II SA/Ke 837/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2015 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Wojewody z dnia 3 sierpnia 2015 r. znak: [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę. Decyzją z dnia 3 sierpnia 2015 r. znak: [...], Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania C. S. od decyzji Prezydenta Miasta z dnia 20 maja 2015 r. znak: [...], orzekającej o wymeldowaniu C. S. z pobytu stałego z lokalu nr 6 położonego przy ul. P. 2 w K. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kpa uchylił w całości zaskarżoną decyzję i odmówił wymeldowania C. S. W uzasadnieniu organ II instancji podał, że w dniu 3 grudnia 2014 r. do Urzędu Miasta wpłynął wniosek H. S. o wymeldowanie jej męża C. S. z pobytu stałego z powodu niezamieszkiwania w przedmiotowym lokalu od ponad 10 lat. Organ I instancji uznając, że zachodzą ustawowe przesłanki wymeldowania, wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia 20 maja 2015 r., powołując w podstawie prawnej m.in. art. 35 Ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. Uwzględniając odwołanie C. S., organ odwoławczy stwierdził, że żadne przepisy nie stanowią, w jaki sposób oraz z jaką częstotliwością osoba zameldowana na pobyt stały ma przebywać w lokalu. Stan obiektywnego "nieprzebywania" nie jest jeszcze dobrowolnym i trwałym opuszczeniem lokalu. Daną osobę można wymeldować z lokalu, gdy całkowicie dobrowolnie go opuści i z niego nie korzysta, albo gdy zostanie z lokalu wyprowadzona poprzez skuteczne wykonanie wyroku eksmisyjnego. Zdaniem organu nawet sporadyczne przebywanie w lokalu nie daje podstaw do wymeldowania na podstawie art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Organ odwoławczy doszedł do przekonania, że w przypadku C. S. nie ma mowy o definitywnym opuszczeniu miejsca stałego zameldowania. W szczególności nie można twierdzić, tak jak to podał organ I instancji, że mąż skarżącej wyraźnie zrezygnował z prawa do przebywania w przedmiotowym lokalu. Z akt sprawy wynika bowiem jedynie to, że C. S. przebywa z różną częstotliwością zarówno w lokalu przy ul. P. 2/6 w K., jak i w C., gdzie znajduje się nieruchomość stanowiąca współwłasność małż. S. (przy ul. M. 34) oraz dom rodzinny C. S. (przy ul. D. 7). Zdaniem organu odwoławczego zeznania świadków nie wskazują z całą pewnością, że C. S. nie zamieszkuje w lokalu w K. Świadkowie P. W. i Z. K. (sąsiedzi) potwierdzili, że widują męża skarżącej na terenie lokalu w K. Z kolei wg zeznań siostry skarżącej, D. S., C. S. bywa w lokalu w K. raz na miesiąc, półtora. Jego siostra, H. S., zeznała natomiast, że jej brat przebywa w tym lokalu w weekendy, czasem na tygodniu i wg jej wiedzy mieszka zarówno w K., jak i w C. Córka małż. S. A. S. podała, że od kiedy pamięta ojciec przyjeżdżał do domu tylko w weekendy, ostatni raz w styczniu 2015 r. Podobne w treści zeznania złożył syn małż. S. – M. S. W odniesieniu do zeznań sąsiadów nieruchomości położonej w C., organ odwoławczy zauważył, że w gruncie rzeczy ich spostrzeżenia co do zamieszkiwania C. S. w C. są podobne do zeznań sąsiadów z K. M. B. widuje bowiem męża skarżącej raz, dwa razy w miesiącu, M. W. nie potrafił określić tej częstotliwości, a A. F. widziała go na jesieni ubiegłego roku. Zdaniem organu zeznania członków rodziny małż. S. mogły być obciążone stronniczością, szczególnie wobec okoliczności, że małżonkowie są w trakcie rozwodu. W tej sytuacji, okoliczność, że C. S. mimo konfliktu z żoną nadal przebywa w lokalu w K., nocuje tam, spędza święta, świadczy o tym, że nie zerwał całkowicie więzów z przedmiotowym lokalem i nie zrezygnował z prawa do zamieszkiwania w nim. Organ II instancji zwrócił uwagę, że od wielu lat małżeństwo funkcjonowało w ten sposób, że C. S. często przebywał poza miejscem stałego zameldowania. Powracał jednak do mieszkania w K. na weekendy i święta. Organ uznał za wiarygodne jego wyjaśnienia, że w C. przebywał w związku z koniecznością sprawowania obowiązków właścicielskich, m.in. opieką nad zwierzętami. Sam fakt okresowego zamieszkiwania w dwóch lokalach nie uprawnia więc do wymeldowania z tego lokalu, który strona wskazuje jako swoje centrum życiowe. Zdaniem organu odwoławczego podnoszone przez strony kwestie nakładów na mieszkanie w K. i nieruchomość w C. mogą być rozpatrywane dopiero w postępowaniu cywilnym i nie mają istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach H. S. wniosła o uchylenie decyzji organu II instancji, podnosząc zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 107 § 3 w zw. z art. 8 Kpa poprzez niewskazanie, jakie fakty organ II instancji uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a wreszcie dlaczego stanowisko strony przedstawione we wniosku o wymeldowanie nie zostało wzięte pod uwagę. Dodatkowo zarzuciła organowi II instancji naruszenie przepisów ogólnych postępowania administracyjnego poprzez brak kompleksowego rozważenia zebranego materiału dowodowego i uznanie za wiarygodne wyłącznie tez zawartych w odwołaniu. Skarżąca zarzuciła ponadto organowi odwoławczemu wydanie decyzji w następstwie wadliwie wydanego postanowienia z dnia 17 lipca 2015 r. przywracającego C. S. termin do wniesienia odwołania, a w konsekwencji naruszenie art. 134 Kpa poprzez niewydanie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W skardze podniesiono również zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 35 ustawy o ewidencji ludności. W uzasadnieniu skarżąca zarzuciła organowi odwoławczemu dopuszczenie się uchybienia zarówno przy ustalaniu stanu faktycznego, jak i jego ocenie w świetle prawa materialnego, poprzez uznanie zeznań świadków potwierdzających wystąpienie przesłanek z art. 35 ustawy o ewidencji ludności jako mniej wiarygodnych niż zeznania świadków zeznających na niekorzyść wnioskowanego do wymeldowania. Zdaniem skarżącej materiał dowodowy zebrany w sprawie pozwala stwierdzić, że wszelkie działania podejmowane przez C. S. mają jedynie stworzyć pretekst do zdefiniowania lokalu w K. jako jego centrum życiowego. Sąsiedzi z K. nie potwierdzili stałego zamieszkiwania męża skarżącej w lokalu w K. W sposób rozbudowany okoliczność tę przedstawiła córka małż. S. – A. Z kolei świadkowie z C. potwierdzili, że C. S. od wielu lat zamieszkuje w C. Sam mąż skarżącej nie potrafił zaś wiarygodnie wyjaśnić, dlaczego w istocie zamieszkuje w C. Podnosił wprawdzie, że sprawuje opiekę nad zwierzętami, tymczasem w sprawie chodzi o dwa psy. Z zeznań siostry C. S., H. S. wynika zaś, że do marca 2014 r. jej brat przebywał w C. z uwagi na konieczność opieki nad matką. Skarżąca postawiła zatem pytanie, dlaczego jej mąż nie powrócił do K. po śmierci matki w kwietniu 2014 r. Jej zdaniem nie uczynił tego, ponieważ nigdy nie miał takiego zamiaru, a jego życie od dawna koncentruje się w C. W ocenie skarżącej organ I instancji w sposób spójny i logiczny, na podstawie przeprowadzonych dowodów obejmujących zeznania sąsiadów i oględziny mieszkania, wyjaśnił, że dalsze utrzymywanie zameldowania C. S. w przedmiotowym lokalu, stanowiłoby potwierdzenie fikcji meldunkowej. Organ odwoławczy nie podważył w żaden sposób uzupełniającymi dowodami podstawy materialnoprawnej decyzji organu I instancji, a mianowicie przesłanki trwałości i dobrowolności opuszczenia miejsca stałego zameldowania. Nie zauważył istotnej przyczyny zachowania C. S., a mianowicie że nie jest on zainteresowany zamieszkiwaniem w przedmiotowym lokalu, a jego okazjonalne w nim przebywanie ma na celu uzyskanie korzystniejszego rozstrzygnięcia w sprawie o rozwód i podział majątku. Skarżąca podniosła, że decyzja wydawana w trybie art. 35 ustawy o ewidencji ludności nie jest decyzją uznaniową, tak jakby to widział organ odwoławczy. Jeśli dana osoba nie przebywa w miejscu zameldowania, to obowiązkiem organu jest jej wymeldowanie. Dodatkowo w skardze podniesiono, że organ odwoławczy nie wskazał, na czym konkretnie opiera swój zarzut dowolności organu I instancji w ocenie zebranego materiału dowodowego. Zdaniem skarżącej organ I instancji dokonał ustaleń na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 Kpa), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 Kpa). Na koniec skarżąca zwróciła uwagę, że organ odwoławczy w dniu 27.07.2015r. zawiadomił ją o wyznaczeniu 5-dniowego terminu na złożenie oświadczeń i wniosków dowodowych. Zawiadomienie to zostało doręczone skarżącej w dniu 31.07.2015r., a zatem jeszcze przed upływem wyznaczonego terminu organ II instancji wydał decyzję. Zdaniem skarżącej uprawnia to do przyjęcia, że organ ten już wcześniej miał wyrobione stanowisko w sprawie. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wyjaśnił, że skarżąca w dniu 31.07.2015r. zapoznała się z materiałem dowodowym i w dniu 3.08.2015r. doręczyła osobiście wyjaśnienia nie wnoszące do sprawy nic nowego. Na rozprawie w dniu 5 listopada 2015 r. skarżąca oświadczyła, że jej mąż ma klucze do mieszkania w K. i swobodny do niego dostęp. W trakcie małżeństwa prowadził zaś w C. gospodarstwo rolne. Oświadczyła, że wyrok rozwodowy w ich sprawie nie jest jeszcze prawomocny. Uczestnik C. S. wniósł o oddalenie skargi. Wyjaśnił, że żona w 2013 roku poleciła mu zarejestrować się w Urzędzie Pracy jako bezrobotny, ponieważ na działce w C. syn miał hodować kury. Oświadczył, że mieszka w K., pracuje dorywczo. Wyjaśnił, że odkąd kupili działkę w C. w 1991 roku, mieszkali trochę w C. i trochę w K. Skarżąca zaprzeczyła, jakoby poleciła mężowi zarejestrować się w Urzędzie Pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 Ppsa). Zgodnie z art. 35 Ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2015 r., poz. 388), dalej jako "ustawa", organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym jest z kolei w myśl art. 25 ust. 1 ustawy zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1). Treść powyższych przepisów co do zasady jest tożsama z dyspozycją odpowiednio art. 15 ust. 2 i art. 6 ust. 1 uprzednio obowiązującej Ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. (Dz.U. z 2006 r., nr 139, poz. 993 ze zm.), dlatego w niniejszej sprawie w pełni uprawnione jest odwołanie się do dorobku orzeczniczego wypracowanego na tle art. 15 ust. 2 i art. 6 ust. 1 "starej" ustawy. W orzecznictwie przyjmuje się, że pod sformułowaniem "opuścił miejsce pobytu stałego", należy rozumieć sytuację, w której opuszczenie to jest trwałe i dobrowolne. Dla zaistnienia przesłanki "opuszczenia miejsca pobytu stałego" konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu, niż miejsce pobytu stałego, towarzyszył zamiar stałego i dobrowolnego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu (por. wyroki NSA: z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. V SA 3169/00, niepubl.; z dnia 10 lutego 1989 r., sygn. SA/Wr 789/88, ONSA 1989/2/72). Zamiar taki określa się na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Ustalenie zamiaru strony ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. Przy czym przez termin "zamiar" w przypadku opuszczenia miejsca pobytu należy pojmować nie tylko wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Dla jego oceny istotne znaczenie mieć będzie ustalenie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę wewnętrzną zainteresowanego, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Ustalenie zatem, czy nastąpiło opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu wymaga zbadania istnienia owego zamiaru. O istnieniu przesłanki opuszczenia miejsca stałego pobytu można mówić dopiero wtedy, gdy całokształt zachowań zainteresowanej osoby będzie wskazywał na to, że lokal w którym osoba ta była na stałe zameldowana i który był miejscem koncentracji jej interesów życiowych utracił taki charakter. Nie ulega wątpliwości, że zarówno ustalenie, jak i ocena stanu faktycznego w sprawach o wymeldowanie z pobytu stałego, mająca na celu przesądzenie, czy miejsce zameldowania danej osoby jest nadal miejscem koncentracji jej życiowych interesów, czy też nie, może niekiedy nasuwać daleko idące trudności i wymagać od właściwych organów dochowania szczególnej wnikliwości w prowadzeniu postępowania dowodowego. Praktyka dowodzi, że sytuacje tego rodzaju występują z zasady w tych sprawach, w których występuje konflikt pomiędzy członkami rodziny, ewentualnie innymi współzamieszkującymi lokal, czy też budynek osobami. Organy orzekające w sprawach o wymeldowanie, zobowiązane są więc do wzięcia pod uwagę nie pojedynczych, jednostkowych faktów związanych z funkcjonowaniem osoby zameldowanej w lokalu, a powinny dążyć do ustalenia możliwie szerokiego kontekstu zachowań i działań zameldowanego, mających związek z lokalem. W nieunikniony sposób powyższe powoduje konieczność badania niektórych istotnych aspektów sytuacji osobistej zameldowanego (charakteru jego związków rodzinnych, majątkowych, trybu życia itd.). Zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy, obejmujący w szczególności: wyjaśnienia stron, zeznania świadków, oględziny spornego mieszkania, nie pozostawia wątpliwości co do tego, że wbrew stanowisku skarżącej ustawowe przesłanki do wymeldowania jej męża ze spornego lokalu nie wystąpiły. Trafnie organ odwoławczy podkreślił, że decyzję o wymeldowaniu uzasadnia dopiero definitywne opuszczenie danego lokalu, wyraźna, choćby ustalona tylko na podstawie zachowań, wola rezygnacji z przebywania w spornym lokalu. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika jedynie tyle, że mąż skarżącej od 10 lat z różną częstotliwością przebywa na krótkie okresy czasu w mieszkaniu w K. Ma klucze i swobodny do niego dostęp. Większą część czasu przebywa natomiast w C., gdzie wraz z żoną jest współwłaścicielem nieruchomości. Powyższe pozwala stwierdzić, że w niniejszej sprawie nie ma mowy o definitywnym zerwaniu wszelkich więzi ze spornym lokalem, innymi słowy – woli rezygnacji z prawa do zamieszkiwania w nim. Przebywanie danej osoby na stałe w konkretnym lokalu może mieć w poszczególnych przypadkach różną postać lub częstotliwość, co może wiązać się z sytuacją życiową danej osoby, np. z nauką, zdobywaniem kwalifikacji zawodowych, wyjazdem do pracy, ale także np. zajmowaniem się wspólną nieruchomością położoną w innej miejscowości. Wieloaspektowość stanu przebywania na stałe w danym lokalu prowadzi do wniosku, że sam fakt przejściowej nieobecności, czy też występowanie dłuższego okresu fizycznej nieobecności w miejscu stałego zameldowania nie mogą stanowić podstawy do przyjęcia, że doszło do opuszczenia miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 35 ustawy. W niniejszej sprawie nie ma znaczenia, jak często mąż skarżącej korzysta z lokalu w K., skoro posiada tam swoje rzeczy, ma do niego swobodny dostęp, nocuje w nim i wyraża zdecydowaną wolę zamieszkiwania w nim. Małżeństwo od 10 lat funkcjonuje właśnie w ten sposób, że skarżąca zamieszkuje w lokalu w K., a jej mąż przebywa najczęściej w C. W konsekwencji nie ma rozstrzygającego znaczenia, że mąż skarżącej nie partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania w K. Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut uchybienia przez organ wyznaczonemu 5-dniowemu terminowi do zapoznania się z aktami sprawy, złożenia oświadczeń i wniosków dowodowych, skoro skarżąca w dniu 3.08.2015r. złożyła wyjaśnienia, a organ po zapoznaniu się z nimi uznał je za nie wnoszące nic nowego do sprawy. Odnosząc się do kwestii postanowienia organu odwoławczego z dnia 17 lipca 2015 r. przywracającego C. S. termin do wniesienia odwołania, wyjaśnić należy, że skarga na to postanowienie była przedmiotem odrębnego rozpoznania w sprawie o sygn. II SA/Ke 836/15. W sprawie tej tut. Sąd oddalił skargę H. S. wyrokiem z dnia 5 listopada 2015 r. Motywy rozstrzygnięcia zostały przedstawione w uzasadnieniu tego orzeczenia. W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 Ppsa.