II SA/Ke 903/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2017r. na posiedzeniu niejawnym, sprzeciwu [...] od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym Kielcach z dnia 30 grudnia 2016r. o sygn. akt II SA/Ke 903/16 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym p o s t a n a w i a : utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie z dnia 30 grudnia 2016r. W dniu 2 listopada 2016r. R. B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Kielcach formularz urzędowy PPF, domagając się przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym. W dniu 24 listopada 2016r. R. B. złożyła zeznanie podatkowe za rok 2015 oraz zaświadczenie z banku, szczegółowo dokumentujące jej sytuację dochodową. Postanowieniem z dnia 30 grudnia 2016r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy, stwierdzając że wnioskodawczyni nie wykazała w sposób przekonujący, że nie stać jej na poniesienie kosztów sądowych. R. B. prowadzi własną firmę budowlaną, jej mąż i syn osiągają stałe dochody z rent, a dzięki osiąganym dochodom mogą nie tylko utrzymać trzyosobową rodzinę, w tym pokryć wysokie koszty leczenia, ale także spłacać kredyty. Potrzeby mieszkaniowe oraz inne podstawowe warunki życiowe wnioskodawczyni i jej rodziny są na bieżąco zaspokojone. Ponadto z analizy rachunków wynika, że skarżąca obraca miesięcznie kwotami w wysokości kilkadziesiąt tysięcy złotych, a na jej konto bankowe wpływają środki pieniężne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżąca wniosła o jego uchylenie oraz zmianę – poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w całości – wobec spełnienia przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz.718), zwanej dalej p.p.s.a. W prowadzonym w tym zakresie postępowaniu strona udowodniła bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i swojej rodziny – wobec wykazania, że prowadzona działalność przynosi stratę, a osiągane przez całą rodzinę dochody nie wystarczają na pokrycie podstawowych kosztów utrzymania, które oscylują w granicach 4 820 zł. Nawet nie biorąc pod uwagę kosztów związanych ze spłatą kredytu, a jedynie wydatki na zakup żywności i środków czystości, opłaty za media, oraz wydatki na leczenie syna wydatki niezbędne oscylują w wysokości ok. 3 000 zł. Zdaniem strony, przy tak niskich dochodach trudno jest o poczynienie jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby zostać przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych. Co więcej, skarżąca nierzadko jest zmuszona korzystać z pomocy rodziny i znajomych, aby zaspokoić podstawowe potrzeby rodziny, zwłaszcza koszty leczenia. Dodatkowo, sam fakt posiadania środków na rachunku bankowym pochodzących z kredytu nie przesądza o tym, że wnioskodawczyni jest w stanie uiścić koszty sądowe. Środki te są bowiem w całości przeznaczane na pokrycie kosztów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, w tym zwłaszcza na wynagrodzenia dla pracowników, podatki, składki itp. Wydatków tych strona nie może ograniczyć, aby ponieść koszty sądowe, gdyż to właśnie wiązałoby się z poważnym uszczerbkiem dla Skarbu Państwa. W świetle powyższego, zdaniem strony, referendarz sądowy całkowicie błędnie ocenił jej sytuację majątkową i bezpodstawnie odmówił przyznania prawa pomocy – co skutkuje pozbawieniem możliwości odwołania się od niekorzystnej i wydanej z naruszeniem przepisów prawa decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego. Tymczasem w każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty postępowania miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd administracyjny jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które zapewni realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lipca 2014r., II OZ 674/14). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Jak wynika z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1), bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym – pkt 2). Oznacza to, że ubiegający się o taką pomoc winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym i powinna być stosowana w przypadkach wyjątkowych, wobec osób, których sytuacja materialna i bytowa jest trudna. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Występujący z wnioskiem o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za jego uwzględnieniem, co oznacza, że jest zobowiązany wykazać z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zdaniem Sądu skarżąca nie wykazała należycie, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej do przyznania prawa pomocy. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że R. B. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i dziewiętnastoletnim synem. Wnioskodawczyni prowadzi przedsiębiorstwo, które obecnie przynosi straty, jej mąż i syn pobierają renty chorobowe – każdy po 670 zł netto miesięcznie. Wnioskodawczyni nie wykazała innego majątku oprócz domu wielkości 160 m² i samochodu o wartości około 10 000 zł. Skarżąca podała następujące wydatki miesięczne: zakup żywności – 800 zł, opłaty za media – 700 zł, opłata za telefon – 160 zł, środki czystości -300 zł, leki, koszty leczenia i dojazdy do lekarzy – 1 000 zł, spłata kredytu – 1 200 zł, podatki i inne wydatki – 200 zł – w sumie 4 820 zł miesięcznie, oświadczając że pokrywa je także dzięki pożyczkom oraz pomocy rodziny i znajomych. W dniu 24 listopada 2016r. R. B. złożyła zeznanie podatkowe za rok 2015, z którego wynika, że przychód z jej działalności gospodarczej wyniósł 1 377 746,30 zł, koszty uzyskania przychodu – 1 301 830,13 zł, co przyniosło dochód w wysokości 75 916,17 zł. Stosownie do rozliczenia podatkowego za rok 2015, skarżącej należy się do zwrotu kwota 5 059 zł z tytułu nadpłaty podatku. W okresie od 1 stycznia 2016r. do 31 października 2016r. R. B. osiągnęła z działalności gospodarczej przychód w wysokości 480 833,31 zł, poniosła koszty w wysokości 566 547,01 zł, co dało stratę w wysokości 85 713,70 zł Z zeznania podatkowego wynika, że S. B. uzyskał w 2015 r. przychód w wysokości 8 814,48 zł . Z zaświadczenia z banku wynika, że na rachunku bankowym związanym z działalnością gospodarczą R. B. limit kredytowy w rachunku bieżącym wynosi 140 000 zł, kredyt zaliczka w wysokości 90 000 zł. Na dzień 21 listopada 2016r. zadłużenie na rachunku bieżącym z tytułu kredytu wynosiło 118 101,97 zł, saldo środków dostępnych w ramach przyznanego kredytu wynosiło 21 898,03 zł. W ocenie Sądu analiza powyższych danych wskazuje, że wnioskodawczyni nie można uznać za osobę żyjącą w ubóstwie, pozbawioną dostatecznych środków materialnych dla zaspokojenia podstawowych potrzeb swoich i swoich bliskich, a także za osobę, która nie jest w stanie zabezpieczyć środków koniecznych do poniesienia kosztów sądowych. Nie bez znaczenia jest tutaj okoliczność, że na obecnym etapie postępowania niezbędne koszty sądowe ograniczają się do 400 zł (wpis sądowy od wniesionej skargi). Z całości dokumentacji przedstawionej przez R. B. wynika, że jest osobą prowadzącą aktywną działalność gospodarczą, uzyskującą z tego tytułu bardzo wysoki przychód i umiejętnie posługującą się instrumentami finansowymi (z zaświadczenia banku wynika, że obsługa zadłużenia z tytułu udzielonego kredytu jest prawidłowa, a współpraca z klientem – dobra). Z przedstawionych wyciągów wynika, że skarżąca obraca miesięcznie bardzo wysokimi kwotami, a na jej konto wpływają środki pieniężne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto członkowie jej rodziny uzyskują dochód z tytułu renty – co w połączeniu z możliwościami zarobkowymi skarżącej bez wątpienia umożliwia ich niezakłócone codzienne funkcjonowanie oraz pokrycie kosztów leczenia. Również potrzeby mieszkaniowe są zaspokojone – wobec posiadania na własność domu o powierzchni 160 m². W konsekwencji, jak słusznie zauważył referendarz, przy racjonalnym gospodarowaniu osiąganym dochodem i posiadanym majątkiem skarżąca jest w stanie zgromadzić środki finansowe niezbędne do pokrycia kosztów sądowych. Ustosunkowując się do twierdzeń strony o stracie, jaką ponosi z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (85 713,70 zł w niecałym 2016r.) tut. Sąd podziela w całości pogląd wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 2017r., I FZ 405/16 (dostępne w internetowej bazie orzeczniczej NSA), zgodnie z którym w sytuacji, w której wnioskodawca prowadzi nieprzerwanie działalność gospodarczą punktem odniesienia się do jego możliwości finansowych jest wysokość osiąganych przychodów z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują bowiem przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 października 2011r., II FZ 542/11, dostępne j.w.). Ponoszenie kosztów działalności gospodarczej jest związane z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie, generowane aktualną postawą przedsiębiorcy. Odnosząc się do wykazanej straty zaznaczyć trzeba, że skoro strona zdecydowała się na zarobkowanie z działalności gospodarczej, to powinna mieć świadomość, że ponosi ryzyko związane z niepowodzeniem w jej prowadzeniu. Przyznanie prawa pomocy, nawet w sytuacji, gdy skarżąca w wyniku niepowodzenia swoich interesów popadła w zadłużenie, oznaczałoby przeniesienie na podatników konsekwencji tych nieudanych przedsięwzięć. Ze środków podatników pochodzą bowiem dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Odnosząc się do powołanego w sprzeciwie postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lipca 2014r., II OZ 674/14 – w zakresie zarzutów strony – wskazać trzeba, że w uzasadnieniu tego orzeczenia wyjaśniono, że "odmowa udzielenia prawa pomocy z tego powodu, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, nie stanowi o naruszeniu zasady prawa do sądu, wynikającej z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Bowiem o przyznaniu prawa pomocy decyduje sytuacja materialna osoby fizycznej składającej wniosek, oceniana w kontekście możliwości poniesienia przez nią jakichkolwiek kosztów postępowania. Tak pojmowana instytucja prawa pomocy oznacza, że sąd administracyjny powinien zapewnić prawidłową równowagę pomiędzy interesem państwa w pobraniu opłat sądowych z jednej strony, a interesem wnioskodawcy w dochodzeniu roszczeń przed sądem". Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji – na podstawie art. 260 § 1, 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.