II SA/Ke 93/16
WyrokWSA w Kielcach2016-04-07
Skład orzekający: Jacek Kuza, Sylwester Miziołek, Beata Ziomek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ ewidencyjny może dokonać zmiany w ewidencji gruntów i budynków (zmiana władającego i użytku gruntowego) na wniosek podmiotu, który nie jest właścicielem gruntu, a jedynie doraźnie go remontuje, bez wykazania zamiaru posiadania go dla siebie?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organ odwoławczy prawidłowo odmówił wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów i budynków. Brak było podstaw do uznania Gminy za samoistnego posiadacza działki, gdyż nie wykazała ona woli władania nią dla siebie, a jedynie doraźnie ją remontowała. Ponadto, rów na działce nie spełniał definicji urządzeń melioracji wodnych szczegółowych, a dane ewidencyjne dotyczące władania przez Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych znajdowały uzasadnienie w dostępnych dokumentach źródłowych.Stan faktyczny
Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych (ZMiUW) wnioskował o wykreślenie go jako władającego działką nr A i zmianę użytku gruntowego z Wp (grunty pod wodami powierzchniowymi płynącymi) na W (grunty pod rowami). Starosta wydał decyzję o takiej zmianie, uznając Gminę za faktycznie władającą działką. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego uchylił decyzję Starosty, odmawiając wprowadzenia zmian, wskazując na brak dowodów, że rów stanowi urządzenie melioracji wodnych oraz brak samoistnego posiadania przez Gminę. ZMiUW złożył skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Joanna Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2016 r. sprawy ze skargi Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] w przedmiocie odmowy wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów i budynków oddala skargę.
Decyzją z dnia [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego:
- uchylił w całości decyzję Starosty z dnia [...], orzekającą o aktualizacji ewidencji gruntów i budynków obrębu [...], polegającej na przeniesieniu działki nr A o powierzchni 0,04 ha, oznaczonej jako użytek gruntowy Wp - grunty pod wodami powierzchniowymi płynącymi z jednostki rejestrowej [...], w której jako władający widnieje Skarb Państwa oraz Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych jako trwały zarząd lub zarząd do nowo utworzonej jednostce rejestrowej, w której wpisano podmiot ewidencyjny "Gmina [...]" jako władający i wykreślono użytek gruntowy Wp - grunty pod wodami powierzchniowymi płynącymi i wpisano klasoużytek W-ŁII.
- odmówił wprowadzenia zmiany w operacie ewidencji gruntów i budynków obrębu [...] gmina [...], polegającej na wykreśleniu Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych jako władającego działką nr A położoną w obrębie [...] gmina [...] oraz zmianie użytku gruntowego w tej działce z Wp - grunty pod wodami powierzchniowymi płynącymi, na użytek gruntowy W - grunty pod rowami.
Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktyczny i prawnych:
Pismem z dnia 13 sierpnia 2013r., ponowionym w dniu 9 września 2014r., Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych (zwany dalej ZMiUW) zwrócił się do Starostwa Powiatowego o wprowadzenie zmiany w operacie ewidencji gruntów i budynków obrębu [...] gmina [...] polegającej na jego wykreśleniu jako władającego działką nr A położoną w obrębie [...] oraz zmianie użytku gruntowego Wp - grunty pod wodami powierzchniowymi płynącymi na użytek gruntowy W - rowy, na tej działce. W treści wniosku wyjaśniono, że zgodnie z prowadzoną ewidencją przedmiotowy rów usytuowany na działce nr A nie figuruje jako urządzenie melioracji wodnych szczegółowych i nie został wykonany w ramach zadania inwestycyjnego. Powołano się przy tym na art. 14 ust. 3 w związku z art. 11 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne (Dz. U. z 2015r. poz. 469 ze zm.), rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 grudnia 2002r. w sprawie śródlądowych wód powierzchniowych lub ich części, stanowiących własność publiczną (Dz. U. nr 16, poz. 149) oraz art. 11 ust 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami. Zdaniem wnioskodawcy działka nr A została omyłkowo ujawniona w rejestrze gruntów we władaniu ZMiUW . Błędne jest również oznaczenie użytku gruntowego na działce nr A jako Wp - grunty pod wodami powierzchniowymi płynącymi, gdyż na przedmiotowej działce powinien być wykazany użytek gruntowy W - rowy.
W dniu 28 maja 2015r. Starosta dokonał wizji lokalnej na gruncie działki nr 2039, stwierdzając że "rów" znajdujący się na działce nr 2096 stanowił pierwotnie, naturalny ciek wodny źródła wody "[...]", który spływał z małogoskich pól, kończąc bieg na łąkach za ulicą [...]. Na prośbę właścicieli sąsiadujących z ciekiem gruntów, Urząd Miasta i Gminy w [...]u dokonał obetonowania, na kilku odcinkach przedmiotowego "rowu", regulując tym sposobem jego przebieg i przepustowość. Wykonane przez Gminę [...] urządzenia są aktualnie w fatalnym stanie technicznym. Betonowe koryto wykrusza się, a jego ściany pod naporem ziemi pękają i składają się ku środkowi, stwarzając dodatkowe zagrożenie.
W piśmie z dnia 6 lipca 2015r. Burmistrz Miasta i Gminy [...] wyjaśnił, że Gmina [...] nie jest właścicielem rowu oznaczonego numerem 2039. Od kilkunastu lat doraźnie go remontuje i modernizuje w celu usprawnienia odpływu wód opadowych i zapobieżenia zalewania nimi pobliskich nieruchomości. Aktualnie oczyszczaniem objęty jest końcowy rowu na długości około 200 metrów pomiędzy ul. [...], a ul. Pustowójtówny. Ponadto Gmina [...] nigdy nie podłączała odwodnienia ulicy ej, części ulicy Konarskiego oraz części ul. Chęcińskiej do przedmiotowego rowu, pomimo że wody opadowe z odwodnienia w/w ulic są do niego wprowadzone, natomiast udziela pomocy mieszkańcom miasta [...] w sytuacjach wystąpienia obfitych opadów deszczu i związanych z tym ewentualnych lokalnych podtopieniach na działkach przyległych do przedmiotowego rowu.
Mając na uwadze powyższe decyzją z dnia 8 października 2015r. Starosta orzekł o aktualizacji ewidencji gruntów i budynków obrębu 01 [...] gmina [...], polegającej na wykreśleniu z jednostki rejestrowej [...], działki nr A o powierzchni 0,04 ha, oznaczonej jako użytek gruntowy "Wp" - grunty pod wodami powierzchniowymi płynącymi, we władaniu Skarbu Państwa, w trwałym zarządzie lub zarządzie Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych i ujawnieniu działki nr A o powierzchni 0,04 ha, klasoużytek W - ŁII jako grunty we władaniu Gminy [...]. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie wskazano, że ww. działka ma nieuregulowany stan prawny – w związku z czym zapis w rejestrze ewidencji gruntów i budynków, że ZMiUW jest zarządcą lub trwałym zarządcą tej działki jest nieprawidłowy. Na podstawie przeprowadzonej analizy materiałów i protokołu z wizji lokalnej stwierdzono, że działka nr A nie stanowi gruntu pokrytego wodami powierzchniowymi, o którym mowa w art. 14 ustawy Prawo wodne, tylko rów melioracyjny. Ponadto z zebranego materiału dowodowego wynika, że podmiotem faktycznie władającym działką nr A stanowiącą rów jest Gmina [...], która od kilkunastu lat doraźnie go remontuje i modernizuje w celu usprawnienia odpływu wód opadowych, które zalewają pobliskie nieruchomości.
W odwołaniu od ww. decyzji Gmina [...] podniosła m. in,, że wykonywanie przezeń doraźnych remontów – wobec bezczynności ZMiUW w tym zakresie – nie stanowi o spełnieniu przesłanki samoistnego posiadania – niezbędnej do wpisania Gminy jako władającego działką nr 2039. W tym celu należy oprócz wykonywania władztwa nad rzeczą wykazać zamiar władania nad rzeczą dla siebie. Tymczasem Gmina nie miała i nie ma zamiaru korzystać z przedmiotowego gruntu. Końcowo wyrażono pogląd, że zaniechanie przez ZMiUW zajmowania się tą nieruchomością nie może skutkować automatycznym przypisaniem jej posiadania Gminie – co uczynił organ I instancji.
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego , wydając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. opisaną na wstępie decyzję, wskazał na brak dowodów, że ww. ciek stanowi urządzenie melioracji wodnych szczegółowych. Tym samym nie ma podstaw do zmiany użytku w działce nr A z użytku Wp - grunty pod wodami powierzchniowymi płynącymi, na użytek W - grunty pod rowami. Zgodnie z § 10 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków, w przypadku gruntów o nieustalonym właścicielu w ewidencji wykazuje się dane osób i jednostek organizacyjnych, które tymi gruntami władają na zasadach samoistnego posiadania. Organ powołując się na przepisy Kodeksu cywilnego oraz mając na uwadze poglądy judykatury wskazał, że aby mówić o samoistnym posiadaniu, oprócz wykonywania władztwa nad rzeczą należy jeszcze wykazać wolę władania tą rzeczą we własnym imieniu – w celu posiadania jej na własność. Tymczasem Gmina [...] oświadczyła, że nie miała i nie ma zamiaru korzystać z działki nr A i nie chce przejąć jej na własność. Tym samym nie można uznać że Gmina [...] jest osobą władającą działką nr A na zasadach samoistnego posiadania.
Końcowo powołując się na § 44 pkt 2 i § 45 ww. rozporządzenia wskazano, że w trakcie prowadzonego postępowania ZMiUW nie przedstawił dowodu potwierdzającego zasadność żądanej zmiany użytku gruntowego. W konsekwencji, wobec braku możliwości zmiany użytku gruntowego przedmiotowej działki, brak było podstaw do wykreślenia ZMiUW jako podmiotu figurującego w ewidencji gruntów i budynków w odniesieniu do ww. działki. Natomiast stan wykazany obecnie w ewidencji gruntów i budynków jest zgodny z dostępnymi dla organu dokumentami i materiałami źródłowymi.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł ZMiUW, domagając się uchylenia decyzji organu odwoławczego i zasądzenia na swoją rzecz kosztów postępowania sądowego. W tym zakresie wskazano na naruszenie przepisów postępowania, tj. 61 § 1 oraz art. 107 §1 i § 3 K.p.a poprzez ustalanie faktów i dokonywanie ocen nie mających związku z przedmiotem sprawy. Niewłaściwa ocena zgromadzonych dowodów stanowiła naruszenie art. 75, art. 76 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. Z kolei błędne ustalenia faktyczne doprowadziły do zastosowania niewłaściwych przepisów prawa materialnego. Strona zarzuciła organowi, że odmawiając wykreślenia z ewidencji ZMiUW jako władającego działką nr A orzekł o nieistniejącym wpisie, pomijając, że ZMiUW nie figuruje w ewidencji gruntów. W ewidencji figuruje bowiem jednostka o nazwie: "Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych - Rejonowy Oddział [...]". Ponadto zaskarżona decyzja została wydana w sprawie wniosku, który nie był przedmiotem rozpoznania przez Starostę . Odwołanie Gminy [...] dotyczyło bowiem decyzji Starosty z dnia 8 października 2015r., która została wydana w postępowaniu wszczętym na wniosek ZMiUW z dnia 9.09.2014r. Tymczasem pismo ZMiUW z dnia 9 września 2014r. dotyczyło wyłącznie wykreślenia ZMiUW z ewidencji gruntów w odniesieniu do działki nr A i nie zawierało żądania wpisu Gminy [...] do ewidencji ani też zmiany użytków gruntowych. Rozstrzygnięcia Starosty podjęte w tym zakresie strona skarżąca uznała za podjęte w postępowaniu administracyjnym wszczętym przez organ ewidencyjny z urzędu, a nie na wniosek ZMiUW. Tymczasem w zaskarżonej decyzji stwierdzono, że postępowanie administracyjne zostało wszczęte na wniosek, odwołując ano się do wniosku ZMiUW z dnia 13 sierpnia 2013r. W tym zakresie skarżący wyjaśnił, że istotą złożonego wniosku było usunięcie oczywiście błędnego wpisu podmiotowego dotyczącego ujawnienia w ewidencji jednostki organizacyjnej. Jedynie na skutek oczywistej omyłki w piśmie wskazano ZMiUW zamiast Wojewódzki Zarząd Melioracji Wodnych - Rejonowy Oddział [...]. W konsekwencji postępowanie w sprawie powinno być podjęte przez organ ewidencyjny z urzędu na podstawie § 46 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów. Zgodnie z tym przepisem z urzędu dokonuje się zmian w ewidencji na podstawie ewidencji publicznych prowadzonych zgodnie z odrębnymi przepisami. We wniosku ZMiUW wskazywał stan wpisów w ewidencji publicznej prowadzonej na podstawie art. 70 ust.3 ustawy Prawo wodne. Natomiast organ pominął rzeczywistą treść pism ZMiUW, albo co najmniej zaniechał ustalenia rzeczywistej treści żądania. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika w jakiej konkretnej dacie, na podstawie jakich dokumentów źródłowych oraz na jakiej podstawie prawnej dokonano wpisu podmiotowego WZMiUW oraz wpisu użytków o symbolu "Wp" w odniesieniu do przedmiotowej działki gruntu. Tymczasem zgodnie z zasadami prowadzenia ewidencji gruntów, na które ŚWINGiK powołuje się w zaskarżonej decyzji, utrzymywanie ewidencji w stanie aktualności wymaga wprowadzania do bazy udokumentowanych zmian. Jeśli WZMiUW ujawniono jako podmiot władający przedmiotowymi działkami, a grunt zakwalifikowano jako użytki "Wp" to w myśl powyższej zasady winno to wynikać z konkretnych dokumentów źródłowych. Niewskazanie w decyzji konkretnej daty dokonywania poszczególnych wpisów uniemożliwia ustalenie, w jakim stanie prawnym wpisu dokonywano. Na przestrzeni lat zmianie uległy zarówno przepisy ustawy Prawo wodne, jak i zasady prowadzenia ewidencji gruntów. Nie zmieniła się jednak podstawowa zasada, iż w przypadku gruntów, które nie mają ustalonych właścicieli wpisów osób i jednostek organizacyjnych władających tymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania dokonuje się na podstawie decyzji administracyjnej wydanej przez właściwego starostę. Taka decyzja nie została wskazana. Nie wiadomo też w oparciu o jaki dokument źródłowy i w jakiej konkretnie dacie dokonano wpisu użytków gruntowych o symbolu Wp.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu swojej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem decyzja organu odwoławczego odpowiada przepisom prawa.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej ustawą P.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną.
Dokonując oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia w ramach tak zakreślonej właściwości Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności.
Na wstępie zauważyć trzeba, że przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja organu odwoławczego, którą:
- uchylono w całości decyzję Starosty orzekającą o aktualizacji ewidencji gruntów i budynków, polegającej na wykreśleniu z jednostki rejestrowej [...] działki nr 2039, oznaczonej jako użytek gruntowy Wp - grunty pod wodami powierzchniowymi płynącymi we władaniu Skarbu Państwa, w trwałym zarządzie Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych i ujawnieniu działki nr A klasoużytek W - ŁII, w nowo utworzonej jednostce rejestrowej, we władaniu Gminy [...] zaskarżoną decyzję Starosty z dnia [...] i
- odmówiono wprowadzenia zmiany w operacie ewidencji gruntów i budynków, polegającej na wykreśleniu Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych jako władającego ww. działką nr A oraz zmianie użytku gruntowego w tej działce z Wp - grunty pod wodami powierzchniowymi płynącymi, na użytek gruntowy W - grunty pod rowami.
Należy wskazać, że ustawa z dnia 17 maja 1989r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2015r. poz. 520 ze zm.), określając przedmiot ewidencji oraz sposób jej gromadzenia w postaci operatu ewidencyjnego, nie zawiera w zasadzie reguł prowadzenia ewidencji gruntów i wprowadzania w niej zmian. Kwestie te reguluje natomiast rozporządzenie Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2013r. poz. 1551), zwane dalej rozporządzeniem.
Z przepisów Rozdziału 3 rozporządzenia, regulującego prowadzenie ewidencji gruntów i budynków oraz szczegółowe zasady wymiany danych ewidencyjnych, wynika, że podstawową zasadą prowadzonej przez starostę ewidencji jest zasada aktualności, tj. zgodności z dostępnymi dla organu dokumentami i materiałami źródłowymi (§ 44 pkt 2).
W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z § 10 rozporządzenia ww. ewidencja obejmuje dane liczbowe i opisowe dotyczące gruntów i budynków oraz lokali, jak również dane dotyczące właścicieli nieruchomości oraz przysługujących im wielkości udziałów w prawie własności, a także daty określające nabycie oraz utratę tego prawa (ust. 1). W przypadku gruntów o nieustalonym właścicielu w ewidencji wykazuje się dane osób i jednostek organizacyjnych, które tymi gruntami władają na zasadach samoistnego posiadania (ust. 2). Z kolei stosownie do § 11 ust. 1 lit. b rozporządzenia w ewidencji oprócz danych, o których mowa w § 10, wykazuje się także m. in. dane dotyczące jednostek organizacyjnych sprawujących zarząd lub trwały zarząd nieruchomościami.
Ostatni z cyt. przepisów odnosi się do stanu faktycznego niniejszej sprawy, gdyż jak wynika z wypisu z rejestru gruntów (K-I-23) sporna działka nr A pozostaje we władaniu Skarbu Państwa, a "trwały zarząd lub zarząd" sprawuje Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych Rejonowy Oddział [...].
Ze względu na powyższe zastosowanie w rozpoznawanej sprawie znajduje § 12 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którym prawa osób i jednostek organizacyjnych, o których mowa w § 10 ust. 1 pkt 2 oraz w § 11 ust. 1 pkt 1 i 2, do gruntów, budynków i lokali uwidacznia się w ewidencji na podstawie:
1) wpisów dokonanych w księgach wieczystych;
2) prawomocnych orzeczeń sądowych;
3) umów zawartych w formie aktów notarialnych, dotyczących ustanowienia lub przeniesienia praw rzeczowych do nieruchomości, z wyłączeniem umów dotyczących użytkowania wieczystego gruntów i własności lokali;
4) ostatecznych decyzji administracyjnych;
5) dyspozycji zawartych w aktach normatywnych;
6) umów dzierżawy, o których mowa w § 11 ust. 1 pkt 2.
Z kolei stosownie do § 45 ust. 1 rozporządzenia aktualizacja operatu ewidencyjnego następuje poprzez wprowadzanie udokumentowanych zmian do bazy danych ewidencyjnych w celu:
1) zastąpienia danych niezgodnych ze stanem faktycznym, stanem prawnym lub obowiązującymi standardami technicznymi odpowiednimi danymi zgodnymi ze stanem faktycznym lub prawnym oraz obowiązującymi standardami technicznymi;
2) ujawnienia nowych danych ewidencyjnych;
3) wyeliminowania danych błędnych.
Jak wynika z § 45 ust. 2 rozporządzenia przy aktualizacji operatu ewidencyjnego przepisy stosuje się odpowiednio § 35 rozporządzenia, zgodnie z którym źródłami danych ewidencyjnych niezbędnych do założenia ewidencji są:
1) materiały i informacje zgromadzone w państwowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym;
2) wyniki pomiarów fotogrametrycznych;
3) wyniki terenowych pomiarów geodezyjnych;
4) dane zawarte w innych ewidencjach i rejestrach prowadzonych na podstawie odrębnych przepisów przez: sądy, organy administracji publicznej oraz państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne;
5) dane zawarte w dokumentach udostępnionych przez zainteresowane osoby, organy i jednostki organizacyjne;
6) dane zawarte w dokumentacji architektoniczno-budowlanej gromadzonej i przechowywanej przez organy administracji publicznej;
7) wyniki oględzin.
Kierując się treścią znajdującego zastosowanie w niniejszej sprawie § 45 ust. 2 w zw. z § 35 pkt 4 rozporządzenia (dotyczącego aktualizacji operatu ewidencyjnego) nie sposób podzielić stanowiska strony skarżącej o naruszeniu przez organ odwoławczy § 46 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia. Zgodnie bowiem z tym ostatnim przepisem (obowiązującym do dnia 11 stycznia 2016r.) z urzędu wprowadza się zmiany wynikające z:
1) prawomocnych orzeczeń sądowych, aktów notarialnych, ostatecznych decyzji administracyjnych, aktów normatywnych,
2) opracowań geodezyjnych i kartograficznych, przyjętych do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, zawierających wykazy zmian danych ewidencyjnych,
3) dokumentacji architektoniczno-budowlanej gromadzonej i przechowywanej przez organy administracji publicznej,
4) ewidencji publicznych prowadzonych na podstawie innych przepisów.
Uzupełnienie cyt. regulacji stanowił obowiązujący do dnia 11 stycznia 2016r. przepis § 47 ust. 3 rozporządzenia – uchylony przez § 1 pkt 11 lit. b rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 6 listopada 2015r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2015r. poz. 2109). Zgodnie z tą regulacją w przypadku gdy aktualizacja operatu ewidencyjnego wymaga wyjaśnień zainteresowanych lub uzyskania dodatkowych dowodów, starosta przeprowadza w sprawie tej aktualizacji postępowanie administracyjne lub stosuje art. 22 ust. 3 ustawy. Zgodnie z tym ostatnim przepisem jeżeli uzyskanie danych niezbędnych do aktualizacji bazy danych ewidencji gruntów i budynków nie jest możliwe w inny sposób, starosta może, w drodze decyzji administracyjnej, nałożyć na podmioty, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1 m. in. obowiązek opracowania dokumentacji geodezyjnej niezbędnej do aktualizacji bazy danych ewidencji gruntów i budynków, w przypadku ustalenia, że stan rzeczywisty nieruchomości jest inny niż ujawniony w tej bazie danych, a różnica ta jest skutkiem robót budowlanych, o których mowa w art. 3 pkt 7 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. - Prawo budowlane (pkt 1). Ten ostatni przypadek nie miał jednak miejsca w rozpoznawanej sprawie.
W tym miejscu zaznaczyć trzeba, że stosownie do art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne (t. j. Dz. U. z 2015r. poz. 469 ze zm.) prawa właścicielskie w stosunku do wód publicznych stanowiących własność Skarbu Państwa, z zastrzeżeniem art. 13, wykonują:
1) minister właściwy do spraw gospodarki morskiej - w stosunku do wód morza terytorialnego oraz morskich wód wewnętrznych wraz z wodami Zatoki Gdańskiej;
2) Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej - w stosunku do wód istotnych dla kształtowania zasobów wodnych oraz ochrony przeciwpowodziowej, w szczególności wód podziemnych oraz śródlądowych wód powierzchniowych:
a) w potokach górskich i ich źródłach,
b) w ciekach naturalnych, od źródeł do ujścia, o średnim przepływie z wielolecia równym lub wyższym od 2,0 m3/s w przekroju ujściowym,
c) w jeziorach oraz sztucznych zbiornikach wodnych, przez które przepływają cieki, o których mowa w lit. b,
d) granicznych,
e) w śródlądowych drogach wodnych;
3) dyrektor parku narodowego - w stosunku do wód znajdujących się w granicach parku, z wyłączeniem wód, o których mowa w pkt 2 lit. d oraz lit. e, które są sklasyfikowane w klasie wyższej niż klasa I, na podstawie ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o żegludze śródlądowej (Dz. U. z 2013 r. poz. 1458);
4) marszałek województwa, jako zadanie z zakresu administracji rządowej wykonywane przez samorząd województwa - w stosunku do wód istotnych dla regulacji stosunków wodnych na potrzeby rolnictwa, służących polepszeniu zdolności produkcyjnej gleby i ułatwieniu jej uprawy, oraz w stosunku do pozostałych wód niewymienionych w pkt 1-3.
Analizując treść ostatniej z pozycji cyt. przepisu podkreślić trzeba, że ustanawia on swoiste domniemanie kompetencji na rzecz marszałka województwa – w stosunku do pozostałych wód niewymienionych w pkt 1-3. Jednocześnie wyjaśnienia wymaga, że co prawda odnośnie "trwałego zarządu lub zarządu" spornej działki to nie Marszałek Województwa został ujawniony jako podmiot wykonujący prawa właścicielskie Skarbu Państwa – tylko skarżący, jednak taki wpis odpowiada stanowi prawnemu. Zgodnie bowiem ze statutem Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych (dostępnym na stronie BIP Urzędu Marszałkowskiego Województwa ), do zadań z zakresu administracji rządowej powierzonych ZMiUW należą w szczególność wykonywanie praw właścicielskich w stosunku do wód publicznych stanowiących własność Skarbu Państwa, do wód istotnych dla regulacji stosunków wodnych na potrzeby rolnictwa, służących polepszeniu zdolności produkcyjnej gleby i ułatwieniu jej uprawy oraz w stosunku do pozostałych wód dla których praw właścicielskich nie wykonuje: minister właściwy do spraw gospodarki morskiej, Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej, dyrektor parku narodowego (§ 5 pkt f), gospodarowanie gruntami pokrytymi płynącymi wodami powierzchniowymi, o których mowa w art.14 ust. 3 w odniesieniu do wód określonych w art. 11 ust.1 pkt 4 Prawa wodnego (§ 5 pkt g statutu), a także gospodarowanie innym mieniem związanym z gospodarka wodną, stanowiącym własność Skarbu Państwa, które zostało powierzone marszałkowi Województwa (§ 5 pkt 7).
W tym miejscu należy odnieść się do stanowiska strony skarżącej, która domaga się wprowadzenie zmiany w operacie ewidencji gruntów i budynków obrębu [...] gmina [...] polegającej na wykreśleniu ZMiUW jako władającego działką nr A oraz zmianie użytku gruntowego Wp - grunty pod wodami powierzchniowymi płynącymi na użytek gruntowy W - rowy, na tej działce. W uzasadnieniu wskazano, że wody w rowach usytuowanych na działce będącej przedmiotem postępowania nie należą do kategorii wód określonych w art. 14 ust. 3 w związku z art. 11 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo wodne oraz rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 17 grudnia 2002r. w sprawie śródlądowych wód powierzchniowych lub ich części, stanowiących własność publiczną (Dz. U. nr 16, poz. 149). Zdaniem skarżącej działka nr A została omyłkowo ujawniona w rejestrze gruntów jako pozostająca w jej władaniu. Błędne jest również oznaczenie użytku gruntowego na działce nr A jako Wp - grunty pod wodami powierzchniowymi płynącymi, podczas gdy na przedmiotowej działce powinien być wykazany użytek gruntowy W – rowy. W tym zakresie strona powołała się na art. 12 ustawy Prawo wodne, zgodnie z którym wody stojące oraz wody w rowach znajdujące się w granicach nieruchomości gruntowej stanowią własność właściciela tej nieruchomości (ust. 1), przy czym uprawnienia właścicielskie Skarbu Państwa w stosunku do wód stojących oraz wody w rowach, znajdujących się na terenie nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa, wykonują podmioty reprezentujące Skarb Państwa w stosunku do tych nieruchomości, na podstawie odrębnych przepisów (ust. 2). Powołując się na art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015r. poz. 1774 ze zm.) wskazano, że organem właściwym w sprawie spornej działki jest Starosta . Jak wynika bowiem z tego przepisu z zastrzeżeniem wyjątków wynikających z przepisów niniejszej ustawy oraz odrębnych ustaw, organem reprezentującym Skarb Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami jest starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, a organami reprezentującymi jednostki samorządu terytorialnego są ich organy wykonawcze.
Analizując całość zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego – w aspekcie stosowania cyt. wyżej przepisów – nie sposób zgodzić się z argumentacją przedstawioną przez stronę skarżącą. Wyjaśnić przy tym trzeba, odnosząc się do żądania zmiany dotychczasowego oznaczenia w ewidencji użytku gruntowego Wp - grunty pod wodami powierzchniowymi płynącymi na użytek gruntowy W – rowy, że w załączniku nr 1 do ww. rozporządzenia "Identyfikatory obiektów bazy danych ewidencyjnych" zaliczono:
- do gruntów pod rowami - grunty zajęte pod otwarte rowy pełniące funkcje urządzeń melioracji wodnych szczegółowych dla gruntów wykorzystywanych do produkcji rolniczej (poz. 8),
- do gruntów pod wodami powierzchniowymi płynącymi - grunty pokryte wodami powierzchniowymi płynącymi, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy Prawo wodne (poz. 24).
Z kolei, jak wynika z art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy Prawo wodne, śródlądowe wody powierzchniowe dzielą się na:
1) płynące, do których zalicza się wody:
a) w ciekach naturalnych, kanałach oraz w źródłach, z których cieki biorą początek,
b) znajdujące się w jeziorach oraz innych naturalnych zbiornikach wodnych o ciągłym bądź okresowym naturalnym dopływie lub odpływie wód powierzchniowych,
c) znajdujące się w sztucznych zbiornikach wodnych usytuowanych na wodach płynących.
W tym miejscu należy zwrócić uwagę na zawartą we wniosku ZMiUW (K-I-8) informację o tym, że "rów o nr ewid 2039, o którym mowa w piśmie, nie znajduje się w prowadzonej w oparciu o art. 70 ust. 3 ustawy Prawo wodne ewidencji wód, urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów".
Mając na uwadze cyt. wyjaśnienia nie sposób uznać, że na spornej działce znajdują się grunty pod rowami w rozumieniu poz. 8 załącznika nr 1 do rozporządzenia – z uwagi na brak spełnienia przesłanki zajęcia działki pod otwarte rowy pełniące funkcje urządzeń melioracji wodnych szczegółowych dla gruntów wykorzystywanych do produkcji rolniczej. Jak wynika bowiem z cyt. wyżej § 45 ust. 1 i 2 w zw. z § 35 pkt 4 rozporządzenia – źródłami danych ewidencyjnych niezbędnych do założenia ewidencji (bądź aktualizacji operatu ewidencyjnego) są dane zawarte w innych ewidencjach i rejestrach. Tymczasem, jak strona skarżąca sama przyznaje, w ewidencji wód, urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów nie znajduje się "rów" na działce o nr ewid 2039.
Niezależnie od powyższego wskazać trzeba, że zgodnie z art. 9 pkt 13 ustawy Prawo wodne przez rowy rozumie się sztuczne koryta prowadzące wodę w sposób ciągły lub okresowy, o szerokości dna mniejszej niż 1,5 m przy ich ujściu.
Jak wynika natomiast z protokołu oględzin cieku wodnego "[...]", przeprowadzonych przez pracowników organu I instancji w dniu 28 maja 2015r. (K-I-26), "woda w rowie płynie non stop, wysychając tylko okresowo przy dużej suszy". Ponadto w piśmie z dnia 9 czerwca 2015r. organ I instancji przyznał, że "przedmiotowy rów stanowił pierwotnie naturalny ciek wodny źródła wody "[...]", który spływał z małogoskich pól, kończąc bieg na łąkach za ulicą [...]"., a jedynie "w kilku fragmentach (...) Urząd Miasta i Gminy w [...]u dokonał obetonowania przedmiotowego rowu, regulując tym sposobem jego przebieg i przepustowość".
Podobnie w uzasadnieniu zaskarżonej obecnie decyzji Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego stwierdził że "działka nr A stanowiła ciek naturalny - strumień, co potwierdzają zapisy w rejestrach gruntów obrębu [...] z 1963 i 1982 roku". W tym zakresie szczegółowo przeanalizowano dokumentację źródłową, wskazując że:
1. w rejestrze gruntów gromada [...] działka stanowiąca przedmiot aktualnie prowadzonego postępowania została oznaczona numerem 3500 i ujawniona w jednostce rejestrowej 1005 jako wodociek, we władaniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...], Wydział Rolnictwa i Leśnictwa Referat Wodnych Melioracji; na mapie ewidencyjnej z 1963r., działka nr 3500 została oznaczona jako strumień;
2. w 1982r. na terenie obrębu [...] została przeprowadzona aktualizacja ewidencji gruntów, w trakcie której dokonano zmiany numeracji działek, nadając m. in. działce nr 3500 nr 2039;
3. w rejestrze gruntów z 1982r., sporządzonym po przeprowadzonej aktualizacji ewidencji gruntów obrębu [...], działkę nr A o powierzchni 0,04 ha, ujawniono w jednostce rejestrowej nr 887 jako użytek Wp, we władaniu Wojewódzkiego Zarządu Inwestycji Rolniczych , Oddział Rejonowy w [...];
4. na mapie ewidencji gruntów obrębu [...], arkusz nr 26 przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu 7 czerwca 1982r., pod nr 235/13/275/82, działka nr A oznaczona została jako strumyk;
5. w 1992r., dla obrębu [...] założono informatyczną bazę danych, gdzie w jednostce rejestrowej nr 618 wykazano między innymi działkę nr A o powierzchni 0,0400 ha, w zarządzie Wojewódzkiego Zarządu Inwestycji Rolniczych , Odział Rejony w [...];
6. pod koniec 1999r. dokonano konwersji programu MSEG, w którym prowadzony był rejestr ewidencji gruntów na program EWOPIS, wykazując w jednostce rejestrowej [...] działki będące we władaniu Skarbu Państwa w tym działkę nr A o powierzchni 0,0400 ha, a jako zarządcę tej działki ujawniając Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych , bez powołanego dokumentu własności.
Powracając do treści przepisów § 45 ust. 1, 2 w zw. z § 35 pkt 1 rozporządzenia, należy zwrócić uwagę, że źródłami danych ewidencyjnych niezbędnych do założenia (bądź aktualizacji) ewidencji są materiały i informacje zgromadzone w państwowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym. Zestawiając opisany powyżej materiał dowodowy z cyt. regulacjami – przy uwzględnieniu braku uwidocznienia "rowu" w ewidencji wód, urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów (§ 35 pkt 4 rozporządzenia) oraz braku dokumentów, wymaganych do zmiany dotychczasowych informacji w ewidencji (§ 12 ust. 1 oraz § 46 ust. 2 rozporządzenia) nie budzi wątpliwości Sądu prawidłowość zaskarżonej decyzji. Należy przy tym podzielić pogląd organu odwoławczego o braku przedstawienia przez ZMiUW dowodu potwierdzającego zasadność żądanej zmiany użytku gruntowego, konsekwencją czego był również brak podstaw do wykreślenia Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych Rejonowy Oddział [...] jako sprawującej "trwały zarząd lub zarząd" nad sporną działką.
Co się zaś tyczy zarzutu skargi o tym, że organ II instancji, odmawiając wykreślenia z ewidencji ZMiUW jako władającego działką nr A orzekł o nieistniejącym wpisie, to podniesiona w tym przedmiocie argumentacja jest bezzasadna. Jak wynika bowiem z treści złożonych przez ZMiUW wniosków z dnia 13 sierpnia 2013r. oraz z dnia 9 września 2014r. strona skarżąca traktowała wpis figurujący w ewidencji gruntów i budynków w odniesieniu do działki nr A "Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych, Rejonowy Oddział w [...] - trwały zarząd lub zarząd", jako zapis odnoszący się do ZMiUW . W treści wniosków domagano się bowiem expressis verbis wykreślenia właśnie ZMiUW – nie zaś Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych, Rejonowy Oddział w [...]. Natomiast modyfikacja tego stanowiska w obecnie złożonej skardze jest spóźniona, jako że przedmiotowa informacja nie była dostępna organowi odwoławczemu przed wydaniem decyzji w sprawie. Natomiast sąd administracyjny, kontrolując legalność danego rozstrzygnięcia, bierze pod uwagę stan faktyczny jaki zaistniał w dacie jej wydania. Jednocześnie należy wyjaśnić – co trafnie zauważono w odpowiedzi na skargę – że decyzja odmawiająca wykreślenia ZMiUW jako władającego działką nr A rozstrzyga w zakresie podmiotowym wskazanym we wniosku i jest równoznaczna z utrzymaniem dotychczasowego zapisu w ewidencji gruntów i budynków.
Jeśli chodzi zaś o zarzut skargi o wykroczeniu prowadzonego przez Starostę postępowania poza treść wniosku (wnioskodawca nie żądał ujawnienia Gminy [...] w ewidencji gruntów i budynków w odniesieniu do przedmiotowej działki), to podnieść należy, że w wyniku podjęcia zaskarżonego rozstrzygnięcia uchylono w całości decyzję organu I instancji. Zaznaczyć przy tym trzeba, że formalnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji merytoryczno-reformatoryjnej stanowił przepis art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części i rozstrzyga sprawę co do istoty, albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. W świetle przedstawionych powyżej wywodów zasadnym jest stwierdzenie, że w niniejszej sprawie miała miejsce pierwsza z określonych w cyt. regulacji sytuacji. Uchyloną przez organ odwoławczy decyzją z dnia 8 października 2015r. Starosta orzekł bowiem o aktualizacji ewidencji gruntów i budynków, polegającej na wykreśleniu działki nr 2039, oznaczonej jako użytek gruntowy Wp (grunty pod wodami powierzchniowymi płynącymi we władaniu Skarbu Państwa, w trwałym zarządzie Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych i ujawnieniu działki nr 2039, klasoużytek W - ŁII, w nowo utworzonej jednostce rejestrowej, we władaniu Gminy [...]. Tymczasem, jak słusznie zauważono w zaskarżonej decyzji, w piśmie z dnia 6 lipca 2015r. (K-I-35) Gmina [...] oświadczyła, że "nie jest właścicielem przedmiotowego rowu (...), nigdy nie podłączała odwodnień z ulicy ej, części ulicy Konarskiego oraz części ulicy Chęcińskiej do przedmiotowego rowu", a jedynie "od kilkunastu lat doraźnie remontuje i modernizuje go w celu usprawnienia odpływu wód opadowych i uniemożliwienia zalewania nimi pobliskich nieruchomości (...); udziela pomocy mieszkańcom miasta w sytuacjach wystąpienia obfitych opadów deszczu i związanych z tym ewentualnych lokalnych podtopieniach na działkach przyległych przedmiotowego rowu". Tym samym – z uwagi na brak woli władania sporną działka – brak podstaw by uznać, że pozostawała ona w samoistnym posiadaniu Gminy [...] (§ 10 ust. 2 rozporządzenia). Natomiast podstawę kwestionowanego przez skarżącą obecnego zapisu w ewidencji stanowi odrębny przepis, mianowicie § 11 ust. 1 lit. b rozporządzenia, zgodnie z którym w ewidencji oprócz danych, o których mowa w § 10, wykazuje się także m. in. dane dotyczące jednostek organizacyjnych sprawujących zarząd lub trwały zarząd nieruchomościami.
Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że stan wykazany w ewidencji znajduje uzasadnienie w materiale dowodowym zebranym w aktach sprawy, a skoro brak jest innych dokumentów, wymienionych w ww. przepisach, stanowiących podstawę do wprowadzenia żądanej przez stronę skarżącą aktualizacji – to kwestionowanie obecnie obowiązujących zapisów w ewidencji gruntów i budynków jest niezasadne. Końcowo jeszcze raz zaznaczyć trzeba, że do zadań starosty związanych z prowadzeniem ewidencji należy utrzymywanie operatu ewidencyjnego w stanie aktualności, tj. zgodnie z dostępnymi dla organu dokumentami źródłowymi (§ 44 pkt 2 rozporządzenia). Tymczasem ZMiUW nie wykazała żadnym dokumentem, że wpisy w ewidencji dotyczące działek będących przedmiotem wniosku nie odpowiadają temu stanowi aktualności – co przesądziło o konieczności odmowy wprowadzenia żądanych zmian.
Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy P.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło