II SA/Ke 94/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Protokolant Joanna Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi I. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata [...] kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania I. C., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Wnioskiem z dnia 7.09.2015r. I. C. domagała się ustalenia prawa do świadczeń alimentacyjnych na dzieci W. K. i P. K., na okres świadczeniowy 2015/2016. Decyzją z dnia 21.09.2015r. organ I instancji odmówił I. C. przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych na okres świadczeniowy 2015/2016. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia organ powołał m. in. art. 2 pkt 2, 10, 11, 17 lit. c, f, pkt 18 lit. c, art. 9 ust. 1, 2, art. 10 ust. 1, art. 12 ust. 2, art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2015r. poz. 859 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ wskazał, że po uwzględnieniu dochodu utraconego i dochodu uzyskanego z tytułu podjęcia pracy w Niemczech przez P. C. dochód netto za okres od 1.10.2014r. do 31.12.2014r. wyniósł 3.910,86 EURO, co w przeliczeniu na PLN wynosi 16.669,26 zł. (miesięcznie – 5.556,42 zł). Dalej organ wskazał, że w 2014r. I. C. pobrała stypendium szkolne w wysokości 460 zł miesięcznie – wobec czego łączny miesięczny dochód sześcioosobowej rodziny strony wyniósł 5.594,75 zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 932,46 zł i przekracza kryterium dochodowe o kwotę 207,46 zł. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła I. C., domagając się przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego i wskazując, że obecny mąż jest jedyną osobą, która utrzymuje rodzinę, przy czym ich sytuacja finansowa jest ciężka, gdyż ponoszą koszty wynajęcia dwóch domów. Strona dodała, że mąż P. C. nie poczuwa się do utrzymywania dzieci z pierwszego małżeństwa (W. K. i P. K.), gdyż uważa, że to obowiązek ich ojca. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zwane dalej Kolegium, utrzymując w mocy zakwestionowaną decyzję, podzieliło w całości ustalenia faktyczne i argumentację prawną przedstawione przez organ I instancji. Organ wskazał, że zgodnie z art. 2 pkt 12 ustawy do rodziny zalicza się następujących jej członków: rodziców osoby uprawnionej, małżonka rodzica osoby uprawnionej, osobę, z która rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia oraz dziecko, które ukończyło 25 rok życia otrzymujące świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W świetle powyższej regulacji Kolegium uznało, że P. C. jest członkiem rodziny I. C. w rozumieniu ustawy, zatem jego dochody osiągnięte w roku kalendarzowym 2014r. poprzedzającym okres zasiłkowy 2015-2016 podlegają uwzględnieniu w dochodzie rodziny strony (art. 3 pkt 2 i 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, Dz. U. z 2015r. poz. 114 ze zm.), podobnie jak pobrane stypendium szkolne na dzieci: W. K. i P. K. w łącznej wysokości 460 zł miesięcznie (art. 3 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych). Uwzględniona została przy tym utrata dochodu przez P. C. z tytułu zatrudnienia w firmie [...] oraz z tytułu zasiłku chorobowego uzyskanego w 2014r. – poprzez brak wliczenia dochodów z ww. tytułów do dochodu rodziny strony (art. 9 ust. 3 ustawy). Mając na uwadze podjęcie przez P. C. zatrudnienia w Niemczech w okresie od 1.10.2014r. do 31.12.2014r. organ I instancji ustalił, że średni miesięczny jego dochód wyniósł z tego tytułu w 2014r. 5.556,42 zł. Z kolei miesięczny dochód całej rodziny I. C. wynosi 5.594,75 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 932,46 zł. Zestawienie ww. kwoty z ustalonym przez ustawodawcę kryterium dochodowym wynoszącym 725 zł potwierdza, że strona przekroczyła to kryterium. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy wskazał, że wobec związanego charakteru decyzji o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego bez znaczenia jest okoliczność trudnej sytuacji finansowej rodziny skarżącej. Kolegium podkreśliło przy tym, że I. C. i jej obecny mąż tworzą rodzinę, dlatego też dochody członków rodziny podlegają badaniu na potrzeby niniejszego postępowania. W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skardze na powyższą decyzję I. C. zarzuciła naruszenie prawa materialnego, to jest: 1. art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 2 ust. 5 ustawy; 2. art. 9 ust. 4 ustawy; 3. art. 9 § 12 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ( Dz. U. z 2010r. Nr 123, poz. 836). W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że P. C. w okresie poprzedzającym okres świadczeniowy 2015-2016 (2014r.) nie należał do członków jej rodziny, gdyż ich małżeństwo zostało zawarte dopiero w dniu 23.05.2015r. W konsekwencji dochód uzyskany przez P. C. w 2014r. – kiedy nie był jeszcze mężem skarżącej – nie powinien podlegać uwzględnieniu w dochodzie rodziny. W tym zakresie organy winny uwzględnić jedynie dochód z tytułu stypendium szkolnego pobranego w 2014r. na dzieci W. K. i P. K. w łącznej wysokości 460 zł miesięcznie. Natomiast zaliczenie do dochodu rodziny kwot uzyskanych jako dochód przez P. C. pozostaje, zdaniem skarżącej, w sprzeczności z art. 2 pkt 5a ustawy oraz art. 3 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie skarżącej skoro podstawą do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest dochód rodziny rozumiany jako miesięczny przeciętny dochód członków rodziny uzyskany w skali roku kalendarzowego, nie zachodzą jakiekolwiek podstawy do odmiennego sposobu obliczania tych dochodów. W rezultacie miesięczny dochód skarżącej wynosi 38,33 zł i nie przekracza kryterium dochodowego wynoszącego 725 zł.Mając na uwadze powyższe I. C. wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ dodał ponadto, powołując się na definicję rodziny zawartą w art. 2 pkt 12 ustawy, że P. C. jako osoba, z którą rodzic osoby uprawnionej - I. C. - wychowuje wspólne dzieci był i jest członkiem rodziny I. C. w rozumieniu ww. ustawy. W konsekwencji jego dochody osiągnięte w 2014r. podlegają uwzględnieniu w dochodzie rodziny strony. Na rozprawie sądowej w dniu 28 kwietnia 2016r. ustanowiony z urzędu adwokat I. C. wyjaśnił, że skarżąca nie prowadziła wspólnego gospodarstwa w 2014r. ze swoim obecnym mężem, gdyż w 2010r. obecni małżonkowie rozstali się na 4 lata. P. C. wyjechał na ten czas do Niemiec i zamieszkali razem dopiero miesiąc przed ślubem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej ustawą P.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 134 ustawy P.p.s.a. sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną. Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd stwierdził, że w sprawie niniejszej organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania tj. art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy – co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. W ocenie Sądu, organy nie wyjaśniły istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności pozwalających na wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych: W. K. i P. K. na okres świadczeniowy 2015/2016. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Stosownie do art. 9 ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo (ust. 1), jeżeli dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725,00 zł (ust. 2). Z kolei art. 2 pkt 11 stanowi że osobą uprawnioną w rozumieniu przepisów jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego, pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Art. 2 pkt 4 i 5 tej ustawy zawiera definicję dochodu oraz dochodu rodziny – odpowiednio dochód oraz dochód rodziny, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych. Uzasadniając odmowę przyznania wnioskowanych przez skarżącą świadczeń na okres 2015/2016 organy obu instancji wskazały na przekroczenie kryterium dochodowego, o jakim mowa w art. 9 ust. 2 ustawy. Organy ustaliły, że miesięczny dochód rodziny skarżącej wyniósł 5594,42 zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 932,46 zł. Obliczając powyższą wartość organy uwzględniły stypendium szkolne pobierane przez skarżącą w 2014r. na dzieci W. K. i P. K. – 460 zł, dochody P. C., osiągnięte z tytułu pracy w Niemczech (5.556,42 zł miesięcznie w okresie od 1.10.2014r. do 31.12.2014r.) oraz utratę pozostałego dochodu osiągniętego przez P. C. w 2014r. (art. 9 ust. 3 ustawy). Powyższe ustalenia były konsekwencją uznania P. C. za członka rodziny w rozumieniu art. 2 pkt.12 ustawy. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca zawarła związek małżeński z P. C. w dniu 23.05.2015r. (k-I-6). Istotne zatem dla ustalenia dochodu rodziny skarżącej w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (a więc 2014r.) było bezsporne ustalenie czy P. C. w 2014r. był członkiem rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 12 ustawy, a więc osobą, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko. Stosownie bowiem do art. 2 pkt 5a ustawy dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4a. Zgodnie z art. 2 pkt 12 ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: rodziców osoby uprawnionej, małżonka rodzica osoby uprawnionej, osobę, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia oraz dziecko, które ukończyło 25 rok życia otrzymujące świadczenia z funduszu alimentacyjnego lub legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015r. poz. 114, z późn. zm.) albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567 oraz z 2015r. poz. 1240 i 1359), a także osobę uprawnioną; do rodziny nie zalicza się: a) dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, b) dziecka pozostającego w związku małżeńskim, c) (uchylona) d) rodzica osoby uprawnionej zobowiązanego tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do alimentów na jej rzecz. Mając na uwadze treść wskazanych przepisów, kluczowe znaczenie dla ustalenia dochodu rodziny skarżącej w 2014r. miało bezsporne ustalenie, czy P. C. był osobą, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje dziecko. Poza sporem przy tym jest fakt posiadania przez P. i I. C. wspólnych dzieci, urodzonych jeszcze przed zawarciem przez nich związku małżeńskiego. Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji, nie sprostały wymogom określonym w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Z naruszeniem wskazanych przepisów Kolegium uznało bowiem, że "P. C. jest członkiem rodziny I. C. w rozumieniu ww. ustawy, zatem jego dochody podlegają uwzględnieniu w dochodzie rodziny strony". Organ nie poczynił jednak ustaleń w tym zakresie, a w uzasadnieniu decyzji na poparcie swojego stanowiska przytoczył jedynie treść art. 2 pkt 12 ustawy podkreślając fragment "małżonka rodzica osoby uprawnionej, osobę, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko". Sprecyzowanie, że "w świetle powyższej definicji rodziny Pan P. C. jako osoba, z którą rodzic osoby uprawnionej – Pani I. C. – wychowuje wspólne dzieci: W. C. (ur. 2.07.2010r.) i E. C. (ur. 27.11.2012r.) był i jest członkiem rodziny Pani I. C. w rozumieniu ustawy" nastąpiło dopiero w odpowiedzi na skargę. Jedynie ubocznie podkreślić należy, że na rozprawie sądowej w dniu 28.04.2016r. pełnomocnik skarżącej podniósł, że skarżąca nie prowadziła wspólnego gospodarstwa w 2014r. ze swoim obecnym mężem, gdyż w 2010r. obecni małżonkowie rozstali się na 4 lata i zamieszkali razem dopiero miesiąc przed ślubem. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, decyzje organów obu instancji zostały wydane przedwcześnie, bez wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych koniecznych do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Orzekając ponownie organy, mając na względzie poczynione wyżej uwagi, przeprowadzą postępowanie zgodnie z wymogami procedury administracyjnej ustalając czy P. C. był członkiem rodziny skarżącej w rozumieniu art. 2 pkt 12 ustawy i w zależności od wyniku postępowania w tym zakresie ustalą czy jego dochody osiągnięte w 2014r. podlegają uwzględnieniu w dochodzie rodziny skarżącej. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy P.p.s.a. orzekł jak w pkt I wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł w pkt II wyroku na podstawie § 2 ust. 3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013r. poz. 461 ze zmianami) w zw. z art. 250 ustawy P.p.s.a. W tym miejscu podnieść należy, że z dniem 1.01.2016r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.10.2015r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015r. poz. 1801), które zawiera nowe stawki opłat za udział w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając jednak na uwadze, że zgodnie z § 22 tego rozporządzenia do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, Sąd przyznał wynagrodzenia na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. – gdyż skargę w niniejszej sprawie wniesiono w dniu 14.12.2015r.