II SA/Ke 89/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Starszy inspektor sądowy Urszula Opara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2017r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Celnej (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej) z dnia [...] w przedmiocie kary porządkowej oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Celnej w [...], po rozpatrzeniu zażalenia [...] – Prezesa Zarządu [...] Sp. z o.o., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z [...] w przedmiocie nałożenia kary porządkowej w związku z bezzasadnym brakiem odpowiedzi na wezwanie z dnia 18 lipca 2016r. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ II instancji wskazał, że ww. pismem z dnia 18 lipca 2016r. (doręczonym w dniu 25 lipca 2016r.) Naczelnik Urzędu Celnego w [...] wezwał [...] – Prezesa Zarządu [...] Sp. z o.o. do nadesłania pisemnych wyjaśnień uwzględniających wskazanie z imienia i nazwiska oraz adresu zamieszkania/zameldowania osób, które dokonały instalacji zatrzymanych urządzeń wskazanych w wezwaniu oraz wykonywały czynności związane z obsługą tych urządzeń – w terminie trzech dni od dnia doręczenia tego wezwania. W pouczeniu przedmiotowego wezwania zostały przytoczone przepisy art. 262 § 1, 1a oraz art. 262a § 1 O.p. Wyznaczony termin upłynął w dniu 28 lipca 2016r. Pomimo powyższego nie nadesłano żądanych wyjaśnień, jak również nie podano uzasadnionej przyczyny ich niezłożenia – co przesądziło o zasadności nałożenia na [...] kary porządkowej w wysokości 1.500,00 zł – na podstawie art. 262 § 1, art. 262a § 1 O.p., z wyjaśnieniem, że kara została nałożona raczej w jej środkowych granicach, gdyż górna granica kary porządkowej obecnie wynosi 2.800,00 zł. Odnosząc się do zarzutów zażalenia organ podatkowy podkreślił, że najważniejszym i podstawowym błędem żalącego się jest uznanie, że stroną postępowania prowadzonego przez organ w sprawie wymierzenia kary pieniężnej w związku z urządzaniem gier hazardowych wbrew przepisom ustaw z dnia 19 listopada 2009r. o grach hazardowych jest [...]. Tymczasem w prowadzonym pod nr [...] postępowaniu [...] jest tylko świadkiem, którego wezwano w trybie art. 155 § 1 O.p. o nadesłanie niezbędnych organowi informacji. Pismo to wystosowano w związku z przysługującym organowi podatkowemu uprawnieniem i obowiązkiem zgromadzenia kompletnego materiału dowodowego oraz ustalenia wszystkich okoliczności faktycznych mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Świadek zaś ma obowiązek udzielenia odpowiedzi na wezwanie, gdyż prawo do milczenia w sprawie przysługuje jedynie stronie - którą [...] nie jest. W niniejszej sprawie skarżący w ogóle nie zareagował na wezwanie organu, nie złożył oświadczenia o przyczynach biernej postawy, czy wystąpieniu okoliczności od niego niezależnych, wobec czego nie budzi wątpliwości, że jego działanie nosi znamiona "bezzasadnej odmowy", o której mowa art. 262 § 1 pkt 2 O.p. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł [...] – Prezes Zarządu [...] Sp. z o.o., zarzucając postanowieniu organu II instancji naruszenie art. 261 § 1 pkt 2 O.p. poprzez jego bezzasadne zastosowanie w sytuacji, gdy: 1. kara została nałożona w związku z brakiem odpowiedzi na wezwanie, które nie spełniało warunków określonych w art. 159 § 1 O.p. i jako takie nie mogło być podstawą nałożenia kary porządkowej; 2. nieudzielenie wyjaśnień w sprawie o nałożenie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry było wbrew ciążącemu na organie obowiązkowi niezwłocznego umorzenia postępowania z powodu bezskuteczności zakazu urządzania gier na automatach poza kasynem, co stanowi naruszenie art. 208 O.p., sprzeciwiającemu się podejmowaniu jakichkolwiek czynności w postępowaniu jawnie bezprzedmiotowym. W uzasadnieniu skargi strona podkreśliła odnośnie: - pkt 1, że określenie w jakim charakterze strona ma się stawić, oznacza że organ winien wskazać, w jakim charakterze procesowym dana osoba jest wzywana, a więc np. w charakterze strony, pełnomocnika, biegłego, - pkt 2, że okoliczność braku notyfikacji Komisji Europejskiej projektu ustawy o grach hazardowych, jest na gruncie prowadzonego postępowania całkowicie bezsporna, powołując się w tym zakresie na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 lipca 2012r. w sprawach połączonych C-213/11, C-214/11 oraz C-217/11 (FORTUNA i in.) w przedmiocie pytań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odnośnie interpretacji art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE. Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji oraz zasądzenie na swoja rzecz kosztów postępowania sądowego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w [...] podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Dokonując oceny zaskarżonego postanowienia w ramach tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń przepisów prawa materialnego, czy też postępowania, skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności tego rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 262 § 1 pkt 2 O.p. w związku z Obwieszczeniem Ministra Finansów z dnia 13 sierpnia 2015r. w sprawie wysokości kwoty wymienionej w art. 262 § 1 ustawy - Ordynacja podatkowa (M. P. z 2015r. poz. 723) strona, pełnomocnik strony, świadek lub biegły, którzy mimo prawidłowego wezwania organu podatkowego bezzasadnie odmówili złożenia wyjaśnień, zeznań, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin lub udziału w innej czynności, mogą zostać ukarani karą porządkową do 2800 zł. Zarówno w piśmiennictwie jak i w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że regulacja ta ma na celu przede wszystkim zdyscyplinowanie podmiotów wymienionych w ww. katalogu, a w dalszym planie przymuszenie ich do wykonania niektórych poleceń organu podatkowego. Przepis ten należy odczytać i zastosować w powiązaniu z przepisem art. 155 § 1 O.p., zgodnie z którym organ podatkowy może wezwać stronę lub inne osoby do złożenia wyjaśnień, zeznań lub dokonania określonej czynności osobiście, przez pełnomocnika lub na piśmie, jeżeli jest to niezbędne dla wyjaśnienia stanu faktycznego lub rozstrzygnięcia sprawy. Ten ostatni przepis stanowi realizację określonej w art. 122 O.p. zasady prawdy materialnej, statuującej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Z obowiązkiem organów ustalenia prawdy materialnej koresponduje obowiązek strony, jej pełnomocnika, świadka i biegłego do przedstawienia odpowiednich wyjaśnień i dokumentów – co zostało wprost wskazane w treści art. 262 O.p. Poprzez instytucję wezwania wskazanych wyżej podmiotów do określonego zachowania na podstawie art. 155 O.p., realizowany jest obowiązek organu podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W sytuacji gdy dany podmiot w ogóle nie stosuje się do wezwania organu, organ ten ma możliwość podjęcia dopuszczalnych prawem kroków zmierzających do uzyskania określonego zachowania, do jakiego go na podstawie przepisów prawa zobowiązał – a więc np. przedstawienia odpowiednich wyjaśnień. Takim dopuszczalnym środkiem dyscyplinującym jest przewidziana w art. 262 § 1 O.p. kara porządkowa. Podstawowym obowiązkiem organu podatkowego jest bowiem ustalenie w sprawie prawdy materialnej, a więc uwzględnienie wszystkich dowodów świadczących na korzyść jak i niekorzyść podatnika. Tym samym organ podatkowy nie może zrezygnować dobrowolnie z przeprowadzenia istotnego dowodu w sprawie. W takim przypadku z obowiązkiem ustalenia prawdy materialnej korespondować będzie obowiązek nie tylko strony, jej pełnomocnika – ale również świadka i biegłego – złożenia wyjaśnień, zeznań, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin, przedłożenia tłumaczenia dokumentacji obcojęzycznej lub udziału w innej czynności – co zostało wprost wskazane w treści cyt. art. 262 O.p. Innymi słowy, wynikający z art. 122 O.p. obowiązek nie oznacza, że ciężar dowodu, czy dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego spoczywa wyłącznie na organie podatkowym (por. wyroki NSA z dnia: 6 sierpnia 2009r., I FSK 205/0; 7 lipca2009r., II FSK 372/08; 4 czerwca 2009r., II FSK 293/08; 23 grudnia 2008r., II FSK 1327/07; 30 maja 2006r. II FSK 835/05, dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl; oraz A. Hanusz: Strony postępowania podatkowego a ciężar dowodu, PP 2004/9/49). Nie budzi wątpliwości, że szereg informacji dotyczących prowadzonego postępowania w sprawie wymierzenia kary pieniężnej w związku z prowadzeniem gier hazardowych na urządzeniach do gry o nazwach wyszczególnionych w treści wezwania posiada świadek [...] – z racji pełnienia funkcji Prezesa Zarządu [...] Sp. z o.o. Skarżący nie mógł zatem samodzielnie decydować o tym, czy dane te przekazać organowi, czy też nie. Jakkolwiek organ ma obowiązek zebrać dowody i ustalić stan faktyczny, nie oznacza to, że podmioty określone w art. 155 O.p. nie mają obowiązku przekazania na żądanie organu będących w ich posiadaniu dowodów, informacji lub wyjaśnień okoliczności istotnych dla sprawy. Wynika to jednoznacznie z art. 191 O.p. W konsekwencji art. 155 O.p. należy interpretować łącznie z art. 187 § 1, art. 191 O.p. Poprzez instytucję wezwania strony lub innych osób do określonego zachowania na podstawie art. 155 O.p., realizowany jest przez organ obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W sytuacji gdy wezwany podmiot w ogóle nie stosuje się do wezwania organu, organ ma prawo podjąć dopuszczalne prawem kroki zmierzające do uzyskania od niej wyjaśnień, czy przedstawienia dowodu. Ocena bowiem, czy złożenie przez stronę dowodu jest niezbędne pozostaje w gestii organu, przed którym toczy się postępowanie (por. wyrok NSA z dnia 30 listopada 2011r., II FSK 1691/10, dostępne j.w.). Odnosząc się do zarzutów z pkt 1 skargi należy uznać je za bezzasadne. W tym zakresie wskazać trzeba, że wezwanie skierowane w niniejszej sprawie do skarżącego w trybie art. 155 § 1 O.p. było uzasadnione i w pełni prawidłowe, zawierając wszystkie ustawowe wymagania. W tym zakresie podkreślenia wymaga, że: - po pierwsze, Naczelnik Urzędu Celnego precyzyjnie wskazał osobę wzywanego – [...] - Prezesa Zarządu [...] Sp. z o.o., - po drugie, organ I instancji wezwał skarżącego do nadesłania pisemnych wyjaśnień uwzględniających wskazanie z imienia i nazwiska oraz adresu zamieszkania /zameldowania osób, które dokonały instalacji zatrzymanych urządzeń (wyszczególnionych w tym piśmie) oraz wykonywały czynności związane z obsługą tychże urządzeń – wskazując precyzyjnie, wyjaśnienia jakich okoliczności oczekuje – pod rygorem zastosowania sankcji przewidzianej w art. 262 § 1 pkt 2 O.p. – który to przepis przytoczono w treści wezwania. Nie mogła odnieść skutku argumentacja skargi o braku wskazania charakteru, w jakim [...] został wezwany do złożenia wyjaśnień – jako że w treści skierowanego do skarżącego wezwania z dnia 18 lipca 2016r., Naczelnik Urzędu Celnego, cytując treść przepisu art. 262 § 1 p.p.s.a., wymienił "świadka". Zaznaczyć przy tym trzeba, że przepis art. 155 O.p. daje organowi wprost uprawnienie do wezwania nie tylko strony – ale również innych osób – do dokonania wymienionych w tym przepisie czynności procesowych. Z akt sprawy wynika, że ww. wezwanie, pomimo doręczenia w dniu 25 lipca 2016r., pozostało bez jakiejkolwiek odpowiedzi. W konsekwencji należy podzielić stanowisko organów obu instancji o tym, że skarżący, pomimo upływu wyznaczonego terminu, nie nadesłał żądanych wyjaśnień, jak również nie podał uzasadnionej przyczyny ich niezłożenia. W pkt 2 skargi podniesiono zarzut niezasadności nałożenia kary porządkowej za nieudzielenie wyjaśnień w sprawie o nałożenie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry, wskazując na obowiązek umorzenia postępowania z powodu bezskuteczności zakazu urządzania gier na automatach poza kasynem, co sprzeciwia się podejmowaniu jakichkolwiek czynności w postępowaniu jawnie bezprzedmiotowym. Ma to, zdaniem strony, wynikać z wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 lipca 2012r. w sprawach połączonych C-213/11, C-214/11 oraz C-217/11 (FORTUNA i in.), dotyczącego braku notyfikacji Komisji Europejskiej projektu ustawy o grach hazardowych. W tej kwestii Sąd podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu, wskazując, że skarżącemu umknęło, iż organ, prowadzący postępowanie w sprawie urządzania gier hazardowych niezgodnie z ustawą o grach hazardowych, ma obowiązek zebrać dowody, ustalić stan faktyczny i wydać rozstrzygnięcie. Natomiast sformułowany w niniejszej skardze zarzut braku notyfikacji może być podniesiony, ale na etapie decyzji merytorycznej kończącej takie postępowanie. Podkreślenia wymaga, że zagadnienie "notyfikacji" pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy dotyczącej jedynie nałożenia kary porządkowej w trybie art. 262 § 1 pkt 2 O.p. Przedmiotem postępowania w rozpoznawanej sprawie jest tylko i wyłącznie rozstrzygnięcie tzw. "wpadkowe" (zasadność nałożenia kary porządkowej), wobec czego jedynie okoliczności związane z tym postępowaniem mogą być brane pod uwagę przez tut. Sąd, rozstrzygający w granicach niniejszej sprawy (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy P.p.s.a.