II SA/Ke 84/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Armański Protokolant Starszy inspektor sądowy Karolina Chrapkiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2025 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Kielcach Wiesławy Klimontowicz sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 27 grudnia 2024 r. [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz R. P. kwotę [...](pięćset dziewięćdziesiąt [...]) złotych, w tym VAT w kwocie [...](sto dziesięć [...]) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach 27 grudnia 2024 r. [...], po rozpatrzeniu odwołania J. S. od decyzji z 13 września 2024 r., znak: [...], wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Skarżyska – Kamiennej, odmawiającej przyznania stronie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego wnioskowanego na matkę na okres od 1 listopada 2024 r. do 31 października 2025 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że wniosek J. S. o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad matką, na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r., wpłynął do MOPS w Skarżysku - Kamiennej 27 sierpnia 2024 r. Kolegium zaznaczyło, że J. S. na mocy poprzedniego orzeczenia o niepełnosprawności matki decyzją z 1 września 2023 r. miała przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaną opieką nad matką od 1 listopada 2023 r. do 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Wniosek o wydanie nowego orzeczenia został złożony 23 listopada 2023 r., orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Skarżysku - Kamiennej o znacznym stopniu niepełnosprawności zostało wydane 11 grudnia 2023 r. Natomiast wniosek inicjujący niniejsze postępowanie strona złożyła 27 sierpnia 2024 r., a więc w terminie przekraczającym 3 miesiące licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Mając na uwadze powyższe ustalenia Kolegium uznało, że organ I instancji nie mógł przyznać stronie specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż wniosek o jego przyznanie nie został złożony w terminie wynikającym z art. 63 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U.2023.1429), czyli w terminie 3 miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności. Tak więc w omawianym stanie faktycznym, organ I instancji odmawiając odwołującej wnioskowanego specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaną opieką nad matką na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r., nie naruszył przepisów ustawy o świadczeniu wspierającym. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniosła J. S.. Podniosła w niej, że decyzja ta wstrzymuje wypłatę środków z MOPS, które służyły do utrzymania jej, jej córki i mamy, która nie jest w stanie sama się poruszać, przez co potrzebuje stałej opieki skarżącej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Na rozprawie pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Przyczyną odmowy było stwierdzenie przez organ, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie powyższego zasiłku po terminie wynikającym z art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym. Zgodnie z art. 63 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. Stosownie do art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności. Przypadek, jaki zaistniał w stosunku do skarżącej został opisany w art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym. Pobierała ona bowiem, na mocy decyzji z 1 września 2023 r., specjalny zasiłek opiekuńczego przed dniem wejścia w życie ustawy o świadczeniu wspierającym. Aby zachować prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na tzw. starych zasadach skarżąca zobowiązana była do dokonania dwóch czynności. Po pierwsze zobowiązana była do złożenia wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Po drugie Skarżąca była zobowiązana do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Skarżąca nie spełniła żadnego z powyższych warunków. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 25 czerwca 2020 r. wynika, że zostało ono wydane – a w konsekwencji było ważne - do 30 czerwca 2023 r. Oznacza to, że termin do złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności upłynął 30 września 2023 r. Tymczasem został on złożony 23 listopada 2023 r. Z kolei jeśli chodzi o drugi warunek, to skoro nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane 11 grudnia 2023 r., to termin 3 miesięcy upłynął 11 marca 2024 r., a skarżąca wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego złożyła 27 sierpnia 2024 r. Należy podkreślić, że oba terminy wskazane w art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym są terminami prawa materialnego, których upływ powoduje, że nie jest możliwe przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Co do zasady w prawie występują dwa rodzaje terminów: materialne i procesowe. Terminem procesowym jest okres do dokonania czynności procesowej przez strony lub uczestników postępowania, a jego uchybienie powoduje nieskuteczność takiej czynności. Za termin materialny uważa się natomiast okres, w którym może nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków jednostki w ramach materialnego stosunku administracyjnoprawnego. Różnica między nimi sprowadza się więc do odmiennych skutków ich uchybienia. W przeciwieństwie do terminu procesowego, przywrócenie terminu prawa materialnego jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy określające dany termin (por. uchwała NSA w Warszawie z 14 października 1996 r., OPK 19/96, ONSA 1997, nr 2, poz. 56). Uchybienie terminu materialnego wywołuje skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym, natomiast uchybienie terminu procesowego wywołuje skutek prawny w płaszczyźnie procesowej, przez uzależnienie skutków czynności procesowej od zachowania terminu. Termin 3 miesięcy, wskazany w art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym określa ramy czasowe, w których możliwe jest zachowanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 roku. W art. 63 ust. 3 tej ustawy zostały ustanowione dwa terminy (pierwszy do złożenia wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności oraz drugi do złożenia wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego), które umożliwiają przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Są to terminy materialnoprawne ustanowione do realizacji uprawnienia do specjalnego zasiłku opiekuńczego w ramach kontynuacji, dla osób, które pobierały już ten zasiłek, a które musiały wystąpić z nowym wnioskiem w związku upływem ważności poprzedniego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Koniecznymi warunkami jednak do zachowania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na dotychczasowych zasadach było złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności oraz złożenie wniosku o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W sytuacji uchybienia tym terminom stosunek materialnoprawny w postaci przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. nie jest możliwy do nawiązania. W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżąca nie dochowała obu powyższych terminów. Bez względu na okoliczności podnoszone w toku postępowania administracyjnego, upływ tych terminów uniemożliwiał przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 roku. Terminy prawa materialnego nie podlegają przywróceniu. Z racji tego, że wniosek został złożony po upływie terminu określonego w art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym wniosek skarżącej nie mógł zostać rozpoznany pozytywnie. Istotnym jest również podkreślenie, że w aktach administracyjnych niniejszej sprawy (k.21), znajduje się pismo z 16 sierpnia 2023 r., które 22 września 2023 r. otrzymała skarżąca potwierdzając to własnoręcznym podpisem, zawierające informacje dotyczące zmian w ustawie o świadczeniach rodzinnych w związku z wejściem w życie przepisów ustawy o świadczeniu wspierającym. W piśmie tym między innymi podano, że w przypadku gdy osobie, która sprawuje opiekę przyznane było prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego do 31 grudnia 2023 r., oraz gdy osobie wymagającej tej opieki wydane zostało nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności stanowiące kontynuację dotychczasowego orzeczenia, osoby te zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Aby tego prawa nie utracić należy złożyć wniosek o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego. Następnie złożyć wniosek o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności. Tak więc niewątpliwie organ I instancji pouczył skarżącą o warunkach, jakie należało spełnić, aby uzyskać prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Mimo tego skarżąca ich nie spełniła. Uznając więc, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. 2024 r. poz. 763 ze zm.).