II SA/Ke 840/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka, Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 marca 2013r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata [...] kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia 22.10.2012r. znak [...] Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania S. S. od decyzji Burmistrza O. z dnia 21.08.2012r. znak: [...] o odmowie wymeldowania M. S. z pobytu stałego z lokalu położonego w O. na Osiedlu W. 46/20, uchylił decyzję organu I instacji i orzekł o wymeldowaniu M. S. z pobytu stałego. Przedmiotowe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. Pismem z dnia 24.02.2012r. S. S. zwróciła się do organu I instancji o wymeldowanie byłego męża M. S. z pobytu stałego z ww. lokalu. Burmistrz O., po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia 4.05.2012r. orzekł o odmowie wymeldowania z pobytu stałego M. S. z wyżej opisanego lokalu. Wojewoda, po rozpoznaniu odwołania S. S., decyzją z dnia 25.06.2012r. uchylił ww. decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wskazując, że materiał dowodowy uniemożliwia właściwą ocenę zaistnienia przesłanek do wymeldowania M. S. z przedmiotowego lokalu. Organ I instancji, po uzupełnieniu materiału dowodowego, decyzją z dnia 21.08.2012r. ponownie orzekł o odmowie wymeldowania M. S. – na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10.04.1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 993 ze zm.), zwanej dalej ustawą. W uzasadnieniu wskazano, że z przeprowadzonego postępowania wynika, że M. S. od stycznia 2012r. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu. Nie stanowi to jednakże, zdaniem organu, podstawy do uznania, że M. S. opuścił lokal bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. Nieobecność M. S. w lokalu spowodowana jest bowiem osadzeniem go w zakładzie karnym w związku ze skazaniem za znęcanie się nad żoną – co nie jest równoznaczne z opuszczeniem lokalu w rozumieniu ww. przepisu. Bezspornym przy tym jest, że do czasu wykonania orzeczonej przez sąd kary M. S. zamieszkiwał w lokalu w O. na Osiedlu W. 46/20. W odwołaniu od ww. rozstrzygnięcia S. S. wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i wymeldowanie M. S., ewentualnie o uchylenie tego rozstrzygnięcia, argumentując że obawia się o swoje zdrowie i życie, w sytuacji gdyby były mąż wrócił do lokalu. Wojewoda, wydając na podstawie art. 15 ust. 2, art. 50 ust. 3 ustawy oraz art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., opisaną na wstępie decyzję, podkreślił że małżeństwo wnioskodawczyni z M. S. zostało rozwiązane przez rozwód wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia 18.08.2009r. o sygn. akt [...], w którym orzeczono również o eksmisji skarżącego z lokalu położonego w O. na Osiedlu W. 46/20. Organ podnióśł, że z wyjaśnień S. S. wynika, iż nie występowała do komornika o wykonanie orzeczonej eksmisji z uwagi na wysokie koszty, na które jej nie stać. Dodała, że M. S. opuścił sporny lokal dobrowolnie, zabierając część swoich rzeczy i zatrzymał się w mieszkaniu B. O., położonym na Osiedlu W. 12/14 w O., w którym został zatrzymany celem odbycia kary pozbawienia wolności. Dodatkowo strona wyjaśniła, że M. S. nie posiada kluczy do spornego lokalu, gdyż w obawie o własne życie wymieniła zamki. Były mąż był dwukrotnie karany za znęcanie się nad nią – wobec czego została zarządzona do wykonania warunkowo zawieszona kara pozbawienia wolności. W dalszej części uzasadnienia Wojewoda podkreślił, że zostało udowodownione, iż centrum spraw życiowych M. S. nie przypada na miejsce, w którym jest zameldowany na pobyt stały. Również sam zainteresowany w wyjaśnieniach nadesłanych do organu w dniu 12.07.2012r. stwierdził, że pobyty u znajomych i u siostry były częstsze niż pobyty w miesjcu zameldowania. Organ podkreślił również, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż skarżący swoją obecnością w lokalu zagrażał wręcz byłej żonie, co zostało potwierdzone wyrokami skazującymi. Odnosząc się do braku wykonania orzeczonej już eksmisji Wojewody uznał, że odmowa wymeldowania niweczyłaby skutki wyroku sądowego i doprowadziłaby do funkcjonowania sprzecznych ze sobą rozstrzygnięć. Końcowo wskazano, że M. S. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu, a jedynie chce stworzyć "pozory zamieszkania w nim", wobec czego opisany wyżej lokal przestał być dla niego miejscem pobytu stałego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję organu odwoławczego wniósł M. S. W uzasadnieniu skargi przedstawił swoją sytuację rodzinną i podnióśł m.in., że z mieszkania zabrał część swoich rzeczy z uwagi na skierowanie do szpitala. Natomiast z uwagi na zły stan zdrowia miał zalecone długie spacery. Skarżący wskazał również, że w przypadku wymeldowania zostanie zaprzepaszczony dorobek całego życia. Jednocześnie podkreślił, że przedmiotowe mieszkanie kupił za pieniędze pochodzące z majątku osobistego i przez lata je remontował. W sprawie o podział majątku nie został jeszcze wyznaczony termin. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270), zwanej dalej ustawą P.p.s.a., zadaniem wojewódzkich sądów administracyjnych jest sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a.), a kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w ramach tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń przepisów prawa materialnego, czy też postępowania, skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności przedmiotowego rozstrzygnięcia. Na wstępie rozważań prawnych przytoczyć trzeba art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 10.04.1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 993 ze zm.), zgodnie z którym ewidencja ludności polega na rejestracji danych o miejscu pobytu osób, o urodzeniach, dotyczących obowiązku wojskowego, zmianach stanu cywilnego, obywatelstwa, imion i nazwisk oraz o zgonach. Jak wynika z kolei z art. 15 ust. 2 ww. ustawy – stanowiącego podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji – organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Należy przy tym mieć na uwadze, że tak zameldowanie jak i wymeldowanie z miejsca stałego pobytu ma charakter wyłącznie ewidencyjny i rejestrowy. Wobec tego orzekanie w formie decyzji administracyjnej w tym przedmiocie nie ma nic wspólnego z prawem rzeczowym bądź obligacyjnym, jakie danej osobie przysługuje do określonego lokalu. Z wymienionego na wstępie przepisu art. 15 ust. 2 ww. ustawy wynika, że przesłanką wymeldowania konkretnej osoby jest opuszczenie przez nią, bez wymeldowania, dotychczasowego miejsca pobytu. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że o opuszczeniu stałego miejsca zamieszkania można mówić tylko wówczas, gdy jest ono dobrowolne i ma charakter trwały (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23.04.2001r. o sygn. akt V SA 3169/00, Lex nr 50123). Dobrowolność ta musi wynikać z własnej woli zainteresowanego, a nie z bezprawnego działania innych osób. Za dobrowolne opuszczenie lokalu uznaje się także taką sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta przez dysponenta lokalu, bądź do tego zmuszona, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 25.10.2005r. o sygn. akt II OSK 127/05, Lex nr 201427, z dnia 22.08.2000r. o sygn. akt V SA 108/00, Lex nr 49954, z dnia 18.04.2000r. o sygn. akt V SA 1424/99, Lex nr 79243. O trwałości opuszczenia miejsca pobytu świadczy natomiast zamiar zainteresowanej osoby założenia w nowym miejscu ośrodka swoich spraw osobistych, rodzinnych i majątkowych oraz brak woli powrotu do miejsca swojego dotychczasowego zameldowania. Wymaga również wskazania, że przy ocenie zamiaru opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu nie można poprzestać jedynie na oświadczeniu zainteresowanej osoby, lecz winno się uwzględnić wszystkie okoliczności faktyczne konkretnej sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18.031987r. o sygn. akt SA/Gd 1073/86, niepublikowany). Podkreślenia przy tym wymaga, że miejscem pobytu stałego jest lokal w którym dana osoba zamieszkuje, w którym znajduje się jej centrum życiowe i w którym skoncentrowane są jej sprawy rodzinne, osobiste i majątkowe. Zamieszkiwanie w lokalu polega natomiast na stałym korzystaniu z jego urządzeń, nocowaniu, spędzaniu wolnego czasu oraz zaspakajaniu swoich funkcji życiowych. Wbrew twierdzeniom skargi stwierdzić trzeba, że Wojewoda prawidłowo uznał, że w stanie faktycznym tej sprawy zostały spełnione wszystkie przesłanki konieczne do orzeczenia o wymeldowaniu skarżącego z dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Na gruncie przedmiotowego postępowania zabezpieczono przy tym realizację zasady prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.), podejmując wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy, zbierając i rozpatrując w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.) – przy jednoczesnym zachowaniu przez organ odwoławczy reguł oceny materiału dowodowego wskazanych w art. 80 K.p.a. Przy ocenie spełnienia przesłanek wymeldowania należało bowiem wziąć pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, a w szczególności to, w jaki sposób doszło do opuszczenia miejsca stałego pobytu przez M. S. Jak wynika z zebranego materiału dowodowego w styczniu 2012r. skarżący został zatrzymany przez funkcjonariuszy Policji w mieszkaniu B. O. na Osiedlu W. 12/14 w O. – celem odbycia kary pozbawienia wolności. M. S. wyjaśnił, że w lokalu tym nigdy nie przebywał dłużej niż cztery doby. Potwierdziła to jego była żona, oświadczając że skarżący opuszczał zajmowany przez nią lokal na Osiedlu W. 46/20 w O. na kilka dni, po czym wracał na pewien czas i ponownie go opuszczał. W mieszkaniu tym nie pojawiał się od połowy stycznia 2012r., kiedy udał się do B. O. W późniejszym okresie S. S., w obawie o własne życie, wymieniła zamki w drzwiach. Z akt sprawy wynika również, że skarżący był dwukrotnie karany przez Sąd Rejonowy w O. Wydział II Karny za popełnienie przestępstwa z art. 207 § 1 K.k. Za pierwszym razem wyrokiem z dnia 30.12.2008r. o sygn. akt [...] został uznany za winnego tego, że w okresie od dnia 1.01.2000r. do dnia 30.12.2008r. w miejscowości O. znęcał się psychicznie nad swoją żoną w ten sposób, że będąc pod wpływem alkoholu wszczynał awantury domowe, w trakcie których groził jej pozbawieniem życia, pobiciem oraz używał słów powszechnie uznanych za obelżywe i skazany na karę jednego roku pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawieszono, ustalając okres próby na trzy lata. Jednocześnie zobowiązano sprawcę do powstrzymywania się od naużywania alkoholu, zaprzestania jakichkolwiek kłótni i awantur w domu, właściwego i taktownego odnoszenia się do swojej żony. Kolejnym wyrokiem z dnia 8.07.2011r. o sygn. akt [...] skarżacy został uznany za winnego tego, że w okresie od dnia 1.01.2009r. do dnia 15.11.2010r. w miejscowości O. znęcał się psychicznie nad byłą żoną S. S. w ten sposób, że będąc pod wpływem alkoholu wszczynał awantury domowe, w trakcie których wyzywał ją słowami powszechnie uznanymi za obelżywe, groził pozbawieniem życia, pobiciem i zakłócał spoczynek nocny, ustalając że oskarżony w czasie czynu miał ograniczoną zdolność do pokierowania swoim postępowaniem w stopniu znacznym. Za ten czyn skarżący został skazany na karę jednego roku pozbawienia wolności. Natomaist wyrokiem z dnia 17.10.2011r. o sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w O. uznał M. S. za winnego popełnienia wykroczenia z art. 51 § 2 kw i za to wymierzył mu karę grzywny w kwocie 200 zł. Z kolei prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia 18.08.2009r. o sygn. akt [...] został orzeczony rozwód małżonków S. – z winy M. S., przy czym w pkt II wyroku orzeczono eksmisję M. S. z lokalu mieszkalnego położonego w O. na Osiedlu W. 46/20. Mając na uwadze powyższe zaznaczyć trzeba, że osoba dopuszczająca się przestępstwa znęcania się nad osobą najbliższą i skazana za to prawomocnymi wyrokami sądowymi musi się liczyć ze stosowną reakcją ze strony państwa. Zatrzymanie skarżącego w styczniu 2012r. przez funkcjonariuszy Policji, a następnie jego umieszczenie w Areszcie Śledczym w K., a później w Zakładzie Karnym w P. – gdzie przebywa do chwili obecnej – było konsekwencją jego wcześniejszego zachowania wobec S. S. Podobnie, odnosząc się do orzeczonej w ww. wyroku rozwodowym Sądu Okręgowego w K. z dnia 18.08.2009r. eksmisji skarżącego wskazać trzeba, że zgodnie z art. 58 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964r. nr 9, poz. 59 ze zm.) – wymieniającym elementy składowe takiego orzeczenia, jeżeli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, sąd w wyroku orzeka także o sposobie korzystania z tego mieszkania przez czas wspólnego w nim zamieszkiwania rozwiedzionych małżonków. W wypadkach wyjątkowych, gdy jeden z małżonków swym rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, sąd może nakazać jego eksmisję na żądanie drugiego małżonka (§ 2). Podkreślenia przy tym wymaga, że w szczególności prawomocny wyrok orzekający eksmisję skarżącego stanowił wystarczający dowód utraty przez niego uprawnień do przebywania w lokalu. Wyrok ten wiąże na podstawie art. 365 § 1 K.p.c. nie tylko sąd, który go wydał, ale także inne sądy. Sąd administracyjny nie może w konsekwencji poddawać ocenie trafności tego wyroku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21.12.2007r. o sygn. akt II OSK 1736/06, dostępny w internetowej bazie orzeczniczej NSA). Mając na uwadze orzeczoną eksmisję M. S. z lokalu w O. Osiedle W. 46/20, opuszczenie przez niego tego miejsca, związane z jego obecnym pobytem w zakładzie karnym, należy traktować jako dobrowolne – jako że wynikało ono ze zgodnego z prawem władczego działania organu Państwa. W orzecznictwie podkreśla sie, że ustawowa przesłanka opuszczenia miejsca pobytu jest spełniona także w przypadku przymusowego opuszczenia lokalu, jeżeli ten przymus wynikał ze zgodnego z prawem działania organów państwa w związku z arsztowaniem a następnie odbywaniem kary pozbawienia wolności przez wnoszącego skargę. Wymaga podkreślenia, że obowiązkiem Państwa jest ochrona każdego obywatela przed ewentualnymi przestępstwami, godzącymi w jego zdrowie, godność i nietykalność osobistą. Ochrona taka winna być również realizowana w dziedzinie prawa administracyjnego poprzez wymeldowanie osoby, która została skazana za znęcanie się nad osobą najbliższą, z miejsca stałego pobytu, gdzie zamieszkuje również pokrzywdzony. Tak też zasadnie orzekł w niniejszej sprawie Wojewoda, prawidłowo reformując – w trybie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. decyzję organu I instancji. Z zebranego materiału dowodowego jednoznacznie bowiem wynika, że skarżący znęcał się fizycznie i psychicznie nad swoją byłą żoną. Wskazuje na to treść cyt. wyżej wyroków, jak również odwołanie S. S., w którym wyraża obawy o swoje życie w przypadku powrotu byłego męża do przedmiotowego lokalu. Orzekając w niniejszej sprawie Sąd miał również na względzie konieczność zachowania zasady spójności systemu prawnego w zakresie ochrony osoby pokrzywdzonej przestępstwem z art. 207 § 1 K.k. Skoro bowiem sąd cywilny, rozwiązując przez rozwód małżeństwo S. i M. S., orzekł o eksmisji skarżącego, a sąd karny skazał go na karę pozbawienia wolności za znęcanie się nad byłą żoną, to również rozstrzygnięcie organu administracji winno być zgodne z tymi orzeczeniami. Odmowa wymeldowania skarżącego niweczyłaby skutki orzeczeń obu sądów i doprowadziłaby do funkcjonowania sprzecznych ze sobą rozstrzygnięć – co jest rzeczą niedopuszczalną (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 30.11.2010r. o sygn. akt III SA/Łd 253/10, dostępny w internetowej bazie orzeczniczej NSA). Odnosząc się się do wyrażanych przez skarżącego obaw w zakresie utraty mieszkania i dorobku całego życia należy wyjaśnić, że w obecnym stanie prawnym ewidencja ludności dostarcza organom jedynie wiedzy o rzeczywistym miejscu pobytu obywatela i w żaden sposób nie wiąże się ze sferą praw do lokalu bądź zajmowanego pomieszczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24.02.2006r. o sygn. akt II OSK 561/05, Lex nr 194344). Natomiast dokonanie wymeldowania nie może być traktowane jako podstawa do ustania jakichkolwiek praw majątkowych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2.06.2005r. o sygn. akt IV SA/Wa 627/05, dostępny w internetowej bazie orzeczniczej NSA). Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w pkt I sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy P.p.s.a. Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku uzasadnia art. 250 ustawy P.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 20 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163 poz. 1348 ze zm.).