzania produktu świadczy o tym, że produkt ten nie może być wyrabiany w mobilnym punkcie kamieniarskim. Rozmiar i ciężar wykorzystywanego materiału (kamień) przemawiają bowiem za stacjonarną formą obróbki. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zakwestionowanego rozstrzygnięcia. Podkreślono przy tym, że wobec braku definicji ustawowych przytoczonych w skardze pojęć należało posłużyć się słownikiem wyrazów bliskoznacznych. Co się zaś tyczy przepisu określającego przedmiotową kategorię operacji: "Budowa, adaptacja lub wyposażenie niemieszkalnych obiektów budowlanych" to nie pojawia się w nim pojęcie "produktu tradycyjnego" – a jedynie produktu lokalnego wyrabianego tradycyjnie i to właśnie tradycyjny sposób wyrobu jest w niniejszej sprawie kwestionowany. W piśmie z dnia 10 listopada 2014r. skarżący zakwestionował stanowisko organu, wyrażone w odpowiedzi na skargę, wskazując że jego wniosek spełnia wszystkie przesłanki, niezbędne do przyznania żądanej pomocy. W tym zakresie skarżący wskazał, że: - sprzęt, objęty wnioskiem o dofinansowanie, będzie stale znajdował się w niemieszkalnym usługowym obiekcie budowlanym znajdującym się w miejscowości G., stanowiąc jego stacjonarne wyposażenie; - przez miejscowość G. przechodzą lub też w G. nocują piesze pielgrzymki, których trasy przebiegają przez okoliczne miejscowości tj. G., W., N., R.– wobec czego we wniosku o dofinansowanie wskazano przedmiotowe miejscowości jako punkty wyrobu produktu objętego wnioskiem; - zakupione w ramach operacji wyposażenie musi służyć do wyrobu produktów lokalnych; - tradycyjny wyrób figurki Matki Boskiej G. polega na tym, że jest wykonana z kamienia, a zastosowanie urządzeń do wyrobu tej figurki nie zaprzecza tradycyjnemu wyrobowi tej Figurki, gdyż elementem tradycji jest materiał, a nie sposób jego obróbki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej ustawą P.p.s.a., zadaniem wojewódzkich sądów administracyjnych jest sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a.), a kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy. Z kolei zgodnie z art. 3 § 2 ustawy P.p.s.a. kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg m. in. na inne niż decyzje i postanowienia akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (pkt 4). Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest akt Biura Rozwoju Regionalnego z dnia [...] o odmowie przyznania skarżącemu pomocy na realizację operacji pn. "Nowatorskie produkty turystyczne z Gminy G. dla pielgrzymów i turystów – wytwarzanie i sprzedaż". Podstawę prawną zaskarżonego aktu stanowi art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (tekst jednolity: Dz. U. z 2013r., poz. 173), zwanej dalej ustawą, zgodnie z którym w przypadku gdy nie są spełnione warunki przyznania pomocy, podmiot wdrażający informuje wnioskodawcę, w formie pisemnej, o odmowie jej przyznania z podaniem przyczyn odmowy. W przypadku, o którym mowa w ust. 3, wnioskodawcy przysługuje prawo wniesienia do sądu administracyjnego skargi na zasadach i w trybie określonych dla aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy P.p.s.a. (art. 22 ust. 4 ustawy). Na wstępie należy podkreślić, że jak wynika z art. 6 ust. 1 pkt 2 tej ustawy zadania instytucji zarządzającej w zakresie wdrażania działań objętych programem, w tym przyznawania pomocy, wykonuje jako zadania delegowane zgodnie z art. 75 ust. 2 rozporządzenia nr 1698/2005 samorząd województwa - w przypadku działań, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 6 oraz 19-23, z zastrzeżeniem pkt 3. Stosownie zaś do art. 41 ustawy z dnia 5 czerwca 1998r. o samorządzie województwa (tekst jednolity: Dz. U. z 2013r., poz. 596), zarząd województwa wykonuje zadania należące do samorządu województwa, niezastrzeżone na rzecz sejmiku województwa i wojewódzkich samorządowych jednostek organizacyjnych (ust. 1). Do zadań zarządu województwa należy w szczególności przygotowywanie projektów strategii rozwoju województwa i innych strategii rozwoju, planu zagospodarowania przestrzennego, regionalnych programów operacyjnych, programów służących realizacji umowy partnerstwa w zakresie polityki spójności oraz ich wykonywanie (ust. 2 pkt 4). Natomiast stosownie do art. 45 ust. 1 ustawy o samorządzie województwa zarząd województwa wykonuje zadania województwa przy pomocy urzędu marszałkowskiego i wojewódzkich samorządowych jednostek organizacyjnych lub wojewódzkich osób prawnych. Z akt sprawy wynika, że Zarząd Województwa Uchwałą nr 1749/06 z dnia 25 października 2006r. powierzył Biuru Rozwoju Regionalnego wykonywanie zadań wynikających dla Samorządu Województwa z wdrażania "Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007 – 2013", a w szczególności utworzenie w BRR komórki organizacyjnej, niezbędnej dla pełnego oraz prawidłowego i sprawnego wykonywania zadań Instytucji Wdrażającej dla następujących działań PROW: a. poprawianie i rozwijanie infrastruktury związanej z rozwojem i dostosowaniem rolnictwa i leśnictwa, b. podstawowe usługi dla gospodarki i ludności wiejskiej, c. Odnowa i rozwój wsi, d. Osi LEADER. Stosownie do § 1 Statutu Biura Rozwoju Regionalnego, stanowiącego załącznik Nr 1 do Uchwały Sejmiku Województwa Świętokrzyskiego z dnia 25 października 2010r., Biuro Rozwoju Regionalnego jest wojewódzką samorządową jednostką organizacyjną utworzoną przez Sejmik Województwa. Badając formalną dopuszczalność skargi wskazać należy, że zgodnie z art. 52 § 3 ustawy P.p.s.a. skargę na akt lub czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy P.p.s.a., można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu – w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu czynności – do usunięcia naruszenia prawa. Stosownie do dyspozycji art. 53 § 2 ustawy P.p.s.a. w przypadkach, o których mowa w art. 52 § 3 i 4 ustawy P.p.s.a., skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie - w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia wezwania o usunięcie naruszenia prawa. W sprawie niniejszej wskazane powyżej warunki formalne do rozpoznania skargi zostały spełnione, albowiem skarga została poprzedzona stosownym wezwaniem właściwego organu do usunięcia naruszenia prawa (załącznik nr 4 w aktach administracyjnych) i wniesiono ją w ustawowym terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi Biura Rozwoju Regionalnego (k. 20 i 19 akt sądowych). W rozpoznawanej sprawie, oprócz powołanej wyżej ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich (...), organ procedował również na podstawie Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 8 lipca 2008r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty pomocy finansowej w ramach działania "Wdrażanie lokalnych strategii rozwoju" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. 2008r. Nr 138, poz. 868, ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem. Zgodnie z § 5 tego rozporządzenia postępowanie w sprawie przyznania pomocy prowadzi właściwy organ samorządu województwa (ust. 1). Załatwianie spraw związanych z przyznawaniem pomocy, w tym dokonywanie czynności w ramach postępowania w sprawie przyznania pomocy, z wyłączeniem spraw, o których mowa w § 17 ust. 1, może być dokonywane przez upoważnionych przez właściwy organ samorządu województwa pracowników urzędu marszałkowskiego albo wojewódzką samorządową jednostkę organizacyjną, zwaną dalej "samorządową jednostką" (ust. 2). Jak wynika z przedstawionych wyżej regulacji, w sprawie niniejszej taką samorządową jednostką – upoważnioną do załatwiania spraw związanych z przyznawaniem pomocy, w tym dokonywania czynności w ramach postępowania w sprawie przyznania pomocy – jest Świętokrzyskie Biuro Rozwoju Regionalnego w Kielcach. Stosownie do § 8 ust. 1 rozporządzenia wniosek o przyznanie pomocy na małe projekty zawiera w szczególności opis planowanego małego projektu, w tym określenie miejsca jego realizacji, celów i zakresu (pkt 3) oraz zestawienie rzeczowo-finansowe małego projektu (pkt 5). W tym miejscu podkreślić trzeba, że zgodnie z przepisem § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia pomoc na małe projekty jest przyznawana, jeżeli mały projekt, oprócz warunków określonych w art. 12 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich będzie realizowany w zakresie określonym w załączniku nr 1 do rozporządzenia, a jego całkowity planowany koszt wynosi co najmniej 4,5 tys. złotych, lecz nie więcej niż 100 tys. złotych. Jak wynika natomiast z pozycji 6 lit. e załącznika nr 1 do rozporządzenia, w zakresie realizacji małych projektów wskazane są m. in. inicjowanie powstawania, przetwarzania lub wprowadzania na rynek produktów i usług, których podstawę stanowią lokalne zasoby, tradycyjne sektory gospodarki lub lokalne dziedzictwo, w tym kulturowe, historyczne lub przyrodnicze, zwanych dalej "produktami lub usługami lokalnymi", albo podnoszenie jakości takich produktów lub usług przez budowę, adaptację lub wyposażenie niemieszkalnych obiektów budowlanych wykorzystywanych do tradycyjnego wyrobu produktów lokalnych. W rozpoznawanej sprawie Sąd podziela stanowisko organu zgodnie z którym zakres wskazanej we wniosku operacji – "Nowatorskie produkty turystyczne z Gminy G. dla pielgrzymów i turystów - wytwarzanie i sprzedaż" nie wpisuje się we wskazaną powyżej kategorię "Budowa, adaptacja lub wyposażenie niemieszkalnych obiektów budowlanych wykorzystywanych do tradycyjnego wyrobu produktów lokalnych". Mając na uwadze treść § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w zw. z pozycją 6 lit. e załącznika nr 1 do rozporządzenia, należy stwierdzić, że uznanie operacji polegającej na zakupie wyposażenia za kwalifikującą się do dofinansowania w tym zakresie wymaga łącznego spełnienia następujących przesłanek: - po pierwsze, wyposażenie musi być związane z niemieszkalnym obiektem budowlanym, który jest lub będzie wykorzystywany do prowadzonej działalności, - po drugie, zakupione w ramach operacji wyposażenie musi służyć do wyrobu produktów lokalnych, - po trzecie, wyrób tych produktów musi odbywać się w sposób tradycyjny. Analiza akt sprawy dowodzi, iż w sprawie niniejszej operacja przedstawiona przez skarżącego do dofinansowania nie spełnia dwóch z trzech przedstawionych wyżej przesłanek. Skarżący deklarował, iż "nowatorskie produkty turystyczne wykonane w kamieniu, marmurze, szkle lub metalu" będzie "wytwarzał i sprzedawał w czterech miejscowościach gminy G.: w G., W., R. i N., więc niezbędny jest agregat prądotwórczy celem zasilania w energię elektryczną" (strona nr 3 wniosku). Z tego też względu wnioskodawca ubiegał się o pomoc przy zakupie plotera grawerującego, agregatu prądotwórczego, laptopa, mechanicznego młotka literniczego zasilanego sprężonym powietrzem, systemu tłumiącego wibracje do młotków, dłut oraz stołu obrotowego na kółkach. We wniosku strona uzasadniła lokalizację swojej działalności tym, że w ww. "miejscowościach najczęściej przebywają lub przechodzą pielgrzymi piesi", dodając, że "maszyna – dzięki agregatowi prądotwórczemu – jest mobilna" (strona nr 12 i 10 wniosku). Dodatkowo, w złożonym wniosku wskazano, że "operacja będzie realizowana na terenie czterech miejscowości Gminy G. tj. w G. na działce nr [...], obręb G., w W. na działce nr [...] obręb W., w R. na działce nr [...], obręb R. i w N. na działce nr [...] obręb N. Operacja polega na wyposażeniu niemieszkalnych obiektów budowlanych w urządzenie grawerujące (ploter) wraz z osprzętem". Z kolei w piśmie z dnia 15 listopada 2014r. skarżący podnosił, że ww. sprzęt będzie znajdował się na stałe wyłącznie w niemieszkalnym usługowym obiekcie budowlanym w miejscowości G. przy ul. S. Mając na względzie treść wniosku o przyznanie pomocy nie sposób uznać, że planowany do zakupu sprzęt: ploter grawerujący, wózek obrotowy, laptop, młot literniczy, agregat prądotwórczy będzie stanowić wyposażenie niemieszkalnego obiektu budowlanego. Zgodnie bowiem z informacją zawartą we wniosku, sprzęt ten ma stanowić wyposażenie mobilnego warsztatu dostosowanego do pracy na terenie czterech miejscowości. Co się zaś tyczy podnoszonej przez skarżącego argumentacji o tym, że przy pomocy wskazanych we wniosku urządzeń będzie wytwarzał wyroby tradycyjne, należy wskazać, że przepis określający kategorię operacji: "Budowa, adaptacja lub wyposażenie niemieszkalnych obiektów budowlanych wykorzystywanych do tradycyjnego wyrobu produktów lokalnych" nie zawiera w swej treści pojęcia "produkt tradycyjny", a jedynie "produkt lokalny" wyrabiany tradycyjnie. Zdaniem Sądu planowanego wyrobu pamiątek nie sposób uznać za "produkt lokalny wyrabiany tradycyjnie" jeśli się zważy na proponowaną we wniosku metodę grawerowania przy użyciu urządzeń wykorzystujących nowoczesne technologie – takich jak ploter, laptop z odpowiednim do tego celu oprogramowaniem, agregat prądotwórczy, mechaniczny młotek literniczy zasilany sprężonym powietrzem oraz system tłumiący wibracje młotka. Z uwagi na brak ustawowej definicji pojęcia "wyrobu w sposób tradycyjny", należy w tym zakresie odwołać się do znaczenia, jakie słowu "tradycyjny" przypisuje Wielki Słownik Języka Polskiego (praca naukowa finansowana ze środków na naukę w latach 2007-2012 jako projekt rozwojowy): 1. zgodny z tradycją, 2. nienowoczesny (zgodny z dotychczasową praktyką i nie odznaczający się niczym nowym), 3. przywiązany do przeszłości. Jednocześnie, przeciwko uznaniu za tradycyjne metod, które mają być wykorzystane przez skarżącego do wyrobu produktów lokalnych, przemawia już sam tytuł operacji zawarty we wniosku: "Nowatorskie produkty turystyczne z Gminy G. - wytwarzanie i sprzedaż". Określenie "nowatorskie" zostało użyte przez skarżącego odnośnie technologii, w jakiej mają być wykonywane ww. produkty. Jak wskazuje bowiem strona skarżąca pod pozycją V wniosku "Opis operacji" (str. 10) cyt.: "W naszym regionie nie ma takiej nowatorskiej działalności, która całe bogactwo historyczne – także to wykonane przez twórców – przedstawi w nowoczesnej technologii. Wszystkie produkty wytworzone przez ploter będą oferowane pielgrzymom pieszym i mobilnym, turystom odwiedzającym naszą gminę i region". Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy P.p.s.a.