II SA/Ke 847/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. P. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J.P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. J. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. W skardze zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 29 grudnia 2017 r. skarżący złożył formularz PPF dodatkowo wniósł o przyznanie radcy prawnego . W złożonym formularzu skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z rodzicami. Wnioskodawca pracuje sezonowo i zarabia około 1500 zł, jego rodzice pobierają renty rolnicze w wysokości po 900 zł. w sumie miesięczny dochód trzyosobowej rodziny wynosi 3300 zł. Skarżący nie wykazał innego majątku oprócz gospodarstwa rolnego wielkości 2 ha. Wnioskodawca oświadczył, że koszty związane z miesięcznym utrzymaniem, opłaty za media, żywność, leki i wizyty lekarskie rodziców przekraczają miesięczne dochody. Zgodnie z treścią art. 245 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz.718), zwanej dalej "p.p.s.a." prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego, przysługuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego przysługuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć takie zachwianie sytuacji i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepub.). Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania (art. 199 p.p.s.a.). Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo od tej zasady. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, że mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Referendarz sądowy rozpoznający taki wniosek musi interpretować ściśle przesłanki zastosowania omawianej instytucji. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy rozpatrywać z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega oddaleniu. Skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych nieprzekraczających jednorazowo kwoty 100 zł, w tym wymaganego na obecnym etapie postępowania wpisu sądowego od skargi. W szczególności nie podał żadnych okoliczności, które świadczyły, że nie może podjąć innej pracy poza sezonową ani nie wskazał wysokości wydatków ponoszonych przez jego rodzinę. Oceniono, że przy racjonalnym gospodarowaniu osiąganymi dochodami i posiadanym gospodarstwem rolnym, a także wykorzystaniem w pełni możliwości zarobkowych, skarżący ma możliwość uiścić koszty sądowe i honorarium ewentualnego adwokata lub radcy prawnego z wyboru. Ponadto, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08 (opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl), ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowoadministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje przymus adwokacki ani radcowski, skarżący może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście, zwłaszcza, że mieszka blisko siedziby sądu lub przez pełnomocnika, którym może być rodzic, rodzeństwo. W większości spraw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wydaje wyrok albo postanowienie kończące po przeprowadzeniu jednej rozprawy sądowej czy posiedzenia niejawnego. Należy podkreślić, że skarga została sporządzona w sposób profesjonalny z powołaniem się na naruszenie konkretnych przepisów prawa. Oznacza to, że skarżący bardzo dobrze zna obowiązujące przepisy albo korzysta z usług profesjonalnego pełnomocnika, a zatem zbędny jest radca prawny z urzędu. Ponadto z treści skargi i innych pism znajdujących się w aktach sprawy wynika, że nie jest osobą nieporadną życiowo, zna okoliczności faktyczne i prawne sprawy, potrafi bronić swoich interesów. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.