II SA/Ke 831/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Urszula Opara, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 lutego 2013r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata M.K. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...], po rozpoznaniu odwołania M. K., utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] znak: [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta S. przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o przyznaniu M. K. zasiłku celowego. Przedmiotowe rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] przyznano M. K. świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w kwocie 93 zł jednorazowo od dnia 17 lipca 2012r. W podstawie prawnej powołano przepisy art. 7, 8, 24 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r. nr 175, poz. 1362 ze zm.), art. 3, art. 5, art. 15 ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. nr 267, poz. 2259 ze zm.), jak również § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. nr 127, poz. 1055). Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ I instancji wskazał na sytuację życiową strony (bezrobocie i ubóstwo), jak również na dochód przypadający na osobę w jej rodzinie – który nie przekracza 150 % ustawowego kryterium dochodowego (w sprawie niniejszej 715,50 zł). W odwołaniu od powyższej decyzji M. K. opisała swoją trudną sytuację, spowodowaną brakiem pracy i środków finansowych, obarczając odpowiedzialnością za taki stan Ośrodek Pomocy Społecznej, który przyznaje jej zbyt małą pomoc. Strona przedstawiła informacje o wysokości miesięcznych wydatków jakie musi ponosić, oceniając je na kwotę 875 zł i przedkładając w załączeniu m. in. faktury za gaz, mieszkanie, telefon oraz telewizję kablową. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...], utrzymując w mocy zakwestionowaną decyzję, podzieliło w całości argumentację organu I instancji. Ustosunkowując się do wysokości przyznanego świadczenia – o charakterze uznaniowym – organ odwoławczy przytoczył art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, podkreślając, że wysokość zasiłków celowych uzależniona jest od ograniczonej ilości środków, jakimi dysponuje ośrodek pomocy społecznej. Jak wynika z akt sprawy, organ I instancji na dzień wydawania przedmiotowej decyzji dysponował kwotą w wysokości 3.162 zł na zasiłki celowe w ramach ww. programu tj. na posiłki i zakup żywności. Powyższa kwota pozwalała na przyznanie zasiłku dla 34 osób, uwzględniając przede wszystkim konieczność udzielenia pomocy w tej formie rodzinom z dziećmi, które w czasie roku szkolnego korzystały z dożywiania w stołówkach. Odnosząc się do wysokości ustalonej stawki dziennej wyżywienia (3 zł) Kolegium wskazało, że wartość ta została ustalona w oparciu o wysokość kosztów obiadu w Caritas. Organ dodał ponadto, że M. K. jest objęta stałą i; regularną pomocą, a w lipcu 2012r. otrzymała zasiłek okresowy w kwocie 238,50 zł oraz zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup odzieży w wysokości 50 zł. Strona korzysta z pomocy społecznej od wielu lat, a w 2011r. ogólna wartość udzielonej jej pomocy wynosiła 4.042,37 zł – w formie zasiłków okresowych, celowych i na dożywianie Natomiast od lipca 2012r. M. K. otrzymała pomoc w kwocie 2.508,50 zł. Ze względu na powyższe, zdaniem Kolegium, brak jest podstaw do uznania, że organ I instancji, orzekając w niniejszej sprawie, przekroczył granice uznania administracyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] M. K. wniosła o uchylenie decyzji Kolegium znak: [...], [...], [...], ukaranie osób odpowiedzialnych za wydanie tych rozstrzygnięć z naruszeniem prawa oraz zasądzenie kosztów postępowania, jak również odszkodowania za straty spowodowane brakiem środków na bieżące potrzeby. Skarżąca szeroko opisała swoją trudną sytuację rodzinną i finansową, wskazując że przyznana jej pomoc nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Przewodniczący Wydziału II tut. Sądu w dniu 7 grudnia 2012r. zarządził rozdzielenie wniesionych jednym pismem skarg, przy czym sprawie dotyczącej opisanej na wstępie decyzji Kolegium z dnia [...] znak: [...] została nadana sygn. akt II SA/Ke 831/12. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270), zwanej dalej ustawą P.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a. ). Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w ramach tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń przepisów prawa materialnego, czy też postępowania, skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności przedmiotowego rozstrzygnięcia. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...], utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o przyznaniu M. K. zasiłku celowego w wysokości 93 zł z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywności. Ustalony przez organy obu instancji stan faktyczny znajduje pełne potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym – w szczególności w wynikach zaktualizowanego wywiadu środowiskowego (k. 4 akt administracyjnych). Kwestią, która wywołuje zasadniczy sprzeciw skarżącej, jest natomiast wysokość przyznanego świadczenia, która nie odpowiada jej oczekiwaniom. M. K. twierdzi bowiem, że przyznana jej pomoc nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Mając na uwadze powyższe wskazać należy, że stosownie do art. 39 ust. 2 w ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r. nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwanej dalej ustawą, zasiłek celowy może być przyznany m. in. na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności osobie samotnie gospodarującej, jeżeli dochód tej osoby nie przekracza kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, które wynosi 477 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy w związku z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29.07.2009r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz. U. nr 127, poz. 1055). Podobną treść ma art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29.12.2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. nr 267, poz. 2259 ze zm.), z którego wynika że pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie m. in. osobom ubogim i bezrobotnym (art. 7 pkt 1, 4 ustawy o pomocy społecznej), jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % w/w kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy. Jak wynika z kolei z art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Ze względu na treść cyt. przepisów – ściśle określających przesłanki, jakie muszą zostać spełnione przez osobę ubiegającą się o udzielenie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności – nie ulega wątpliwości, że sytuacja finansowo – życiowa, w jakiej znajduje się skarżąca odpowiada wszystkim wyżej wymienionym przesłankom. M. K. jest bowiem samodzielnie gospodarującą osobą bezrobotną, której w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o udzielenie pomocy (czerwiec 2012r.) przysługiwał zasiłek okresowy w wysokości 238,50 zł. Zaznaczyć przy tym trzeba, że strona posiada wyższe wykształcenie, nie jest osobą niepełnosprawną, nie może jednak, jak twierdzi, znaleźć żadnej pracy. Od dłuższego czasu utrzymuje się z pomocy społecznej. Mając na uwadze powyższe należy podzielić stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...], że od spełnienia przedstawionych powyżej warunków uzależnione jest jedynie przyznanie zasiłku celowego, natomiast sama jego wysokość została pozostawiona przez ustawodawcę uznaniu organu pomocy społecznej. Do wniosku takiego prowadzi treść art. 39 ust. 1 ustawy oraz art. 5 ust. 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", zgodnie z którymi zasiłek celowy a także pomoc w zakresie dożywiania jedynie mogą (a nie muszą) zostać przyznane. Wskazania przy tym wymaga, że opisany element uznaniowości nie oznacza, że wydanie decyzji w tym zakresie polega na zupełnej dowolności działania organu. Rozstrzygnięcia wydawane w oparciu o uznanie administracyjne podlegają bowiem kontroli sądowej sprawowanej pod względem zgodności z prawem. Mianowicie, w pierwszym rzędzie zbadania wymaga, czy w ogóle dopuszczalne było uznanie administracyjne, a jeżeli tak, to czy przy wydawaniu decyzji nie przekroczono granic tego uznania, a także czy prawidłowo uzasadniono wybór danego rozstrzygnięcia sprawy. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza bowiem – jak wynika z art. 7 K.p.a. – załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uwzględniając treść przepisów ustawy podnieść trzeba, że organ przy udzielaniu przedmiotowej pomocy społecznej kieruje się ogólnymi zasadami wyrażonymi na gruncie tej regulacji dotyczącymi wymogu dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy (art. 3 ust. 3), przy jednoczesnym ograniczeniu uwzględniania potrzeb osób i rodzin korzystających z pomocy do sytuacji, gdy potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4). Ratio legis tych postanowień polega na rozdzieleniu funduszy, jakimi dysponuje właściwy organ w taki sposób, aby pomoc dotarła do wszystkich osób uprawnionych w formie i wysokości adekwatnej do zgłaszanych przez nie potrzeb i zasobów finansowych organów pomocy społecznej. Jak wynika z informacji przedstawionych przez organ I instancji środki pieniężne, którymi Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w S. dysponował w lipcu 2012r. były ograniczone. W okresie tym była to bowiem kwota 3.162 zł – na zasiłki celowe na zakup posiłku lub żywności oraz kwota 350 zł – z przeznaczeniem na pozostałe zasiłki celowe. W ramach posiadanych środków przyznano zasiłek celowy 34 osobom – uwzględniwszy konieczność udzielenia pomocy w tej formie rodzinom z dziećmi, które w czasie roku szkolnego korzystały z dożywiania w stołówkach. Organy wyjaśniły również, że stawka dzienna, według której wyliczana jest wysokość przyznanego w tym zakresie świadczenia, ustalona jest na kwotę 3 zł, gdyż taki jest koszt gorącego posiłku w funkcjonującej w S. stołówce Caritasu. Mając na uwadze powyższe zasadnym jest stwierdzenie, że wysokość udzielonej M. K. pomocy nie odbiega od średniej wysokości zasiłków celowych przyznawanych w tym okresie przez organ I instancji. Natomiast przyznanie przedmiotowego zasiłku w żądanej przez skarżącą wyższej wysokości niewątpliwie pozbawiłoby, zdaniem Sądu, pomocy inne osoby. Jak wskazano już powyżej możliwości finansowe Ośrodka są ograniczone, a zatem większe świadczenie przyznane stronie wpłynęłoby jednocześnie na obniżenie wysokości zasiłków celowych na zakup posiłku lub żywności przyznawanych pozostałym potrzebującym – a nawet na odmowę udzielenia niektórym z nich pomocy. Tym samym oczekiwane przez M. K. rozstrzygnięcie pozostawałoby w sprzeczności nie tylko z zasadniczymi celami ustawy o pomocy społecznej, ale także z konstytucyjną zasadą równości obywateli oraz solidaryzmu społecznego. Dlatego też w żaden sposób nie można przyjąć, że przyznanie skarżącej zasiłku celowego w zakresie niekorespondującym z jej oczekiwaniami nosiło znamiona dowolności lub było nieuzasadnione. Powołane okoliczności pozwalają stwierdzić, że organy obu instancji – orzekając w przedmiocie przyznania M. K. zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w kwocie 93 zł w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" – nie naruszyły prawa i nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że zakwestionowane przez skarżącą świadczenie nie jest jedynym, które otrzymuje z pomocy społecznej, jako że oprócz tego zasiłku w lipcu 2012r. strona otrzymała także pomoc w formie zasiłku okresowego w kwocie 238,50 zł oraz zasiłku celowego w wysokości 50 zł – na zakup odzieży. Ponadto, jak wynika z informacji Kolegium, wnioskodawczyni korzysta ze stałego i systematycznego wsparcia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. od wielu lat, przy czym łączna wysokość przyznanej jej pomocy wyniosła w 2011r. – 4.042,37 zł, a do lipca 2012r. – 2.508,50 zł. Odnosząc się do pozostałych zarzutów podniesionych w skardze, stwierdzić trzeba, że zawierają one ogólne uwagi krytyczne dotyczące działalności organów pomocy społecznej i przez to nie można ich bezpośrednio odnieść do zaskarżonej decyzji. Natomiast żądanie skarżącej dotyczące przyznania odszkodowania za straty spowodowane brakiem środków na bieżące potrzeby pozostaje poza kognicją sądu administracyjnego, który - jak już wskazano na wstępie - sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosownie do ustawy P.p.s.a. Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] orzekł jak w pkt I wyroku na podstawie art. 151 ustawy P.p.s.a. Orzeczenie zawarte w pkt II oparto na podstawie § 2 ust. 3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c, § 20 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163 poz. 1348 ze zm.) oraz na podstawie art. 250 ustawy P.p.s.a.