II SA/Ke 832/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka (spr.), Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 listopada 2014r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z [...], znak: [...] , Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach po rozpatrzeniu odwołania H. K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy Stopnica z 17 czerwca 2014 r. w sprawie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że stosownie do ustaleń organu I instancji H. K jest osobą samotnie gospodarującą, jest zameldowany na pobyt stały w miejscowości W. gm. P., obecnie przebywa w miejscowości M. gm. S. Na jego nazwisko na dzień 9 kwietnia 2014 r. figuruje grunt o powierzchni 24,2249 ha fizycznych, co stanowi 35,3902 ha przeliczeniowych. Dochód z gospodarstwa rolnego wynosi 8.847,55 zł. W 2013 r. składał wniosek o płatność obszarową do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i w marcu 2014 r. otrzymał 22.968,13 zł. Ustalono także, że wydzierżawia grunty i od trzech dzierżawców pobiera opłaty, co stanowi dodatkowy dochód. Ma także ustalone prawo do świadczenia rentowego w kwocie 224,41 zł z uwagi na niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym, przy czym całość świadczenia potrącana jest na zaległości w opłatach składki na ubezpieczenie społeczne. Łączny dochód z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego oraz renty wynosi 9.071,96 zł, a zatem znacznie przekracza obowiązujące kryterium dochodowe. We wniesionym odwołaniu H. K. podniósł, że nie użytkuje gospodarstwa rolnego, gdyż jest osobą niezdolną do pracy w nim, a więc nieprawidłowo uwzględniono dochody z tego gospodarstwa. Wskazał, że wydzierżawił je, a dzierżawcy opłacają tylko podatek. Jeden z dzierżawców płaci 900 zł, lecz wystąpił o naprawdę mostków. Ponadto opłata przeznaczona została na spłatę długów. Wyjaśnił, że kupił dom kilka lat temu, komornik zajął nieruchomość i w związku z tym skarżący nie ma gdzie mieszkać. Nie może przy tym przekazać gospodarstwa ponieważ nie posiada dokumentów własności, a dom we wsi M. był stawiany przed I wojną i jest w bardzo złym stanie. Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym SKO wskazało, że z ustaleń przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że dochodem samotnie gospodarującego skarżącego jest dochód z gospodarstwa rolnego o pow. 35,3902 ha przeliczeniowego w kwocie 8.847,55 zł, a łącznie miesięczny dochód wyniósł 9.071,96 zł. Kolegium podkreśliło, że zgodnie z informacją Starostwa Powiatowego w B. zawartą w piśmie z 5 maja 2014 r. H. K. wpisany jest w ewidencji gruntów i budynków jako właściciel działek o nr 231 i 232 w W. gm. P., działek w S., oraz działek położonych w M. Ponadto figuruje jako władający gruntem działek położonych w S., M. i K. Górnym. W ewidencji gruntów i budynków brak jest informacji o zarejestrowanej umowie dzierżawy. Nawiązując do podnoszonego przez skarżącego wywodu, że nie należy uwzględniać dochodu z gospodarstwa rolnego, gdyż jako osoba niezdolna do pracy nie użytkuje tego gospodarstwa organ wskazał, że art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej określa tzw. zryczałtowany tryb ustalania dochodu osiągniętego z gospodarstwa rolnego i jest on wyliczany jako wartość dochodu odpowiadającego powierzchni gospodarstwa z uwzględnieniem ha przeliczeniowych konkretnego gospodarstwa. W konsekwencji bez znaczenia jest okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane, czy też nie i z jakiego powodu oraz czy rzeczywiście przynosi ono dochody. Organ raz jeszcze wskazał, że miesięczny dochód H. K. wynosi 9.071,96 zł, a kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej – 542 zł. Zatem skarżący nie kwalifikuje się uprawnieniem do świadczeń z pomocy społecznej w formie finansowej. Ze wskazanego powyżej powodu skarżący nie legitymuje się też uprawnieniem do otrzymania zasiłku celowego. Ponadto, zdaniem Kolegium, organ I instancji zasadnie uznał, że w przypadku skarżącego nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o jakim mowa w art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. SKO wskazało, że zgodnie z dokonaną wyceną recept przedłożonych przez skarżącego, wydatek na ten cel w wysokości 80,80 zł mieści się w możliwościach finansowych H. K.. Tym bardziej, że organ I instancji ustalił i udokumentował, że w marcu 2014 r. skarżący otrzymał w ramach jednolitej płatności obszarowej, płatności do krów i płatności uzupełniającej do powierzchni grupy upraw podstawowych łącznie 22.968,13 zł. Organ odwoławczy podkreślił, że H. K. nie współpracuje z pracownikiem socjalnym, skoro mimo prawidłowego pouczenia o obowiązku złożenia oświadczenia o dochodach oraz oświadczenia o stanie majątkowym, odmówił ich złożenia. Skargę na decyzję SKO z 4 sierpnia 2014 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach H. K.. Wskazał, że jest całkowicie niezdolny do "jakiejkolwiek pracy", a część gospodarstwa oddał w dzierżawę "tylko na podatek". Wyjaśnił, że nie pobiera żadnych dochodów, nie ma też pola, nie może być spadkobiercą gospodarstwa, ponieważ jego ojciec nie jest jego właścicielem. Podniósł, że komornik sądowy zajął gospodarstwo w W. i dom, w związku z czym nie ma gdzie mieszkać, a pieniądze pobrane z Agencji to za mało na opłacenie "kar" na poczet których komornik żąda około 300 tys. zł. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.). Z akt sprawy wynika, że organy rozpatrywały wniosek H. K. o przyznanie pomocy finansowej na leki i żywność. Pomoc tego rodzaju udzielana jest w formie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Jednym z warunków przyznania zasiłku celowego jest spełnianie przez beneficjenta przesłanki tzw. "kryterium dochodowego", co oznacza, że jego dochody – których definicję zawiera art. 8 ust. 3 i 4 – nie mogą przekraczać - w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jaką jest skarżący - kwoty 542 zł miesięcznie (na podstawie § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2011 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, Dz. U. z 2012 r., poz. 823). Ustalając sytuację materialną i osobistą H. K. organy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające z urzędu, występując z własną inicjatywą dowodową, gdyż skarżący odmówił pełnej współpracy z organami pomocy społecznej (kilkakrotnie nie wyraził zgody na złożenie oświadczenia o stanie majątkowym). Zgodnie zaś z art. 107 ust. 5 ustawy pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Na podstawie zebranych dowodów organy obu instancji prawidłowo przyjęły, że H. K. nie spełnia kryterium dochodowego, gdyż łącznie jego miesięczny dochód wynosi 9.071,96 zł, na co składa się: dochód z gospodarstwa rolnego o pow. 35,3902 ha przeliczeniowe w kwocie 8.847,55 oraz renta w wysokości 224,41 zł. Zgodnie z art. 8 ust. 3 i 4 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenie społeczne określone w odrębnych przepisach, a także kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Stosownie zaś do treści art. 8 ust. 9 ustawy przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 250 zł ( § 1 pkt 2 lit.d rozporządzenia z 17 lipca 2011 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej). Określony w tym przepisie dochód ma charakter ryczałtowy i jest ustalany niezależnie od faktycznych dochodów, jakie przynosi dane gospodarstwo. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym podkreśla się jednolicie, że nie ma podstaw by przyjąć, że zastosowanie tej regulacji może być uzależnione od dodatkowych ustaleń dotyczących sytuacji osobistej i zdrowotnej właściciela gospodarstwa (por. wyrok NSA z dnia 16 maja 2012 r. sygn. akt I OSK 2090/11). Bez znaczenia jest także okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane, czy też nie i z jakiego powodu oraz czy rzeczywiście przynosi ono dochody (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 marca 2014 r. II SA/Po 848/13). Dlatego też podnoszony w skardze zarzut, że H. K. jest osobą niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym pozostać musi bez znaczenia prawnego, skoro faktycznie gospodarstwo to pozostaje w jego dyspozycji. Fakt, że dochody skarżącego ustalone w oparciu o zacytowane przepisy ustawy przekraczają kwotę kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej nie mógł jednak sam w sobie stanowić odmowy przyznania mu pomocy, a to z uwagi na treść art. 41 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Wydanie decyzji w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego oparte jest na uznaniu administracyjnym. Uznaniowy charakter rozstrzygnięcia powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną (por. wyrok NSA z dnia 11 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1789/10, dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Organ może zatem, lecz nie musi uwzględnić wniosku strony. Wskazany przepis prawa materialnego wyraźnie upoważnia organ do działania na zasadzie uznania, przyznając mu jednocześnie możliwość kształtowania treści rozstrzygnięcia. Uznanie to nie oznacza oczywiście całkowitej dowolności. Do tego typu decyzji zastosowanie znajduje przepis art. 7 kpa, który zakreśla ramy zasady prawdy obiektywnej oraz zasadę załatwienia sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z 26 września 2000 r., I SA 945/00, LEX 79608). Pojęcie "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę, niemniej jednak w orzecznictwie sądowym podkreśla się, że chodzi tu o sytuację wyjątkową, nadzwyczajną, nie zdarzającą się codziennie. Szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że dotkliwe w skutkach i daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyrok NSA z 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1416/07). Przyjmuje się, że "szczególnie uzasadniony przypadek" oznacza przypadek wyrazisty, odbiegający od sytuacji osób spełniających kryteria dochodowe (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 kwietnia 2008 r., IV SA/Gl 155/07, LEX nr 509368). Przypadek ten musi być na tyle wyrazisty i różniący się od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba nie jest w stanie sama sobie z nim poradzić (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 stycznia 2012 r., III SA/Kr 401/11, LEX nr 1114175). Dokonując oceny sytuacji skarżącego w oparciu o wskazane powyżej kryteria, należy w pełni podzielić stanowisko organu, że nie sposób uznać jej za szczególnie uzasadniony przypadek uprawniający do przyznania specjalnego zasiłku celowego. W toku postępowania H. K. dołączył do wniosku trzy niezrealizowane recepty na kwotę 80,80 zł. W świetle zgromadzonych dowodów nie ma więc podstaw do uznania, że potrzeby skarżącego odbiegają od potrzeb innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej. Zauważyć wreszcie należy, że stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jak wynika z akt sprawy, w marcu 2014r. H. K. otrzymał z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kwotę 22.968,13 zł tytułem dopłat bezpośrednich. Trudno w tej sytuacji przyjąć, aby nie był w stanie pokryć kosztów leków czy wyżywienia, oszczędnie i racjonalnie gospodarując posiadanymi środkami własnymi. Mając zatem na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.