II SA/Ke 832/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Urszula Opara, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 lutego 2013r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zasiłku okresowego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata M.K. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta S. decyzję z dnia [...] znak: [...], przyznającą M. K. zasiłek okresowy od dnia 1.07.2012r. do 30.09.2012r. w wysokości po 238,50 zł miesięcznie. Jak wynika z akt sprawy M. K. wnioskiem z dnia 2 lipca 2012 r. wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (MOPS) w S. o przyznanie pomocy finansowej. Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] organ I instancji przyznał M. K. zasiłek okresowy w wysokości 238,50 zł miesięcznie z uwagi na brak własnego dochodu. Świadczenie przyznano w wysokości różnicy między dochodem wnioskodawczyni a kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej (477 zł), która to kwota nie może być niższa niż 50% tej różnicy. W odwołaniu M. K. podniosła, że przyznana pomoc jest zbyt niska i nie zaspokaja jej najpilniejszych potrzeb. Przedstawiając informacje o miesięcznych wydatkach m.in. w postaci faktur za gaz, mieszkanie, telefon, stwierdziła, że wynoszą one ok. 875 zł. Organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika MOPS w S. ustalił, że M. K. prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie podejmuje również żadnych prac dorywczych, utrzymując się wyłącznie z pomocy społecznej. Z powodu zaległości w opłatach za mieszkanie prowadzone jest wobec niej postępowanie egzekucyjne. W związku z tym otrzymała lokal socjalny, jednak odmówiła jego przyjęcia. Syn wnioskodawczyni prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, studiuje w Warszawie utrzymując się ze stypendium i alimentów. M. K. nie może liczyć ani na jego pomoc ani na pomoc innych członków rodziny, jedynie matka pomaga jej w formie żywności. Kolegium stwierdziło, że wnioskodawczyni spełnia warunki uzyskania zasiłku okresowego określone w art. 38 ustawy o pomocy społecznej, ponieważ jest osobą długotrwale bezrobotną i nie posiada żadnego własnego dochodu. Przepisy nie określają wysokości świadczenia, wskazują jedynie, że jego kwota nie może być niższa niż 50% różnicy między dochodem strony a kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej. Z wyjaśnień Dyrektora MOPS w S. wynika, że ze względu na ograniczone środki finansowe zasiłki okresowe dla wszystkich podopiecznych przyznawane są w wysokości nie przekraczającej 50% różnicy między kryterium dochodowym, a faktycznym dochodem wnioskodawcy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach M. K. wniosła o uchylenie decyzji Kolegium, a także zasądzenie odszkodowania i ukaranie pracownika winnego wydania bezprawnych decyzji. Skarżąca podtrzymała argumentację odnośnie udzielania jej pomocy w kwocie nie zapewniającej zagwarantowanemu w Konstytucji (art. 30) i ustawie o pomocy społecznej (art. 3) – prawu do godnego życia. Wskazała, że w związku z postępowaniem eksmisyjnym w lipcu 2012 r. poniosła wydatki w kwocie 113,80 zł (koszty korespondencji, materiałów biurowych, pomocy naukowych, ksero, dojazdów). W tym samym miesiącu nie była w stanie zapłacić faktury za prąd i telewizję kablową. Zdaniem Skarżącej, rozwiązanie jej problemów nie może polegać na ciągłym korzystaniu z pomocy finansowej matki-emerytki, ani tym bardziej pomocy od syna-studenta, utrzymującego się z alimentów i stypendium socjalnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania jeżeli miały lub mogły one mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanym przypadku kontrola sądowoadministracyjna takich naruszeń prawa nie wykazała. Zasiłek okresowy jest podstawową formą pomocy społecznej przyznawanej z uwagi na dysfunkcje określone w art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.- cytowanej dalej jako ustawa) takie jak: długotrwała choroba, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego o ile dochód osoby samotnie gospodarującej nie przekracza zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 kwoty 477zł, stanowiącej kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej. Stosownie do art. 38 ust. 2 pkt 1 ustawy, zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym, że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418zł miesięcznie. Jednocześnie minimalna wysokość zasiłku okresowego dla takich osób nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. (art. 38 ust. 3 pkt 1 ustawy), jak również nie może być niższa niż 20zł miesięcznie (art. 38 ust. 4 ustawy). Okres na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy ustala – jak stanowi art. 38 ust. 5 ustawy – ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy. Przenosząc powyższe rozważania na grunt konkretnej sprawy za prawidłowe należy uznać stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach w zakresie kryteriów obowiązujących przy ustalaniu prawa do zasiłku okresowego oraz uznaniowego charakteru decyzji w części określającej wysokość tego zasiłku (jak również okresu na jaki zostanie przyznane to świadczenie). Uznanie pozostawione organowi pomocy społecznej w zakresie wysokości zasiłku nie jest dowolne lecz zostało ograniczone poprzez określenie górnej i dolnej granicy świadczenia. Organ pomocy społecznej przyznał M. K. zasiłek okresowy w kwocie 238,50zł miesięcznie tj. w minimalnej wysokości. Wysokość świadczenia została obliczona na podstawie art. 38 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 38 ust. 3 pkt 1, jako 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej (477zł) a dochodem wnioskodawczyni. Ponieważ skarżąca nie osiąga żadnych dochodów, wysokość ta wynosi 50% kwoty 477zł, a więc 238,50zł. Jak zgodnie podkreśla się w doktrynie i orzecznictwie decyzja wydana w oparciu o przepis zawierający element uznania jest decyzją uznaniową co oznacza, że organ administracyjny "może" podjąć w sprawie rozstrzygnięcie ale nie ma nakazu ustalenia określonej treści rozstrzygnięcia. Element uznaniowości nie świadczy jednak o tym, że decyzja polega na zupełnej dowolności działania organu. Decyzje wydawane według uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej pod względem ich zgodności z prawem, albowiem wymaga zbadania to, czy w ogóle dopuszczalne było uznanie administracyjne, czy przy wydawaniu decyzji nie przekroczono granic uznania administracyjnego oraz czy prawidłowo uzasadniono – w zgodzie z art. 7 kpa – wybór danego rozstrzygnięcia sprawy. W orzecznictwie dotyczącym świadczeń z zakresu pomocy podkreślono, że uzasadnienie decyzji powinno zawierać ustalenia organu dotyczące możliwości płatniczych ośrodka pomocy społecznej. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania tego typu świadczeń wynika bowiem, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i 4 cyt. ustawy tzn.: dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy jak również uwzględniania potrzeb osób i rodzin korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Z materiału zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że skarżąca znajduje się rzeczywiście w trudnej sytuacji materialnej spowodowanej głównie pozostawaniem bez pracy i nie posiadaniem żadnego dochodu. Nie budzi zatem wątpliwości konieczność udzielenia jej pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego. Akta administracyjne zawierają również dowody, (wskazywane przez Kolegium pismo przewodnie MOPS w S. z dnia 27.07.2012r.) potwierdzające, że możliwości finansowe Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. są ograniczone. Mają one ścisły związek z dotacją jaką na realizację pomocy w postaci zasiłków okresowych gmina S. otrzymuje z budżetu państwa, a która wystarcza na pokrycie zasiłków w minimalnej wysokości dozwolonej prawem. Gmina w takiej wysokości udziela podopiecznym zasiłki okresowe, ponieważ nie dysponuje środkami własnymi, które pozwoliłyby na ich wypłatę w wysokości wyższej niż 50%. Powyższe okoliczności świadczą o tym, że organ przyznając skarżącej pomoc w formie zasiłku okresowego w najniższej wysokości nie naruszył prawa i nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Żądanie przyznania zasiłku okresowego w kwocie zabezpieczającej pokrycie wydatków ponoszonych przez skarżącą, nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa, które określają górną granicę tego zasiłku w kwocie 418zł. Wbrew twierdzeniom skarżącej, ani przepisy ustawy o pomocy społecznej ani przepisy Konstytucji, nie gwarantują przyznania bezzwrotnej pomocy społecznej w wysokości zaspokajającej potrzeby i oczekiwania osób ubiegających się o nie, nawet tych, które strona uważa dla siebie za niezbędne. Za bezzasadne należy uznać żądanie skarżącej w kwestii zasądzenia przez Sąd odszkodowania w trybie art. 417 K.c., za wydanie wadliwych decyzji. Sądy administracyjne co do zasady kontrolują zgodność z prawem działania organów administracji, w przypadkach przewidzianych w art. 3 § 2 pkt 1 – 7 p.p.s.a. Zakres orzekania w sprawach skarg na decyzje i postanowienia określają przepisy art. 145 i 151 p.p.s.a., które nie przewidują w ogóle możliwości orzekania w przedmiocie odszkodowań. Z podniesionych wyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że organ wydając decyzję nie naruszył przepisów prawa i nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a zatem skarga wniesiona na taką decyzję podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.